Bir kelimenin gerçek anlamlarından (temel ve yan anlamlarından) kurtularak başka bir kelimenin yerine kullanılmasıdır. Sözcükler, cümlelerde ya da en azından diğer sözcüklerle gruplanarak mecazi anlam kazanır. Deyimler, figüratif ifadelerin en yaygın örnekleridir. Atasözlerinde metafor bolca kullanılır.
Metafor, bir sözcüğü gerçek anlamının dışında kullanma sanatıdır.
EX: Senin aşkın beni benden aldı,
sana ihtiyacım var
dün yandım
sana ihtiyacım var.
Yunus Emre
Yukarıdaki bölümde yer alan “yanmak” kelimesi ve aşağıdaki bölümde geçen “deynek” kelimesi kolaj örnekleridir.
Anavarza at eklemi,
Kana bulanmış gömlek
Zalimlere zulmetme,
Kör karının koltuk değneği.
Bir kelimeye mecazi bir anlam vermenin iki ana yolu vardır:
a) benzetmeler kullanarak anlam aktarmamak;
Başka bir deyişle, benzetmeye dayalı metaforlar (teşbih, mecaz, kişileştirme, kinaye, üslup, abartma)
b) Farklı ilgi alanlarından oluşan metaforlar (Mecaz-ı mürsel, isim nakli) Her iki durumda da kelimenin (asıl ve yanal) gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir kelime ile değiştirme söz konusudur.
Örnek: Günler geçer.
Açıklama: Sözcüklerin akışı mecazidir. Metafor, günleri su gibi sıvı bir maddeye benzeterek elde edilir. “Akış” kelimesi, “geçiş” kelimesinin yerini bir morfemle değiştirmiştir.
EX: O kadar susamıştı ki bardağı bir yudumda bitirdi.
Yorum: İlgili kişi bardağı değil içindeki suyu içer. Su kelimesinin yerini cam kelimesi almış, benzetme yoktur.Mecaz iç ve dış ilgi ile yerine getirilmiştir.
Not: Mecazi kullanımı ayırt etmenin bir yolu, kelimenin yeni bir anlamının gerçekten mümkün olup olmadığına bakmaktır. Örneğin yukarıdaki kullanımlarda günler gerçek su gibi akamaz. Su içerken, bırakın bardağın “bitmesini”, bir bardak parçasını kaybetmek bile mantıksızdır.
Karışık örnekler:
– Duygularımız içimize sığmadı, “alkış” ve “bravo” diye alkışladılar.
Açıklama: Duygular sıvı bir maddeye benzetilir ve “uygunsuz” ve “dökülme” sözcükleri mecaz anlamda kullanılır.
– Bu işçi biraz daha yemek pişirmek istiyor. (soyut; olgunlaşmak anlamında)
Barış umutları yeşerdi. (soyut; olması gereken anlam)
– Soğuk ama tatlı bir bahar akşamıydı. (soyut; güzel anlamında)
Olaylara bu açıdan bakmak lazım.(Anlama anlamında)
– Yeni yöneticimizin davranışı kabaydı. (deneyimsizlik)
Davranışı ölçtü. (seviye)
Uyarı: Metaforlar kelime, deyim, argo ve atasözü düzeylerinde görülebilir:
Ludus soğuğu kırdı. (kelime düzeyinde)
– Zaten kırdığı ceviz ne kadar uzundu, kırktan fazla. (ifade)
– Tabii ki seni görünce kirişi kırdı. (argo)
– Bu bizim asıl sorunumuz değil. (Bir kelime)
– Borsada kaybedince çıldırdı. (argo)
Bu boş kafalar ilerlememizi engelliyor. (Bir kelime)
– Her işte çok yardımcı oldu. (ifade)
-Ateş düştüğü yerde tutuşur. (Gibi)
Karışık örnekler:
– Bildiğim kadarıyla evine bağlı bir insan.
– Babam: kalk su getir, kardeşim yokmuş dedi.
Bu trajik olay hepimizi derinden etkiledi.
– Bakanın istifasının ardından şiddetli bir çatışma çıktı.
– Böyle bir işte kaybolmanı istemiyorum.
Çocuğa çok baskı yapıyorlar.
– Şans bizimle oynuyor diyelim.
– Hayatımda hiç böyle bir tilki-adam görmedim.
Su kovası suyun yolunda kırılır.
– hiçbir şeyden nefret etmezdi; Her şeyle dalga geçiyordu.”
– Değirmen, konveyör suyuyla birlikte dönmez.
– Bence bunda onun da parmağı var.
– Otururken ne yakıyorsunuz, biri size bir şey mi söylüyor?
Süt Kokusu sanatçıları bile bize bir ipucu vermek istedi.
– Biz ne dersek o karşı durur, bilgisine şaşmazdı.
– Vatan borcu biter bitmez orada olacağım.
Bu gömlek diğerinden daha iyi.
Konuşma Düzeyi Metaforu: Bir toplumda herkesin kullandığı dil dışında, belirli grupların kullandığı, ancak genel dilin içinde yer alan ve ondan türeyen özel dile halk dili denir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]