Bu yazıda, bir cümlede yüklemi nasıl bulacağınızı ve yüklemi kolay bir şekilde nasıl belirleyeceğinizi öğreneceksiniz. Yüklemi bulmak karmaşık ve zor görünebilir, ancak bu muhtemelen Türkçe dilbilgisinin en kolay kısmıdır. Aşağıda verilen yöntemler kullanılarak cümlenin kökenini çekici ve kolay bir şekilde bulmak mümkündür.
İş raporları, iş, olay ve cümle olur. Diğer bir deyişle, o cümlede ifade edilen yüklem anlamını karşılayan kelime veya kelime grubu yüklemdir. Genellikle fiillerdir ve bazen isimler de fiil olabilir. Ayrıca, yüklemler genellikle sonundadır. Yüklem, cümlenin ana öğesidir ve geri kalan her şey ona yardımcı öğelerdir.
Cümle ögeleri bulunurken başta yüklem bulunur ve yükleme sorularıyla kalan tüm ögeler bulunur. Onun için cümleden önce “Buradaki olay nedir, hükmü hangi kelime ifade eder?” Ve yüklemini bulmak için aşağıdaki yöntemleri kullanarak diğer öğeleri görüntüleyin.
Yüklem, ister isim ister fiil olsun, ‘yargı’ ifade etmelidir. Bu kelime, var olan bir eylem, olay, hareket veya durum gösterilmeden yüklem olamaz.
Örnek: “Kontrolünü kaybeden araç bariyerlere çarptı.” Cümledeki tüm anlamları toplayan ve cümleyi içinde barındıran kelime edilgen fiil ‘hit’tir. Bu nedenle, bu kelime bir yüklem olarak kabul edilir.
Önemli bilgi: Bir cümle yalnızca bir yüklemden oluşabilir. Bu nedenle yüklem, cümlenin “temel” öğesidir ve geri kalan tüm öğeler (özne, dolaylı nesne, zarf tümleci, nesne) “yardımcı” öğeler olarak kabul edilir.
Örnek: “Kabul edildi”. Cümle sadece yüklemden oluşur. “Kabul et-” birleşik ve ayrılmaz bir fiildir. Bunun için yüklem kendi başına bir cümle oluşturmuştur. Görüldüğü gibi yüklemin cümle kurması için başka bir öğeye ihtiyacı yoktur. Anlamı geliştirmek için yalnızca yardımcı öğelerle gelirler. Şimdi bu cümleyi diğer unsurlarla birlikte koyalım:
“Erkan yarınki görüşmeye gelmeyi kabul etti.”
– özne – zarf T. – belirli nesne – yüklem
Önemli bilgi: Bazen fiil bir cümlenin sonunda olmayabilir. O halde yüklemi bulmak zor gibi görünse de çok kolay bir yol var. Cümleden yüklemi kaldırdığınızda, anlamsız kelimeler sadece bir satırda kalır. Dolayısıyla cümlenin anlamı eksiktir. Bu nedenle, bir kelimeyi veya tümceyi bir cümleden çıkarırsanız ve o anlamlı bir cümle olarak kalırsa, yüklem olamaz. Ancak, kaldırdığınız kelime veya kelime öbeğinden sonra kalan kelimeler anlam ifade etmiyorsa, kaldırılan kelimeler yüklemdir.
Örnek: “Bu sabah Marmaris’te sel oldu.”
———— Zarf T. – dolaylı T. —- N olmadan b — tahmin et
Yukarıdaki cümleden “Marmaris’te” dolaylı ifadesini çıkardığımızda “bu sabah sel oldu” elde ederiz. cümle kalır. Bu cümle mantıklı ve anlamlı bir cümledir. Yani bu bir yüklem olamaz. Yüklemden hangi öğeyi atarsan at, cümle anlamlı kalır; Ama cümleden “yaşadı” yüklemini çıkardığımız zaman; Sadece “Marmaris’te bu sabah sel felaketi” gibi sözler kalır ve herhangi bir yargıya varmaz, cümlenin anlamını eksik bırakır. Yüklemi bulmak bu kadar kolay. 🙂
Önemli bilgi: Kesinlikle birleşik kelimeler, tamlamalar ve tamlamalar yüklem olduklarında birlikte yüklem olarak kabul edilirler. Yani kelimeler bölünemez veya farklı gösterilemez.
Örnek: “Sorularına cevap alamayınca gözden düştü.” Cümlede yüklem ‘utanç’tır. “Düştü” ve ardından “nereden düştü?” fiilinin çekimi gibi bu cümleden yüklemi alın. Soruyu sorup dolaylı bir nesne olarak kabul ederek “İnceleme” cevabını bulmak tamamen yanlıştır. Bu cümlenin yüklemi “utanç verici” olarak değerlendirilmeli ve sorular “Neden gözden düştü?” (sorularına cevap alamayınca), “Kimin şansı yok?” (o) talep edilmelidir.
Önemli bilgi: Bir cümlenin yüklemi bir isim olabileceği gibi bir fiil de olabilir. Yani yüklem her zaman bir fiil olmak zorunda değildir. İsimler ‘ek fiil’ alarak yüklem olarak kullanılabilir. İçinde yüklem olan cümlelere “isim cümlesi”, fiil içeren cümlelere ise “fiil cümlesi” denir.
Örnek: “En sevdiğim renk mavidir.”
“Beni rahatlatan tek şey bir kitap.”
“Adamın amacı başkana ulaşmaktı.”
“Bu bizim son akıllı telefonumuzdu.”
Önemli bilgi: Yüklemin sonunda olması gerekmez. Standart Türkçe’de kurallı cümlelerin hâli daima sonundadır. Ancak özellikle şiirsel anlatımlarda kullanılan ters cümlelerde yüklem başta ya da ortada olabilir.
Örnek: “Yarım kalmış gibi görünüyor.”
“Bir kuş uçar gider.”
“Şimdi seni ıslak gözlerle bekliyorum.”
Önemli bilgi: Bir cümledeki ulaçlar bir yüklem ile karıştırılmamalıdır. Zarflar bir cümlede yan tümceleri oluşturur. Fiiller ve zarflar fiil olarak kullanılamaz. Bununla birlikte, bazı aday fiiller, ilgili bir fiil alarak bir cümlede yüklem olarak kullanılabilir. Bunun dışında cümlede fiil yüklemi yoksa cümledeki fiiller yüklem olamaz.
Örnek: “Patlamayı duyduğumuzda hemen kaçtık.” Cümlede “duyunca” bir zarftır; Ancak cümlenin yüklemi, ‘bırakalım’ dönüşlü fiilidir.
“Ayaklarıyla resim yapan adam çok ilgi gördü.” Cümlede ‘çizim’ bir sıfat fiildir. Ancak cümlenin yüklemi, ‘dikkat çekmek’ sapkın fiilidir.
“Bazen kalbi dolduran bir gülümsemedir.” Bir cümlede iki fiil vardır. ‘Başarmak’ fiil sıfatı yukarıda da belirtildiği gibi hiçbir zaman yüklem olamazken; ‘Gülümseme’ kelimesindeki ‘+mA’ eki alınarak oluşturulan yalın fiil, yardımcı fiil alarak yüklem olmuştur.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]