Êzidîler hakkında kesin ve net bir bilgi yoktur. Hakkında birçok farklı makale ve kitap yazılmasına rağmen tam olarak hangi bilgileri yansıttığı bilinmemektedir.
Êzidîler hakkında ortak bilgiler şöyledir:
İsimleri Türk edebiyatında “Ezidiler”, Kürt edebiyatında “Ezidi” veya Ezdi olarak geçmektedir. Eski İran’da “Yazdan” veya “İzd” anlamına gelen tanrının “La” adından gelir. Yezidilere göre Allah, “tavus kuşu meleği” Azda’yı kendi nuru ve ateşinden yaratmış ve ona dünyevî görevler vermiştir. Tavus Kuşu Melek, Azda tarafından verilen evreni düzenleme ve insanı yaratma görevi ile Adem’i yarattı. Adem’in cennetteki yeri. Adem Azda’da buğdayı yasaklamış ve ona buğdaydan başka meyveler yemesini emretmiştir. Melek Taus, Azda’dan Adem’in soyunu devam ettirmesini ister ve Azda’nın buğdayı yemesine izin verir. Tavus Kuşu Kral, Adem’e buğday yedirir ama Adem Cennet’ten kovulur.
Tavus kuşu meleği, Adem’in sol koltuk altından Havva’yı yaratır. Onun nesli aşağı iner ve bu nesil Tavus Kuşu Meleğine tapar. Çünkü Yezidilere göre Azdan’a tapınmaya gerek yoktur. Tavuskuşu meleği, iyiliğin yanı sıra kötülüğü de içinde barındırır. Tavuskuşu Meleği, kendisini Tavuskuşu Meleğinin şerrinden korumak için tapınılması gereken melektir.
“Tavus meleği” Yezidiler tarafından horoz benzeri bir yaratık olarak tanımlanır. Bu yönüyle Yezidiler horozu kutsal sayarlar. Yezidiler kapalı bir halktır. Nesillerinin Âdem ırkından oluştuğunu, zürriyetlerinin pak ve yüce olduğunu, diğer mezheplerdeki insanların Havva ırkından yaratıldığı için kendi mezhebine kimseyi dahil etmediklerini iddia ederler. Bundan dolayı kendi aralarında kız alıp verirler. Yezidiler ölümden sonra hayatın olmadığına ve dolayısıyla cennet ve cehenneme inanmazlar. Bu nedenle ödül ve cezaların ölüme verilmesi gerektiğini savunurlar.
İnanç ve ibadet
Yezidilerin Vahiy Kitabı ve Mişfa Reş (Kara Kitap) olmak üzere iki kutsal kitabı vardır. Yezidiliğin temel ilkeleri bu iki kitapta yer almaktadır. Yezidiler güneşe taparlar. Sabah güneş doğarken ve akşam batarken üç defa güneşe dönerek ve oturarak namaz kılarlar. Namaz kılmadan önce ellerini ve yüzlerini yıkarlar. İbadet dilleri Kürtçedir.
Dört Yezidi namazı vardır. Sabah namazı, Ifer namazı, Akşam namazı, Şehitlik namazı. Êzidîler, ibadetlerini diğer mezhep mensuplarından gizli tutmaktadır. Gizli namaz kılmaya imkânları olmadığında ise, avuçlarını güneşe koyarak, gizlice ellerini ağızlarına götürerek ve onları öperek namaz kılmayı zannederler. Bütün insanların tuttuğu iki tür oruç vardır, din adamlarının orucu ve yaşlıların orucu. Halkın orucu her yıl Aralık ayında 3 gün tutulur ve her Yezidi orucu tutmakla yükümlüdür. Şeyhler ve din adamları kışın 40, yazın 40 gün olmak üzere 80 gün oruç tutarlar. Ardından 3 gün boyunca Lalis’teki Şeyh Adi türbesi ziyaret edildi. Burada kalınan üç gün boyunca da oruç tutulur. Servis edilmedikçe yemek yemek yasaktır. Sunulan yiyecek ve içecekler reddedilemez. Kahvaltı masasında şarap var.
sadaka: Yezidilerin alt kastı müritlerdir. Ne kadar sadaka vereceklerine öğrenciler karar verir ve aşiret büyüklerine verirler.
Hile: Ezidiler, her yıl eylül ayında Lalis’teki Şeyh Adın türbesini ziyaret ederek burada Zemzem’in kutsal suyunu içer, adak sunar, davul, tef gibi enstrümanlar çalarak ilahiler söylerler. Bu dini törenleri “kavval” ve “köçek” adı verilen din adamları yürütür. Koçekler uzun saçlarını bırakıp kendi etraflarında dönmeye başladılar ve seyirciler onlara eşlik etti.
topluluk yapıları
Yezidiler bir grup mezheptir. Bu kategoriler arasında hiçbir geçiş yoktur. Dini görevlere dayalı sınıf ayrımı vardır.
Merce: Üst yönetici sınıfı oluştururlar. Ve soyları Şeyh Udaya’ya dayanmaktadır. İnanışa göre Şeyh Adi, dünyadaki görevini tamamladıktan sonra yerini Malla Mera kabilesinden Barakata’ya bırakmıştır. Şehzade bu aileden seçilir ve din ve her türlü dünya meseleleri hakkında fikir sahibidir. Diğer sınıflardan kız almıyorlar.
şeyhler: Yezidilerin fetvasının otoritesidir. Mir yokluğunda ona vekalet ederler. Saçlarını ve sakallarını asla kesmezler, beyaz bir elbise giyerler.
fakir: Mobil bilim adamları. Siyah saçlı ceketlerini ölene kadar giyerler. Boyunlarına “tuk” adı verilen bir tasma takarlar. Sadaka ile yaşıyorlar. Siyah bir türban takarlar. Bellerinde kırmızı, sarı veya turuncu bir kuşak bulunur.
inciler: Sadece kendi kabilelerinden evlenebilirler. Hacıların yiyecek, içecek ve diğer ihtiyaçlarını karşılamak onların görevidir. Ziyafet, oruç, sünnet, vaftiz gibi konularda halka doğru yolu göstermede gerçek din adamları olarak iskeleler ve ihtiyarlar öncülük ederler. Alber’in kıyafetleri siyah. Başlarında siyah veya kırmızı sarık vardır.
süvari: Şeyh Uday’ın türbesinin yakınında yaşıyorlar. Beyaz giyinmişler. Başlarında siyah bir sarık vardır. Hacca gitmeyenlerle Zemzem’i ve Şeyh Uday’ın mezarından getirdikleri toprağı satanlarla konuşmak için Êzidî köylerini ziyaret ederler. Böylece geçimlerini sağlarlar.
Antrenörler: Şey Adiynin Mezarlığı’ndaki bekçileri yönetir ve denetlerler. Tatillerde uzun, dağınık saçlarıyla oynarlar. Bir bakıma onlar da öğrenci, sadece antrenörler ve öğrenciler kızları sınıftan çıkarıyor.
öğrenciler: Yezidilerin alt sınıfını oluştururlar. Köylerde yaşıyorlar ve tarımla uğraşıyorlar. Kabile üyeleriyle evlenebilirler. Üst sınıflara hizmet ederler ve vergi öderler.
geleneksel
* Yezidiler Şeytan’ın adını anmaktan kaçınırlar. Telaffuz edilmesi gerektiğinde ise “tavus meleği” şeklinde ifade edilir.
Yezidiler alkol içiyor.
* Yezidilerin Ezidi olmayan kadının yüzüne bakması yasaktır.
* Yezidiler ahirette bir üstad, bir şeyh, bir müfessir, bir muallim ve bir kardeş edineceklerdir.
* Yezidilerin ahirette bir erkek ve bir dişi olmak üzere iki erkek kardeşi olmalıdır. Kardeşlikleri, ömür boyu sürecek hayırseverliğe dayanmaktadır.
* Kız kocasını seçer. Rızaları olmadan evlenemezler.
Tek eşlilik yaygındır.
* Fiyat alınır.
* Nikah, Şeyh veya Bir’in ekmeği ikiye bölüp yarısını geline diğer yarısını da taginede vermesiyle gerçekleşir.
* Damat eve girerken ona itaat işareti olarak elma ile vurur.
* Êzidî olmayan bir kız veya erkekle evlenmek haramdır.
* Tarafların birbirlerinden boşanma hakları vardır. “Sen benim şeyhim ve efendimsin” denilerek üç defa talak sağlanır.
* Vaftizin şeyh üzerindeki görevi. Şeyh, çocuğu Şeyh Udeyn’in türbesi etrafındaki Zemzem suyuna üç defa sokup çıkararak doğurur.
* Çocuk ölü doğsa bile sünnet edilir.
* Ölen kişi ahirette Êzidî şeyhinin elinde veya fakirin yanında kardeşinin gözü önünde ezan okunarak yıkanır; Ölü için abdest almazlar. Ceset, kolları kavuşturulmuş ve başı yükselen güneşe bakacak şekilde gömüldü.
* Ölenin mirası sadece çocuklarına kalır. Oğul yoksa, ailedeki diğer erkeklere kalmış.
* Marul, lahana ve balık yemezler, mavi giysiler giymezler.
* Tavuk ve horoz yemeyen dindar Yezidiler de var.
* Mümkünse ateş asla söndürülmez.
* Kara yılan asla öldürmez.
* Firanşehir’de insanların bu mezarlıklara gidip yılanların gelmesini bekledikleri bazı “yılan mezarlıkları” vardır. Yılan kişinin üzerinden geçtiğinde duasının kabul olacağına inanılır.
* Mübarek günleri çarşamba, istirahat günleri cumartesidir.
* En büyük bayramları yılbaşıdır. Ona Sarsal diyorlar.
Yezidilerin diğer bayramları şunlardır:
daêşims (Güneş Bayramı): Aralık ayının birinci günü kutlanır. Bu bayram nedeniyle üç gün oruç tutarlar.
Ida Ezi (Ezi bayida): Ida Şeşims orucunun sonunda kutlanır.
Îda Xidir-İlyas (Kızır-İlyas Bayramı): Bu bayram 18 Şubat günüdür. 15-17 Şubat tarihleri arasında üç gün oruç tutarlar ve sonunda bu bayramı kutlarlar.
Kaynak:
http://www.haberturk.com/polemik/haber/979988-yezidiler-kimdir-yezidilerin-dini-inanisi-nedir—ezidiler-
http://midyat.net/yezidiler.html
http://www.cemvakfi.org.tr/murat-sahin/yezidilik-inanci/
katip:Hülya Ertürcler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]