Su çok özel bir sıvıdır. Su, Dünya’yı güneş sistemindeki diğer tüm gezegenlerden farklı kılan şeydir çünkü yaşamın var olmasına izin veren şeydir. Ayrıca üç fazda (okyanuslarda, göllerde ve akarsularda sıvı su, kutup buzullarında donmuş buz ve atmosferde gaz halinde su) bulunması bakımından da benzersizdir. Dünya yüzeyinin %70’i, canlı organizmaların hayatta kalması için önemli olan sudan oluşur. Su tatsız, kokusuz, şeffaf, çözücüdür ve oksijen tarafından hidrojene ayrıştırılabilir. Yeryüzünde su olmadan hiçbir canlı yaşayamaz. Alg ve amip gibi tek hücreli bakterilerden, en büyük bitki türü olan dev sekoyaya (mamut ağacı) ve en büyük memeli olan mavi balinaya kadar tüm canlıların büyümesi ve beslenmesi için gereklidir. Su, Dünya’nın etrafında sürekli olarak hareket eder ve aynı zamanda farklı aşamalardan geçer. Dünyayı dolaşırken su döngüsünden geçer. Bu döngü çok önemlidir ve suyun doğal döngüsüdür. Atmosferde buhar (gaz) halinde bulunan su yoğunlaşarak tekrar sıvı hale geçer. Yere inen su tekrar buharlaşarak bulutların oluşmasını sağlar. Bu sıvı su bulutlara ulaştıktan sonra yağış adı verilen yağmur, kar ve karla karışık yağmur şeklinde yeryüzüne dönebilir. Bu yağmur yere düştüğünde, toprağa veya toprağa sızabilir veya toprak yüzeyi boyunca akış oluşturabilir.
Buharlaşma ve terleme, atmosferde doğal olarak meydana gelen iki farklı süreçtir. Hidrolojik döngünün (su döngüsü) temel bileşenleridir ve karasal ve atmosferik hidrolojik süreçlerin birbirine bağlanmasında önemli bir rol oynarlar. Her iki işlemde de su yüzeyden atmosfere gaz halindeki su buharı şeklinde buharlaşır. Terleme, sadece bitki hücresinde meydana gelmesi nedeniyle evapotranspirasyondan farklıdır. Terleme ve evapotranspirasyon arasında başka farklılıklar da vardır.
İçindekiler
Buharlaşma veya buharlaşma nedir?
Buharlaşma, sıvı suyun gaza dönüştüğü fiziksel bir süreç olarak tanımlanabilir. Bu süreçte bitki parçalarının yüzeyinden su kaybedilir. Bu, buharlaşmanın suyun olduğu her yerde (toprakta, göllerde, okyanuslarda ve bitkilerde) meydana gelebileceği anlamına gelir. Sıvı yüzey suyunun gaza dönüştürülmesi olduğundan, buharlaşma muhtemelen bilinen bir süreçtir. Örneğin makarna yapmak için ocakta bir tencerede su kaynatıldığında buharlaşır. Buharlaşma işlemi sırasında, su molekülleri su buharına dönüşür ve atmosfere salınır. Buharlaşmanın gerçekleşmesi için atmosferik nemin buharlaşma yüzeyinden daha az olması gerekir ve %100 bağıl nemde buharlaşma olmaz. Buharlaşma işlemi büyük miktarda enerji gerektirir. Suya ısı uygulanması veya güneş ısısına maruz bırakılması buharlaşmaya neden olur. Toplamda, 1 gram suyu buharlaştırmak için yaklaşık 600 kalorilik ısı enerjisi gerekir. Enerji uygulandığında, su molekülleri farklı hızlarda birbirleriyle çarpışarak yüzeye yakın moleküllerin havaya veya atmosfere salınmasına neden olur. Buharlaşma sadece su kütlesinin yüzey alanından değil, aynı zamanda güneş ışığına maruz kalma miktarından (tropik bölgelerde görüldüğü gibi), hava sıcaklığından ve rüzgar hızından da etkilenir. Bitkilerde gece ve gündüz buharlaşma meydana gelir. Köklerden mineral veya besin alımı ile ilişkili değildir. Buharlaşma yaprak ve gövde yüzeyini ıslatmaz, serbest yüzeyin kurumasını sağlar.
Terleme (terleme) nedir?
Terleme, su moleküllerinin bitkilerin yer üstü kısımlarından buhar (gaz) şeklinde kaybolduğu biyolojik bir olgudur. Terleme, buharlaşma sürecinin yalnızca bir alt kümesidir. Terleme işlemi sırasında, bitki hücrelerinden su kaybedilir. Bu doğal fenomen, tüm yeşil bitkilerde ve özellikle stoma adı verilen küçük bir açıklıkta meydana gelir. Stomalar, bitkinin damar dokularına (damar sistemi veya kan damarları) bağlı olan yaprakların alt tarafındaki küçük açıklıklardır. Bitkiler stomalarını aktif olarak açıp kapatabilir, bu da kaybedilen su miktarını sınırlar. Temel olarak bitkiler fotosentez ile beslenirler. Bitkilerin fotosentez yapmak veya güneş ışığını kimyasal enerjiye dönüştürmek için karbondioksiti emmesi gerekir. Stomalar karbondioksiti emmek için açılmalıdır. Aynı zamanda stomalar, fotosentezin atık ürünü olan oksijenin atmosfere salındığı yerlerdir. Ne yazık ki bitkiler de tıpkı insan solunumunda olduğu gibi bu gazları değiştirirken stomalarından su kaybederler. Bitkilerde terleme, stomaya ek olarak deri ve mercimek yoluyla da gerçekleşir. Terleme sıcaklık, ışık, konsantrasyon, pH, hormonlar ve karbondioksit ile düzenlenir. Buharlaşmanın böyle bir düzenlemesi veya kontrolü yoktur.
Bitkiler ne kadar su yayar?
Bitki terlemesi neredeyse görünmez bir süreçtir. Suyun buharlaşmasının görülmemesi havaya salınmadığı anlamına gelmez. Teri görselleştirmenin bir yolu, bitkinin bazı yapraklarının etrafına plastik bir torba sarmaktır. Terden gelen su torbanın içinde yoğunlaşacaktır. Bitkiler farklı oranlarda su yayarlar. Bir yaprak, büyüme mevsimi boyunca atmosfere ağırlığından daha fazla su verir. Bir dönüm mısır her gün yaklaşık 11.400-15.100 litre su verir ve büyük bir meşe ağacı yılda 151.000 litre su üretebilir. Kaktüsler ve sulu meyveler (etli etli yaprakları olan bitkiler) gibi kurak bölgelerde yetişen bazı bitkiler, çevreye diğer bitkilerden daha az su salarak değerli suyu korur. Bitki terleme oranları, sıcaklık, nem, güneş ışığının mevcudiyeti ve yoğunluğu, yağış, toprak tipi, doygunluk, rüzgarlar ve arazi eğimi gibi koşullara bağlı olarak büyük ölçüde değişir. Kurak dönemlerde, terleme üst toprak alanındaki nem kaybına katkıda bulunabilir ve bu da bitki örtüsü ve ekili alanlar üzerinde etkili olabilir.
Evapotranspirasyon nedir?
Bitkiler, su ve besinleri gövdelere ve yapraklara çekmek için toprakta kök salmaktadır. Bitkinin içinden geçen suyun sadece %1’i büyüme sürecinde kullanılır. Kökler tarafından alınan suyun bir kısmı terleme ile tekrar havaya verilir. Terleme ayrıca besin maddelerini topraktan köklere ve bitkinin çeşitli hücrelerine taşır, yaprakların ve genç gövdelerin yüzeyini nemli tutar, dokuların aşırı ısınmasını önler ve güneş yanıklarına karşı korur. Terleme, evapotranspirasyondan sadece bitkilerde meydana geldiği için değil, aynı zamanda bitkilerin kaybettikleri su miktarı üzerinde bir miktar kontrole sahip olmaları nedeniyle farklıdır.
Buharlaşma ve terleme arasında ayrım yapmak genellikle zordur. Bu nedenle, ‘buharlaşma-terleme’ bileşik terimi kullanılabilir. Buharlaşma hızı dört faktör tarafından kontrol edilir:
* Enerji tasarrufu: Ne kadar çok enerji varsa, buharlaşma oranı o kadar yüksek olur. 1 gram sıvı suyu gaza dönüştürmek için yaklaşık 600 kalorilik ısı enerjisi gerekir.
Yüzeyden uzaktaki nem gradyanı: Atmosfere giren su buharının oranı ve miktarı kuru havada daha fazladır.
* Çatının hemen üzerindeki rüzgar hızı: Birçok kişi, bahçelerinin rüzgarlı günlerde, sıcaklıkların benzer olduğu sakin günlere göre daha fazla sulamaya ihtiyaç duyduğunu fark etmiştir. Bu gerçek, rüzgarın buharlaşma olasılığını artırması nedeniyle ortaya çıkar. Evapotranspirasyon işlemi, su buharını yerden veya su yüzeylerinden sadece birkaç santimetre kalınlığındaki yakınlardaki sığ bir tabakaya aktarır. Bu katman doymuşsa buharlaşma durur, ancak rüzgarlar bu katmanı daha kuru havayla değiştirerek buharlaşma ve terleme (buharlaşma-terleme) potansiyelini artırabilir.
Suyun Varlığı: Su yoksa evapotranspirasyon oluşamaz.
Terleme, bitkilerde doğal bir süreç olarak gerçekleşir. Öte yandan, ısı şeklindeki enerji suya uygulandığında ve su buharına dönüştürüldüğünde buharlaşma meydana gelir. Her ikisinin de su döngüsüne katkısı önemlidir. Buharlaşma ile havaya verilen su miktarı ona uygulanan ısıya bağlı iken, terleme bitkinin yetiştiği toprağın nemine ve havanın nemine bağlıdır. Bitkilerin dışında, küresel ölçekte, Dünya yüzeyindeki suyun buharlaşmasının çoğu subtropikal okyanuslarda meydana gelir. Bu bölgelerde, daha yüksek güneş radyasyonu, sıvı suyu gaza dönüştürmek için gereken enerjiyi sağlar. Evapotranspirasyon, yaz mevsiminde orta ve yüksek enlem kara kütlelerinde genellikle yağış miktarını aşar. Yine, bu süre zarfında daha fazla güneş radyasyonu mevcudiyeti, buharlaşma sürecini iyileştirir.
kaynak:
http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8i.html#:~:text=Water%20is%20removed%20from%20the,transformed%20into%20a%20gaseous%20state.&text=Transpiration%20is%20the%20process %20 sudan %20 %20 kayıp %20 bitkiden %20 %20 ile %20 diş.
https://www.usgs.gov/special-topic/water-science-school/science/evapotranspiration-and-water-cycle?qt-science_center_objects=0#qt-science_center_objects
http://www.differencebetween.net/science/difference-between-evaporation-and-transpiration/
https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/havzaamenajmani_c5fd8.pdf
yazar: Özdaş süpervizörü
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]