Ceza Muhakemesi
Kanunda öngörülen koruma tedbirlerinden biri olan tutuklama, kesin hüküm verilmeden ve mahkûmiyet kararı kesinleşmeden, hakim kararına göre şüpheli veya sanığın kişi hürriyetinden yoksun bırakılmasıdır. Gerçeklerin açıklanmasının gerekli olduğu hallerde tutuklama yapılabilir. Genel bir kural olarak, tutuklama kararını sadece hakim verebilir. Bu kural için istisna yok. Kanun koyucu ayrıca tutukluluk usulünün isteğe bağlı olduğunu da belirlemiştir. Buna göre tutuklama kararının şartları olgunlaşmış olsa dahi hâkimin bu kararı vermesi şart değildir.
gözaltı koşulları
– Tutuklanacak kişinin tutuklanmış olması gerekir. Kaçaklar için bir istisna vardır.
Cezai gözetim uygulaması yeterli olmamalıdır. Adli kontrol kararı verilebiliyorsa tutuklama yapılamaz.
Tutuklama emri orantılı olmalıdır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinde belirtilen şartların sağlanması zorunludur Bu şartlar şunlardır: a. Suçun işlendiğine dair kuvvetli şüphenin bulunması, b.Şüpheli veya sanığın kaçacağı şüphesini uyandıran somut delillerin bulunması, c. Şüpheli veya sanığın delilleri yok etmeye, gizlemeye veya değiştirmeye ya da bir tanık, mağdur veya üçüncü şahıslar üzerinde baskı kurmaya çalışacağına dair güçlü bir şüphe yaratın.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100/3 maddesinde belirtilen suçlar için soruşturma veya kovuşturma sırasında tutuklama kararı verilebilir. Bu suçlarda, tutuklama için kuvvetli bir suç şüphesi yeterlidir. Bu suçlar; Soykırım, kasten adam öldürme, silahla kasten yaralama, sonuçlarından dolayı kasten yaralama, işkence, cinsel saldırı (birinci fıkra hariç), pedofili, hırsızlık ve yağma, uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve kaçakçılığı, işlemek üzere örgüt kurma bir suç (iki (yedinci ve sekizinci fıkralar hariç)), devlet güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu hususun işleyişine karşı suçlar.
Tutuklama kararı ve işlemleri
Tutuklama, takdire bağlı bir koruma tedbiridir. Bu nedenle hakimin suç işlendiğine veya delillerin taslak olduğuna dair kuvvetli şüpheye sahip olduğu izlenimini vermeyen şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilemez.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100/4. maddesine göre, adlî para cezasını gerektiren suçlar ile beden dokunulmazlığına karşı suçlar dışında, azami hapis cezasını iki yıla kadar gerektiren suçlar hakkında tutuklama kararı verilemez.
A- Soruşturma aşamasında bir tutuklama kararı
Soruşturma aşamasında, soruşturma hakimi, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine tutuklama kararı verir. Ceza hakimi, bazı istisnai durumlarda Cumhuriyet savcısının yetkilerini kullanabildiğinden (CMK md. 163), bu hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından talep edilmese dahi tutuklama kararı verilebilir. Cumhuriyet savcısının talebi üzerine hakim ya talebi kabul edip tutuklama kararı verir ya da talebi reddederek kişiyi serbest bırakır. Bu noktada Sulh Ceza Hakimliği’nin talebin reddi, tutuklama kararının geri alınması kararına itiraz edebilecek kişiler; Savcılar ve suç mağdurları. Yine bu noktada alınan tutukluluk kararına itiraz edebilecek kişiler, tutukluluğun devamına ilişkin karara; Şüpheli, sanık ve eşinin avukatı ve kanuni temsilcisidir. İstinaf merciinin vereceği kararlar kesin olmakla birlikte, tutuklama talebinin reddedilmesi halinde yapılan itiraz sonucunda verilecek karara, istisnai olarak, şüphelinin tutukluluk hali devam edecekse, itiraz edilmesi mümkün olabilecektir. İlk kez. Bu durumda temyiz mercii bir sonraki Sulh Ceza Mahkemesi olacaktır. Tutuklama kararı gerekçeli olmalıdır.
b- Kovuşturma aşamasında hapis kararı verilmesi
Kovuşturma aşamasında, talep üzerine veya re’sen yetkili ve yetkili mahkeme tarafından yakalama kararı alınabilir. Mahkeme tarafından verilen kararlara ancak kanunda açıkça öngörülmüş olması halinde itiraz edilebilir. Ancak mahkemenin tutuklamanın geri alınması ve sanığın serbest bırakılmasına ilişkin kararına itiraz edilemez. Kovuşturma aşamasında verilecek tutukluluk kararları mahkemenin yetkisindedir.
velayet
Durum kontrolü
Gözaltı da diğer koruma tedbirleri gibi geçicidir. Tutukluluk süresince tutukluluğu gerektiren koşulların devam edip etmediği incelenmelidir. Soruşturma aşamasında ve kişi tutuklu kaldığı sürece hâkim, bu durumun devam edip etmeyeceğine en geç 30 gün içinde şüpheliyi veya avukatını dinleyerek karar verir.
Cumhuriyet savcısına 30 günde bir inceleme talebinde bulunma zorunluluğu getirilirken, şüphelinin de böyle bir talepte bulunma imkanı bulunuyor. Tutukluluğun devam edip etmeyeceğine karar vermek yeni tutuklama kararının doğasında var. Buna göre, bu karara itiraz edilebilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 103/2 maddesine göre, Cumhuriyet savcısı soruşturma aşamasında tutuklama kararına gerek olmadığına karar verirse, zanlı re’sen serbest bırakılabilir. Aynı zamanda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi halinde zanlı serbest bırakılacak.
Kovuşturma aşamasında mahkeme her oturumda tutuklunun tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğine karar verir. Bu noktada 30 günlük bir sınav süresi bekleniyor.
Sanık veya sanık her zaman ve her aşamada tahliyesini talep edebilir. Tutukluluğun devamına ve salıverilmesine ilişkin kararlarını mahkeme verir. Ret kararları temyiz edilebilir. Ancak, daha önce de belirtildiği gibi, tahliye kararına itiraz edilemez.
Cumhuriyet savcısının yakalama kararının geri alınması ve şüpheli veya sanığın serbest bırakılması talebinin, yetkili makam tarafından üç gün içinde karara bağlanması gerekir. Örgütün faaliyet alanına giren bir suç varsa karar verme süresi 7 gündür.
Azami tutukluluk süreleri Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirtilmiştir. Bu periyotları kontrol etmemiz gerekirse:
– Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanına girmeyen suçlar için beklenen azami tutukluluk süresi bir yıldır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 6 aya kadar uzatılabilir.
Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanına giren suçlarda hapis cezası azami iki yıldır. Burada da zorunlu şartların varlığı halinde bu süre en fazla 3 yıla kadar uzatılabilir.
Tutuklama emrinin arka planının özeti
Davacının takipsizlik kararı.
– beraat ve cezaya yer olmadığına karar vermek,
Yargılama koşullarına uyulmaması nedeniyle görevden alma ve mahkûmiyetin geri bırakılmasına karar verilmesi.
– Hapis cezası için belirlenen azami sürelerin dolması halinde tutuklama kararı kaldırılır.
Kaynak:
Türk Ceza Kanunu
Ceza Muhakemesi Kanunu
Ceza Muhakemesi Hukuku – a. Doktor. Bahri Öztürk
yazar:Erdem Oğuzan
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]