6. sınıf Türkçe dersinde yapım eklerini, ek nedir ve tanımını açıklamaya başlayacağız, ardından ekleri kelime örnekleri vererek açıklamaya başlayacağız. Yapıcı isimlerin türlerini ve çekim isimlerinden farklarını bulacağınız bu makale size gramer konusunu en kolay şekilde öğretmeyi amaçlamaktadır.
Yapı ekleri, “bir isim veya fiilin kök ve gövdelerine gelip anlamlarından farklı yeni kelimeler meydana getiren eklerdir” ama aynı zamanda eklendikleri kelimelerin (isim, fiil) türlerini de değiştirebilirler. Bu durumda soyadlarının sözcükleri anlam ve/veya işlev bakımından değiştirebilen ve yeni sözcükler meydana getirebilen işaretler olduğunu söyleyebiliriz. Bu ekleri alan kelimelere “türev” veya “vücut” kelimeleri denir.
İsmimin kökü olan “baş” sözcüğüne gelen “+lik” eki, yepyeni bir anlam kazanan “başlık” sözcüğünü oluşturmuştur. Bu durumda “+lik” ekinin görevi yeni bir sözcük oluşturmaktır. Buradan da anlayacağımız üzere yeni kelime olan “Japonya”, bu eki yapım eki olarak kabul etmemiz gerekir. Aynı şekilde bu eki de yapım eki olarak kabul ediyoruz çünkü “boz-” fiilinin köküne gelen “-gun” eki yepyeni bir anlam kazanan “bozgun” kelimesini oluşturuyor.
Uyarı: Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta şudur: Bir kelimeyi ekine ve köküne ayırdığımızda “kök” olarak alacağımız kısım, anlam bakımından kelimenin tamamı ile ilgili olmalıdır.
Örnek: “Gözcü” kelimesindeki “+cu” ekini ayırdığımızda kökü “göz” olarak kabul ediyoruz; Çünkü bu kök kelime anlam bakımından oldukça yakındır. Ancak balon kelimesini kök ekine ayırırken bal kök, on yapım eki olarak kabul edilemez. Çünkü havada uçan balon ile yenilebilir bal arasında anlamlı bir bağ yoktur. Başka bir deyişle, ekler geldikleri kök ve gövdelerden uzak veya yakından ilgili yeni kelimeler türetir.
üretim adları ile çekim ekleri arasındaki fark; Yeni kelimelerin geldikleri kelimeden farklı olarak türetilmesidir. Çekim ekleri aynı kelimenin yer, zaman veya durum yönünü belirtir. Ama soyadlar kelimeyi değiştirerek farklı anlamlara veya işlevlere sahip olurlar, onu türetirler. Bu nedenle yapım eki alan sözcüklere türetim sözcükleri denir. Ancak bir kelimenin on çekim eki varsa türetilmiş kabul edilemez.
Örnek: “Düşünmek” fiilinin kökünden “-ce” eki aldığı için “düşünmek” sözcüğü türetilmiş kabul edilir; Ancak “evdeydim” kelimesi, onu “ev” isminin köküne götüren “-de-y-di-m” çekim eklerini almasına rağmen “basit” olarak kabul edilir.
Not: Sözdizimi düzeltmeleri, istisnalar dışında her zaman çekimlerden önce gelir. Yani şahıs, iyelik, fiil, durum, çoğul… sıfatları yapıcı isimlerden sonra gelir. Bu, serbest bırakma eklerini kolayca bulabilmeniz için önemlidir.
Örnek: nezaket [iyi (isim kökü) – lik (yapım eki) – tir (çekim eki)]Ve
. Konuştuk [gör (fiil kökü) – üş (yapım eki) – tük (çekim eki)]
Şimdi yapım eklerinin türlerini sıralayalım. Yapım ekleri, geldikleri kök ve gövdeye ve isim ya da fiil olarak yeni yaptıkları sözcüklere göre dörde ayrılır. Kaydetmeden mantığınıza alırsanız daha faydalı olacaktır. Yapım eki ismin kökünden veya kökünden geliyorsa “ismin…” ile başlayan iki yapım ekinden biri olabilir. Bunu belirleyen, kullandığınız anahtar kelimenin türüdür. Bir ismin köküne veya köküne gelen ek, yeniden isim yapmışsa “isimden isim”; Bir fiili varsa, buna yapım eki olan isim fiil denir. Aynı şekilde fiilin köküne veya gövdesine gelen yapım eki, fiili tekrar ‘fiilin fiili’ yapmışsa; Bir isim yaparsa, “bir fiilin adı” eki olur.
Örnek: “Gözlük” kelimesinin kökü “göz” ismidir. Bu durumda ‘+luk’ eki, ‘adından…’ eki olmalıdır. İkinci kısmı ise kelimenin son haline bakarak anlıyoruz. Gözlük “-mak/-mek” eki almadığı için isimdir ve bu durumda kelime tekrar isim olmuştur. “+luk” ekinin ek yapan bir isim olduğunu söyleyebiliriz.
Uyarı: Fiil köklerini isim köklerinden ayırmanın en basit yolu kelimeye “-mak/-mek” ekleri eklemektir. Bu eki alan kök veya gövdenin anlamı varsa fiil köküdür; Anlamlı değilse, kök isimdir.
1. İsim yapım ekleri: Bir ismin kök ve gövdesine gelerek tekrar isim yapan eklerdir. En popüler isim ekleri “-sız, -cı, -daş, -lık, -lı, -cil, -sal” dır.
Örnek: Sosuz, Türk, Şekerlik, Bencil, Kumsal, Havalı, Sadık
2. İsim fiil ekleri: İsim köküne ve köküne ulaşarak fiil yapan eklerdir. En yaygın isimlerin fiil ekleri “-la-, -da-, -t-, -kır-, -lan-, -sa-, -ar-, -l-” şeklindedir.
Örnek: taş-, gecikme-, canlı-, fısıltı-, bakım-, türler-, hassas-, çürük-
3. Fiil Ekleri: Fiilin köküne ve köküne ulaşarak isim oluşturan eklerdir. En yaygın isim yapım ekleri “-ce, -gi, -iş, -iç, -maç, -er, -it, -ik, -ak, -ecek” dir.
Örnek: aşk, çalışkan, yazar, okuyucu, yatak, düşünce, kıyafet
4. Fiil fiil ekleri: Fiilin kök ve gövdelerine gelen ve fiili yeniden yapan eklerdir. En bilinen fiillerin fiil ekleri “-dir-, -er-, -in-, -r-, -ş-, -t-, -il-” dir.
Örnek: Git-, gör-, sev-, özle-, görüntüle-, uzantı-, bildir-
Uyarı: Bazı eklerin yazılışı aynı olsa da işlevleri farklıdır. Bu ekler dikkatle incelenmeli ve görevleri iyi düşünülmelidir. Aksi takdirde, birlikte karıştırılabilirler.
Örnek: “Ay dün gece kıpkırmızı göründü.” Cümledeki “gör-ün-dü” yüklemi, “-ün-” fiilinin yapı ekini almıştır. Göründüğü gibi görünen bu aksesuar, “Bu şey asla gözden kaçmaz” diyor. Cümlede “göz-ün-den” kelimesinde “+ün” şekliyle teklik iyelik eki olarak kullanılır.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]