744 yılında Göktürk Hanlığının yıkılmasıyla yerini alan Uygur hakimiyeti dönemi, faaliyetler ve kültürel gelişmeler açısından İslamiyet öncesi Türkiye tarihinin en muhteşem ve öne çıkan dönemini oluşturmaktadır. Çin, Hint ve İran kültürlerinin etkisiyle kültürel yaşamlarına öncelik, renk ve dinamizm getiren Uygurlar, aynı zamanda kağıt ve matbaa makineleri alıp kullanmışlardır. Bu arada geleneksel Göktürk yazısını bırakarak kendilerine ait yeni bir alfabe olan Soğd kökenli Uygur alfabesini düzenleyerek bazı değişikliklerle Türkçeye uygulamışlardır.
Bu alfabenin ne zaman kullanılmaya başlandığı tam olarak bilinmiyor. Bu metinde yazılan, günümüzde bilinen en eski metinlerden biri olan IX. Yüzyılın sonlarına aittirler. Ancak söz konusu alfabe, Uygurların siyasi varlığını kaybetmesinden sonra yüzyıllarca kullanılmıştır. Türklerin İslam’ı kabul etmesi ve Arap kökenli yeni bir alfabeyi kabul etmesinden sonra, bu alfabe Türk devletleri Türkistan ve Kırım’da varlığını sürdürebilmiştir. Uygur yazısının Timur Devleti ve kollarında kullanıldığı bilinmektedir.
Ebu Sa’id Mirza’nın 1468’de Uzun Hasan’a gönderdiği mektup Uygur harfleriyle yazılmıştı. Osmanlı Devleti’nde de sarayda Orta Asya’daki Türk hükümdarlarına bazı mektuplar yazan Uygurca konuşan kâtipler vardı. Örneğin Fatih Sultan Mehmed’in Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Özbek Han’a zafer mesajı Uygur alfabesiyle yazılmıştır. Böylece Orta Asya Türkleri arasında olduğu kadar Osmanlı merkezi idaresinde de geçerli olduğu anlaşılan Uygur alfabesi bir süre varlığını sürdürmüş ve 18. yüzyılda tamamen unutulmuştur.
Uygur alfabesi bazı değişikliklerle Türkçeye uygulanmıştır. 18 karakterlik alfabenin ne zaman kullanılmaya başlandığı tam olarak bilinmiyor. Alfabedeki harflerin üçü ünlü, 15 tanesi ünsüzdür. Uygur alfabesi yukarıdan aşağıya ve sağdan sola yazılır.
Türklerin İslam’ı kabul etmesi ve Arap kökenli yeni bir alfabeyi kabul etmesinden sonra, bu alfabe Türk devletleri Türkistan ve Kırım’da varlığını sürdürebilmiştir.
Osmanlı sarayında “Uygurca” konuşan kâtipler de vardı. Örneğin Fatih’in Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Özbek Hanı’na verdiği zafer mesajı Uygur alfabesiyle yazılmıştır. Uygur alfabesi 18. yüzyıla kadar kullanılmış, sonra tamamen unutulmuştur.
Uygur alfabesi Soğd kökenlidir ve bazı değişikliklerle Türkçeye uygulanmıştır. Harf sayısı 14’tür. Üçü ünlü, 11’i ünsüzdür. Sağdan sola yazılır. Z hariç tüm karakterler sıralıdır. “Kutadgu Bilig” (15. yüzyıl) sağdan sola doğru yazılır.
Bu yazı ile edebiyat, sanat, din ve hukuk konularında kitaplarla dolu kütüphaneler yazıldı. Uygurlar Çin, Hint ve İran kültürlerinden etkilenmişler ve renkli bir kültür geliştirmişlerdir. Uygurlar kağıt ve matbaayı ilk kullanan Türklerdir. Bilinen en eski metinler dokuzuncu yüzyıla kadar uzanıyor. Uygur alfabesi, Karahoka Uygur Krallığı’nın yıkılmasından sonra da kullanılmaya başlandı. Türkler Müslüman olduktan sonra Arap alfabesini kabul etseler de Türkistan ve Kırım Türk devletlerinde Uygur alfabesi kullanılmaya devam etmiştir. Bu alfabe Timur İmparatorluğu ve onun yan kollarında kullanılmıştır. Ebu Sa’id Mirza’nın 1468’de Uzun Hasan’a gönderdiği mektup Uygur alfabesiyle yazılmıştır.
Osmanlı sarayında Uygurca konuşan kâtipler de vardı. Örneğin II. Mehmed’in Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Özbek Han’a zafer mesajı Uygur alfabesiyle yazılmıştır. Uygur alfabesi 18. yüzyıla kadar kullanılmış ancak daha sonra tamamen unutulmuştur.
İçindekiler
| Göktürk Alfabesi | – | Arap Alfabesi | – | » Latin alfabesi « | – | » Kiril alfabesi « |
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]