Her hasta depresyonu tedavi edecek doğru antidepresanı bulamıyor ve hastaların yaklaşık %40’ı doğru antidepresanı bulamıyor.
Bu süreç neden bu kadar uzun sürüyor? Çünkü doktorların doğru ilacı ve dozu bulmak için zamana ihtiyacı vardır. Psikiyatristler genellikle hastalar üzerinde ilaç kombinasyonları ile deneyler yaparlar. Sonuç olarak, olası yan etkiler şunları içerir: baş sallama, baş ağrısı, mide bulantısı, kilo alımı ve erektil disfonksiyon. Bazen bu etkiler başladıktan hemen sonra kaybolur ve doktorunuz sizi aynı dozla devam etmeye teşvik eder.
Depresyon ilaçları genellikle bir kişinin semptomlarına ve tıbbi geçmişine göre reçete edilir. Bazı insanlar için başlangıç antidepresanlar semptomları hafifletir ve tolere edilebilir yan etkilere sahiptir. Ancak diğerleri için doğru tedaviyi bulmak deneme yanılma gerektirir.
Çoğu insan aylarca veya yıllarca farklı ilaçlar dener. Bazı hastalar da bu nedenle tedaviyi bırakmaktadır. Bazı genetik testler, vücut tarafından daha iyi metabolize edilecek doğru antidepresanı bulma sürecini hızlandırır. İlacın daha iyi metabolizması, ilacın etkinliğini arttırır ve yan etkileri azaltır.
Mayo Clinic psikiyatr John Logan Black, MD, bazı gruplar için genetik testler önermektedir. Örneğin; Şiddetli depresyon ve intihar eğilimi olan kişilerin doğru ilacı hızla bulması gerekir. Ayrıca, yan etkilerle baş edemeyen çok genç veya çok yaşlı kişiler, ilacı çok fazla almayı denememelidir.
Depresyon tedavisinde kullanılan hemen hemen tüm ilaçlar, karaciğerde bulunan iki enzim tarafından metabolize edilir. Bu enzimler; CYP2D6 ve CYP2C19, sitokrom P450 geni tarafından kodlanır. Gen aktivitesi, üretilen enzim miktarındaki en önemli faktördür. Daha fazla enzim, ilacın daha hızlı işlenmesini sağlar, bu da yan etki insidansını azaltır.
Sitokrom P450 testi
Bir doktor, vücudun bir ilacı nasıl metabolize ettiğini belirlemek için bir sitokrom P450 testi kullanabilir. İnsan vücudu ilaçları metabolize etmek için P450 enzimleri içerir. Bu enzimlerdeki kalıtsal farklılıklar (gen dizisi değişiklikleri) nedeniyle, ilaçlar her bireyde farklı etki gösterebilir.
Farmakogenetik test, genlerin vücudun ilaçlara verdiği yanıtı nasıl etkilediğinin incelenmesidir. Test, bu genlerdeki farklılıkları tanımlar. Farklılıklar, doğru ilacın doğru tedavi olup olmayacağını veya ilacın yan etkilerinin ortaya çıkıp çıkmayacağını belirler.
P450 enziminin en yaygın varyantlarından biri CYP2D6 olarak adlandırılır ve antidepresan ve antipsikotik ilaçları metabolize eder. DNA’daki belirli genetik farklılıkları arayan P450 testi, vücudun belirli bir antidepresana nasıl tepki verdiğine dair ipuçları verir. Diğer enzimler için de testler vardır.
P450 geni için genetik test, tıbbın diğer alanlarında da kullanılmaktadır. Örneğin; CYP2D6 varyasyon testi, belirli kanser ilaçlarının da etkili olup olmayacağını belirlemek için kullanılır. CYP2C6 testi, yan etki riskini azaltmak için kanın pıhtılaşması için uygun varfarin dozunu belirlemek için kullanılır.
Test sonuçları ne gösteriyor?
1) Bozulmuş metabolizma: Bir ilacı normalden daha yavaş metabolize ederseniz, bunun nedeni bir enzim eksikliğidir. Sonuç olarak, yan etki olasılığı artar. Bu kişi bu ilaçtan daha düşük dozlarda fayda görebilir.
2) Orta derecede metabolizma: Enzim etki hızı düşük olduğu için ilaç yavaş metabolize olur. İlaç etkileşimleri ve yan etki riski vardır.
3) Normal metabolizma: Testler, belirli bir antidepresanın normal bir şekilde metabolize edilebileceğini gösteriyorsa, tedavi kişi için faydalı olacak ve daha az yan etki yaşayacaktır.
4) Aşırı hızlı metabolizma: Bu durumda ilaçlar vücudu çok hızlı terk eder. Vücuttan ayrılmadan önce harekete geçme şansları var. Bu durumda kişinin normalden daha yüksek bir doza ihtiyacı vardır.
P450 testi tüm antidepresanlar için etkili değildir, ancak bazılarının nasıl metabolize edildiği hakkında bilgi verebilir. Örneğin;
1) CYP2D6 enzimi: fluoksetin (Prozac), paroksetin (Paxil) ve venlafaksin (Effexor XR) antidepresanlarının nasıl metabolize edildiği ile ilgilidir.
2) CYP2C19 enzimi: sitalopram (Celexa) ve essitalopram (Lexapro) metabolizmasında yer alır.
P450 testleri ve diğer genetik testler daha yaygın hale gelse de, bu testlerin bazı sınırlamaları vardır. P450 testi, bir hasta için hangi antidepresanın en uygun olduğunu doğrudan göstermez, ancak bir ipucu verir. Bu test belirli bir ilaç için yapılır ve o ilacın hasta için uygun olup olmadığını belirleyebilir. Bu yeni geliştirilen test Amerika Birleşik Devletleri’nde tanıtıldı ve doktorların doğru antidepresanı ve dozu daha hızlı bulmasını kolaylaştırıyor.
kaynak:
https://www.psychologytoday.com/us/blog/open-gently/201703/When-gene-test-could-help-you-pick-anti-depressant
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cyp450-test/about/pac-20393711
yazar: Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]