Tsunami, Japonca’da “liman dalgası” anlamına gelir. Türkçe olarak tsunami süpürdü diyebiliriz.
Süpürme, ürenin, yani bir depremden gelen enerjinin deniz tabanından çekilip kıyıya boşaltıldığı olaydır.
Tsunamiler, deprem öncesi ve sırasında zeminde oluşan girintiler sonucu boyutu artan heyelanlara neden olabilir. Deniz tabanındaki depremler ve volkanik patlamalar tsunamilere neden olur. Bir göktaşı da bir tsunamiye neden olabilir. Deniz tabanında bir deprem olduğunda, deniz tabanının üzerindeki milyarlarca ton suya çok hızlı bir enerji aktarımı olur. Bu da suyun sığ yerlere doğru hızla hareket etmesine neden olur. Bir tsunami önce tek bir dalga olarak meydana gelir, ancak çok kısa bir süre içinde 5-6 dalgaya bölünerek hızla daha sığ yerlere ilerler. Tsunami dalgaları devasa gelgit dalgalarıdır. Bunlara “dalga treni” denir. Dalga sığ suya girdiğinde hızı azalır ama yüksekliği artar.Tsunami sırasında dalga boyları çok küçük ama hızları çok büyüktür. Bunlar özellikle derin denizlerde ve açık denizlerde meydana gelen olaylardır. Bu dalgalar kıyıya geldiklerinde boyları artarak daha şiddetli döverler ve sonra geri çekilirler. Kırığın durumuna göre önce denize geri çekilme daha sonra çok hızlı bir dönüş olur. Geri dönen su kütlesi depremin büyüklüğüne bağlı olarak binlerce tonu vuracağı için bundan kaçış yok. Bir kişiye çarptığında, onu doğrudan emer.
Bir tsunami sonucu oluşan dalga hızı saatte 1000 kilometreye ulaşabilir. Bu, dalganın uçakla aynı hızda hareket ettiği anlamına gelir. Oluşan dalgalar 40-50 metre uzunluğa ulaşabilir. Öyle ki 15 Haziran 1986’daki Meiji depreminden sonra meydana gelen tsunami dalgaları 38 metreyi aştı. Dalgaların bu kadar yüksek olmasının nedeni, tonlarca su sığlıklara ulaştığında hızla dik kıyı şeritlerine veya dar V tipi körfezlere tırmanmalarıdır.
Tarihte büyük tsunamiler olmuştur.; Minos (MÖ 1630), Cascadia (1700), Lizbon (1755), Sanriku (1896), Aleut Adaları (1946), Şili (1960), Papua Yeni Gine (1998), Endonezya (2004), Japonya (2011)) .
katip:Rahman Karasu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]