Terim, genel olarak özel alan kavramlarına verilen isimdir. Terim, bir bilim, sanat veya meslekle ilgili belirli bir kavramı ifade eden bir kelimedir. Bu alanlar bilim, teknoloji, sanat, zanaat, spor ve ticaret gibi birbirinden çok farklı olabilir, örneğin kimyada radyum ve baryum malzemeleri, edebiyatta kullanılan dilbilim ve metaforlar da ayakkabıcılıkta ark için kullanılan terimlerdir. Kâğıt kitapçık veya sözlükteki kağıtlar da günlük dil tarafından anlaşılsa da bir terim olarak kabul edilebilir.
Öte yandan, geniş bir kullanım alanına sahip olan ve günlük yaşamda yer edinen terimler, genel kullanımlarında terim olarak vasıflarını yitirerek dilin diğer sözcükleriyle, örneğin telefon sözcükleri ile aynı hale gelirler. radyo, televizyon, uçak, tren bulunsa da bunlar ilk kez ortaya çıkmış, terim niteliğini taşımıştır. Bugün, artık bir terim değil, hatta daha önce de belirtildiği gibi, temel bir kelime düşünürüdür. Ancak Elektronik Sözlüğünde adı geçen radyo ve televizyon yine birer terimdir.
Terimler kesin kelimelerdir. Dolayısıyla anlamları herkes için aynıdır. Örneğin, tümleç, nesne, otama (gramer); ekvator, tropikler, akış (coğrafya); ekran, kuluçka makinesi, aktör (tiyatro); açı, yarıçap, doğru (matematik); Basınç bir kapalı döngü (fizik) terimidir.
Bununla birlikte, bazı anlamlı kelimelerin bir deyim anlamı kazandığı da olur. Terimin anlamı, bu tür kelimelerin diğer anlamlarıyla karıştırılmamalıdır. “Kök” kelimesini ele alalım:
Bitkileri toprağa bağlayan ve topraktan besinleri almalarına yardımcı olan kısım (ağacın kökü)
– bazı şeylerde alt kısım (dişin kökü)
– Bitkilerde kök ve gövdeden çıkarılan tahıllar (üç köklü maydanoz)
– Temel Temel (Konuyla orijinalinden ilgilendim).
Bu yorumdan da anlaşılacağı üzere kavram kavramına kesin sınırlar çizme imkanı yoktur. Ancak terimlerin genel özellikleri olarak şu noktalar tespit edilebilir:
1. Genel olarak tek eksenli terimler: botanikte kaliks, geometride üçgenler, fizikte özgül ağırlık, tıpta damarlar, dilbilimde yerçekimi.
2. Terimler türetilirken ve ortaya çıkan veya yerel yeni kavramları tatmin ederken aşağıdaki yöntemler kullanılır:
a) Dilin öğelerine yeni anlamlar yükleyerek dilden alımlama: diş hekimliğinde köprü, birçok makinede bıçak, marangozlukta diş, tıpta spazm.
b) Birleştirme: Tekel, bilgisayar, atardamar, doğum öncesi, damar, göstergebilim, dilbilim gibi.
c) Canlandırma: Unutulan, bazen sadece lehçe ve lehçelerde yaşayan unutulmuş dil öğelerinin yeniden kullanılması: nicelik, nitelik, alan, dul (coğrafi terim), tanık.
ç) Çeviri: Çevirinin unsurları bölümünde de belirttiğimiz gibi dünyanın bütün dillerinde yabancı kavramların çeviri yoluyla dile aktarıldığı görülmektedir. Metafizik, termometre, sesli yazar, bilimkurgu, medya ve beyin akışı yazarlığı gibi pek çok Türkçe örneğinden bazılarını sizlere göstermekle yetindim.
d) Türetme: Yeni ve yabancı kavramlar, dilin kökünden ve eklerinden türetilen yeni öğelerle karşılanır: mani, anten, hıyar, asalak, ölçü, rezerv, okutman….
Türetme yöntemi aslında dünyanın bütün dillerinde âlim (fr. mut savant) adı verilen ve terminolojinin büyük bir bölümünü oluşturan unsurların inşa edilme yöntemidir. Bu kelimelerin yapımında genellikle Yunanca ve Latince kökenli kelimeler kullanılmıştır. telefon, haziran /te:le/ (TTJA-E, uzak) ve /fo:ne/ (
Türkçe gibi çok zengin eklere sahip, çeşitli görevler için kullanılabilen ve birçok farklı anlatım biçimine sahip dilleri her bakımdan kendi kendine yeten bir kültür diline dönüştürmenin en doğru ve gerekli yolu türetmedir.
Terim ile ilgili açıklamalardan sonra belli bilgi ve konulara ait terimlere örnekler verebiliriz:
Sporlar: taç atışı, köşe vuruşu, toplama, gol, faul, penaltı vuruşu, kaleci, ofsayt, blok, ribaund, smaç, savunma
Hukuk: Hüküm, Teslim, İddianame, Teyit, Devir, Direnç, Görevden Ayrılma, Kasıtsız, Uyarı, Temyiz, İcra.
Edebiyat: deneme, kafiye, açıklama, öykü, koşu, epik, boşluk, ölçü, hece, günlük
Din: Oruç, namaz, zekat, hac, rak’ah, sure, ayet, secde, namaz.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]