Tanım cümleleri, bir varlığın veya kavramın ne olduğunu ve zihnimizde neyi canlandırması gerektiğini ifade eden cümlelerdir. ‘Kavramın niteliklerini bütünü içinde belirtmek veya açıklamak, tasvir etmek’ olarak ifade edilen ‘tanım’ kavramından da anlaşılacağı üzere bu cümleler, ansiklopedilerde veya sözlüklerde tanımlanan anahtar kelimelerin ilk cümleleri ile benzerlik göstermektedir. Örneğin bir ansiklopedi açıp “Bukalemun nedir?” diye sorabilirsiniz. Diyelim ki bir sorunun cevabını arıyoruz. Bulduğumuz “Bukalemun” maddesinde “Boyu 30 cm’ye kadar uzayan ve renk değiştirmesiyle ünlü bir sürüngen türüdür.” Bir açıklama buluyoruz. Aklımızdaki sorunun cevabı olan bu cümle tanımlayıcı bir cümledir.
Bir varlığın veya kavramın özniteliklerinin tanımlandığı tümcelere tanımlayıcı tümceler denir. “O nedir …?” Soruyu sorduğumuzda cevap alabiliyorsak bu cümle tanımlayıcı cümledir. Örneğin, “Redif, satır sonundaki ekler arasındaki fonetik benzerliktir”. Cümlede “Redif nedir?” sorusunun cevabı, o zaman bu cümlenin bir redif tanımlama cümlesi olduğunu söyleyebiliriz. Açıklayıcı cümleler “Nedir?” sorusuna açıklayıcı ve giriş niteliğinde bir cevap verir. “Bilim, bilim, siyasi, ekonomik ve sosyal konuları açıklayan veya yorumlayan gazete veya dergi makalesine deneme denir.” “Makale nedir?” Soruyu cevapladığı için tanım veren bir yargıdır.
Not: Özdeşleşme aynı zamanda düşünmeyi geliştirmenin yollarından biridir. Yazılı veya sözlü tanımlamalar, özellikle soyut kavramları veya anlaşılması zor konuları dinleyicilere en kısa yoldan aktarmanın en basit yoludur. Günlük hayatta çokça kullandığımız bu tür cümlelere, cümledeki anlam konusunun alt başlığı olarak sınavlarda sıklıkla rastlarız.
Örnek: – Aşk bizim en asil duygumuzdur.
Kendinizi başkasının yerine koymaya empati denir.
Askerlik Türk milletinin her ferdi için birinci meslektir.
Eylem, olay ve tutum bildiren kelimelere fiil denir.
– Yeni kitabım aslında hayallerimle hayatımın savaşı.
Ünlü kişilerin hayatlarını anlattıkları yazılara biyografi denir.
YerelHaberler Türk edebiyatı alanında bir bilgi kaynağıdır.
– 21. yüzyılda televizyon bir aptal kutusudur.
Dil yaşayan bir iletişim aracıdır.
Tuz, yüzyıllardır kullanılan bir baharat türüdür.
Gözler, kalpteki duyguları yansıtan aynadır.
Uyarı: Tanım cümleleri her zaman nesnel olmak zorunda değildir. Özellikle sizden istenmediğinde tanımlayıcı maddelerin objektif olup olmadığı dikkate alınmamalıdır. Kişi duygu ve düşüncelerine göre de tanımlar belirleyebilir. Yani sübjektif veya objektif tanımlamalar yapmak mümkündür.
Örnek: – Mavi gökyüzü sonsuzluğun simgesidir. (Kişisel kimlik)
Çin Seddi dünyanın en uzun duvarıdır. (nesnel tanım)
– Bu proje dünyayı değiştirecek bir buluş. (Kişisel kimlik)
– Ankara Türkiye’nin başkentidir. (nesnel tanım)
İçindekiler
Örnek sorular
1. Aşağıdakilerden hangisi kendini tanımlayan bir cümledir?
a) Samimiyet, bir kişinin bir işi hayatı pahasına da olsa savunmayı göze alarak uzun uzun düşündükten sonra geldiğine olan inançtır.
b) Üçgen, birbirine yakın üç düz parçadan oluşan, üç köşesi ve üç açısı olan geometrik bir şekildir.
c) Bir antoloji, bir şaire, yazara, döneme, türe özgü metinlerin bir seçkisidir.
d) Fabllar, insan özelliklerini hayvanlara aktararak yazılan eğlendirici, öğretici veya hicivli hikâyelerdir.
Çözüm: İlk üç seçenekte verilen tanımlar objektiftir ve herkes tarafından kabul edilecektir. Ancak D seçeneğindeki tanım özneldir çünkü kişinin kendi duygu ve düşüncelerini içermektedir.
2. Aşağıdakilerden hangisi “tanımlama” cümlesi değildir?
a) Hayat, silgi kullanmadan resim çizme sanatıdır.
b) Bazı kimselerin gerçek yüzlerini görenler lanetlenir.
c) Yaşamak, kelimelerin arkasına dokunmaktır.
d) Deneyim, her maskenin arkasında ne olduğunu bilmektir.
Çözüm: B seçeneğinde “… nedir?” Böyle bir soruyu sorup cevap alamayız. Yani hiçbir şey tanımlanmaz, sadece lanetlilerin özellikleri tanımlanır. Diğer seçeneklerde “yaşamak, yaşamak, deneyimlemek” tanımlanmıştır. Yani cevap B seçeneğidir.
(I) Arzu, temeli olarak acı çekmeyi gerektirir. Sadece yaşama arzusu olmalı. (b) Tüm yaşam özünde acıdan başka bir şey değildir. (3) Kişi ne kadar çok acı çekerse, o kadar çok acı çeker. (4) İnsan hayatı, var olma çabası içinde harcanan bir çabadır ve yenilgisinde şüphe yoktur.
3. Yukarıdaki numaralandırılmış cümlelerden hangisi “tanımlama” cümlesidir?
a) birinci b) ikinci. c) iii. d) IV.
Çözüm: “D” seçeneğinde ne var sorusuna cevap verecek şekilde insan yaşamının çaba olduğu ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Cevap “d” seçeneğidir.
(i) Yazıları, deneme yazarının kimliğini ortaya koyuyor. (İkincisi) Edebiyatın bütün alanları onun ekseninde şekillenir. (3) Nirmi Uygur’un ifadesiyle, “Şair, destancı, hikâyeci, romancı veya oyun yazarı ne ise en önemli yönüyle denemeci olarak kabul edilmelidir.” (4) Makale yazarı, hayata edebiyattan, edebiyata hayattan ve insanları ilgilendiren her şeye bakan kişidir. Yazılarını okunabilir kılan da budur.
4. Yukarıdaki numaralandırılmış cümlelerden hangisi “tanımlama” cümlesidir?
a) birinci b) ikinci. c) iii. d) IV.
Çözüm: “D” seçeneğinde deneyi yapan kişi “Nedir?” sorusunu cevaplamak için anlatılmıştır. Bu seçeneğin cevabı “d” dir.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]