Gerçeküstücülük anlamına gelen sürrealizm, Fransa’da ortaya çıkmıştır. Hareketin ortaya çıkmasındaki en büyük etken Dada hareketidir. Gerçeküstücülüğün kurucusu André Breton’dur. 1924 yılında Breton, gerçeküstücülüğün ilkelerini “Sürrealizm Manifestosu” adı altında hazırlayarak insanlığa sunmuştur. Sigmund Freud’un fikirlerinden etkilenen André Breton, bu fikirlerini edebiyata aktarmış, insan ve toplumu ele almıştır. Bilinçaltının çok önemli olduğu sürrealist akımda otomatik yazma yöntemi kullanılmıştır.
Gerçeküstücülere göre bilinçaltı; Toplum ahlak, din ve hukuk gibi zaruret unsurlarından oluşur. Bilinçaltını oluşturan etkiler farklı durumlarda ortaya çıkar. Gerçeküstücülere göre rüyalar tamamen bilinçaltından meydana gelir. Freud’un psikanalitik fikirlerinden etkilenen sürrealist sanatçıların amacı bilinçaltını ortaya çıkarmaktı. Freud, yolma rüyalarını, özellikle çok sayıdaki cinsel rüyaları, toplumun bastırılmış duygularına ve bu konudaki kanunların ve dinlerin konumlarına bağlamaktadır. Bu tür rüyaların büyük bir gösterge olduğu psikanalitik düşüncede, hipnoz harika bir tespit yöntemidir. Gerçeküstücüler de bu yöntemi tanımlamışlar ve ortaya çıkan verileri literatüre aktarmışlardır.
Sürrealizm bu fikirlerin yanı sıra dili ve üslup özellikleriyle de farklılık yaratmıştır. Sürrealistler, kapalı bir anlatıyı benimseyerek herkes tarafından anlaşılabilecek bir anlatıdan kaçındılar. Ayrıca gerçeküstücüler eserlerini noktalama işaretlerini göz ardı ederek yazmışlardır. Rasyonalizme karşı çıkan gerçeküstücüler, yazma yöntemini hissettikleri gibi kullanmışlardır. Bu sayede yazar kendine kısıtlamalar getirmeden, aklın denetimine girmeden yazabilecektir. Sürrealizm, yirminci yüzyılın en önemli ve etkili hareketlerinden biridir. Resim ve edebiyatın yanı sıra ünlü ressam Salvador Dali başta olmak üzere birçok sanat dalında sürrealist eserler ortaya çıkmış ve yaptığı harika resimlerle sanat tarihine geçmeyi başarmıştır.
Sürrealist akımın temsilcileri:
André Breton
Louis Aragon
Paul Eluard
Türk edebiyatında sürrealist akım
Sürrealizm akımının edebiyatımızdaki en önemli temsilcileri, Cumhuriyet döneminde ortaya çıkan Garibyalılardır. Orhan Veli Canik, Oktay Rifat Horozcu ve Mele Cevdet Anday’dan oluşan Garipçiler/İ.Yeniciler, eserlerinde gerçeküstücülüğün özelliklerini yansıtırlar. Bu üç sanatçı, edebiyat konusundaki görüşlerini Garip adlı bir kitapta birleştirdiler. Yabancılar, vezin ve kafiye gibi kuralların şiiri sınırladığını ancak şiirin kalıplardan arındırılması gerektiğini belirtmişlerdir. Sürrealizm ile örtüşen bu görüşlerin yanı sıra daha pek çok özelliği onu sürrealist çizgiye yaklaştırmıştır.
yalnız değilim
yükleyici
Dudaklarından hafif bir dutla
giyer
bin farklı gül
anında şanlı
güneş senin kollarında
mutlu
Tanıdık kışlalar
memnun
bir yağmur damlasıyla
güzel
Şafak ışığında
içten bağlı
bir bahçeden bahsediyorum
hayal ediyorum
Onu dürüstçe seviyorum
Paul Eluard, çeviren: Sabahattin Aksal
eski zaman
Antik zamanda
Büyükler hala küçük
Ölüler henüz ölmedi
Oka altmış dolar şeker
Messidia Turuncu Kutu
meyve dağıtıcısı
Tam kasa
Syed Hamamı temiz
Yüzünde taze görünüyor
Kağıtçı Ali Efendi çarpık bıyıklı
sevişme zamanı
Bir ağaca tırmanırsak
Ayakkabılarımız yerde kalmayacak
Ne günlerdi
Oktay Rıfat Horozko
Kaynak:
Kolko, Prof.D.; Doktor. Ali Ehsan, Cumhuriyet Dönemi 1 – Şiir, Salkımsöğüt Yayınları, 2008
Tanpınar, Ahmet Hamdi, Ondokuzuncu Yüzyılda Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kütüphanesi, 1997
Çiçli, İsmail, Batı Edebiyatında Edebi Akımlar, Akshak Yayınları, 2011
katip:Kanan Yıldırım
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]