Sözlü edebiyat dönemi, Türklerin henüz yazıyı kullanmadığı dönemi kapsar. Sözlü ürünler nesilden nesile dil yoluyla aktarılır ve günümüze kadar gelmiştir. Dini şahsiyetlerin çok olduğu bu dönemin edebiyatı genel olarak Şamanizm, Maniheizm ve Budizm’den etkilenmiştir.
İslam öncesi dönemleri kapsayan sözlü edebiyatımızın kökleri M.Ö. 4000 yıllarına kadar gitmektedir. İslamiyet’i kabul ettiğimiz on birinci asrın ortalarına kadar süren bu edebiyatın bir kısmı milattan sonra altıncı asra kadar sözlü olarak devam etmiş, altıncı asırdan sonra ise o döneme ait kitabelerle yazılı edebiyat sahasına kaymaya başlamıştır. Göktürkler.
Sözlü edebiyat döneminin genel özellikleri nelerdir?
Dini motiflerin egemen olduğu bu dönemde edebiyatın kaynağını şiir oluşturmaktadır.
Bu dönem eserleri kobuz adı verilen bir sazla seslendirilirdi. Ölçü olarak ulusal ölçeğimiz olan kesitsel ölçek kullanılmıştır. Bu dönemin şartlarına göre saf/saf/açık bir dilin kullanıldığı bu edebî dönemde nazım birimi dörtlüktür. Aşk, tabiat ve ölüm temalarının işlendiği şiirlerin kafiyeleri genellikle yarım kafiyelerden oluşmaktadır. Sözlü edebiyat dönemine ilişkin en iyi bilgileri Kaşgarlı Mahmut’un “Divan-ı Lügat-it Türk” adlı eserinden öğreniyoruz.
Sözlü edebiyat döneminde ne tür eserler sunulmuştur?
Kokok: Popüler edebiyatta koşma adı verilen bu türün teması doğa, aşk, savaş, cesaret gibi temalardan oluşuyor. Türkler “sığır” dedikleri avları sırasında yiğitlik ve kahramanlık yarışlarını söylerlerdi.
Koşucu örneği
Üzgünüm
Arslanlayo için kök saldım
Alpler kafanı yaktı
Meni taşıyan bir enayi
Kanı aktı
Konteynere kamuflaj nüfuz etti
Ölüler birlikte koşturuldu
Togmus kuni ush boğulur
Tartışma: Bugün hayatımızda büyük yer tutan atasözlerinin ataları olan atasözleri bu dönemin özdeyişlerini oluşturmaktadır.
örnek argüman;
Aç, yemek yemez, doymaz. (Acıkınca yemek yemez, tok demez).
Sago: Merhumun ardından okunan ve merhumun güzelliklerini öven şiirlerdir. Popüler edebiyatta karşılığı ağıt olan Sago, divan edebiyatında Mursi’dir.
sago örneği;
Erdi aşırı taturgan
kaçakçılar
Oğrak süsin kaytargan
ölüm tuşuna basmak
Modern Türkçede:
“(Misafirlerine) yemeğini tattıran,
Kötü düşmanı kaçır
(f) boğulan ordunun kurtarılması
O (cesur) bir çöpçüydü.”
Destan: Topluma zarar veren veya onu yücelten büyük olayları insanlar arasında kendiliğinden aktararak kendiliğinden oluşan uzun şiir türüdür.
epik örnek
“Cengiz Han’ın Oğulları!
sen borkut batır dağlar,
Ey göl sazanı,
çocuğum geri atlıyordu,
Kötü şans, Kan Keldy
İranlı Erci Ole,
yama gözyaşı,
reformcu
Acıbay tatlı dillidir”
(Manas Destanı)
Kaynak:
Bir örnek çalıştırın: nkfu.com/kosuk-examples/
Argüman örneği: turkedebiyati.org/sav.html
Sagu örneği: Crimeogretmeni.info/sagu.htm
Epik örnek: tr.wikipedia.org/wiki/Manas_Destan%C4%B1
yazar:Hasan Demirci
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]