Günlük hayatımızda yaptığımız bir eylemi, başkaları ortama karıştığında ya da izlendiğimizin farkında olduğumuzda yaptığımızı bilmeyen yoktur. Sosyal kolaylaştırma sadece insan dünyasında değil, karıncalar gibi sosyal yaşam formlarına sahip canlılarda da görülen bir olgudur. Sosyal kolaylaştırıcı etki, sosyal psikolojide günlük hayatta sıkça ve sıklıkla karşılaştığımız insan davranışlarından birini ifade eder. İngiliz literatüründe yer alan “sosyal kolaylaştırma” kavramı, “Ringelmann etkisi” olarak adlandırılan sosyal başıboş davranışın tam tersidir.
Sosyal kolaylaştırmanın etkisi ilk olarak Amerikalı psikolog Norman Triolet tarafından tanıtıldı. Triplett, 1898 yılında bisiklet yarışçıları üzerinde yaptığı bir çalışmada, seyircilerin izlediği noktalarda yarışçıların performanslarını normalden daha fazla artırdığını bulmuştur. Triplet daha sonra bu durumu deneysel bir ortamda çocukları içeren bir silindirle yuvarlanma testinde gerçekleştirdi. Bu test sonucunda aynı işi birlikte yaparken gösterdikleri performans, tek başına yaptıklarına göre çok daha yüksek çıkmıştır.
Bir kişi daha hızlı koşarsa, daha hızlı yazarsa veya yalnızca başka bir kişinin huzurunda olmak için daha yavaş dans ederse, buna sosyal kolaylaştırma denir.
Yüksek performansla yaptıklarını fark eder.
Triplett’ten sonra birçok kişi sosyal kolaylaştırmanın etkisini inceledi ve bu etkinin oldukça karmaşık bir forma sahip olduğu ortaya çıktı. Sosyal kolaylaştırma etkisi temel olarak iki etkinin bir kombinasyonunu ifade eder. Seyirci etkisi ve etkileşim/tutarlılık etkisi. Seyirci etkisinde olay, kişinin gözlemcilerin varlığında ve yokluğunda duruma bağlı olarak yaptığı eylemi tamamen farklı bir şekilde davranışına yansıtmasıdır. Bizi izleyen ve değerlendiren insanlar olduğu zaman performansımız direkt olarak artıyor. Seyirci etkisi, gerçekleştirdiğimiz eylemin, başkalarının çevrede tarafsız bir şekilde bulunmasıyla değil, etkili bir şekilde çeşitli ipuçları veya yargılarla üzerimizde bir etkiye sahip olduğu durumları ifade eder. Kalabalığın etkisi altında oluşan davranış değişikliğinin iki nedeni vardır: Performansımız ölçülür/değerlendirilir ve kendimizi kanıtlamaya çalışılır.
Etkileşim veya birlikte hareket etme etkisi, sosyal kolaylaştırma etkisinin en çarpıcı kısmıdır. Halk arasındaki “elden nikah ziyafeti” tabiri bu etkiyi açıklamaya çok yardımcı olur. Etkileşim etkisinde ifade edilen tutum şudur: Tek başımızayken çok daha az performans çalışması ve efor sarf ederken, grup halinde yaptığımızda daha belirgin efor ve performans gösteririz. Tirplett’in de belirttiği gibi, bisikletçileri seçmenin sırrı bu olmalı, çünkü bisiklete binmenin her katılımcının diğerinden daha iyi performans gösterdiği bir aktivite akışı var.
Norman Triplett’ten sonra sosyal kolaylaştırmanın etkisi üzerine yaptığı çalışmalarla bu etkiye katkıda bulunan önemli isimler var:
Bu isimlerden ilki Floyd Allport’tur ve sosyal kolaylaştırma etkisini ilk öneren Triolett olmasına rağmen, sosyal kolaylaştırma terimini ilk kullanan Allport olmuştur. Allport, 1924’te sosyal kolaylaştırmanın etkisi üzerine birkaç deney yaptı.
Sosyal kolaylaştırmanın etkisini ele alan ikinci önemli isim ise Robert Zajonc. Zajonc, sosyal kolaylaştırmanın başka bir yönünü, “sosyal engellemeyi” (sosyal engelleme) tanıttı. 1956’da yaptığı deneyler, sosyal kolaylaştırmanın etkisinin, titiz uygulama ile geliştirilen tanıdık bir ustalık düzeyinde yalnızca basit görevlerde performansta olumlu bir artış ürettiğini gösterdi. Yapılan iş ustalık düzeyinde pratik içermiyorsa, yani ilk kez yapılıyorsa ve karmaşık bir yapıya sahipse o zaman izleyicinin etkisi ve etkileşim/ortak eylem kişinin daha fazlasını yapmasına neden olur. hatalar Zjonc, bu durumu sosyal ketleme olarak ifade etmiş ve birçok deneyden sonra Zjonc, sosyal kolaylaştırma teorisinin yeni boyutlarını dikkate alarak “aktivasyon teorisi”ni ortaya koymuştur. Zajonc, bu teori üzerinde çalışırken, hem performanstaki artışı hem de başkalarının mevcudiyetindeki azalmayı vurgulayan ilk bilim insanıydı. Kısacası Zajonc, yapılacak işin ortamını belirlerken kaliteli işin önemine de vurgu yapıyor. Eğer iş basit ve önceden yapılarak belli bir nitelik düzeyine sahipse, işi yapmak ve daha yüksek verim elde etmek için ortak çalışma şeklinde grup halinde yapılması daha doğru olacaktır. Ancak, yapılan iş, onu yapacak kişi tarafından yeterince deneyimlenmiyorsa, halkın varlığı, yapılan iş açısından verimliliğin düşmesine veya potansiyel kaza riskine neden olabilir.
Zajonc’tan sonra bu etkiyi açıklamak ya da sosyal kolaylaştırmanın etkisi üzerine yapılan çalışmalarla çeşitli boyutlarını ifade etmek için birçok teori ortaya atılmıştır. Uyanıklık teorisi, izleme hipotezi, zorluk ve tehdit hipotezi, dikkat dağıtma hipotezi… Bunlar en önemlileridir.
İçindekiler
Sosyal kolaylaştırmanın etkisinin önemi nedir?
Sosyal bir varlık olan insanın başarısı, mutluluğu ya da mutsuzluğu çoğu zaman sosyo-psikolojik ilişkilerinde yatmaktadır. İş hayatından eğitime ve her türlü PR uygulamalarına kadar çok etkili bir temele sahip olmak profesyonel insan ilişkileri açısından çok önemlidir ve buna göre kararlar alınır. Sosyal kolaylaştırma teorisinin ortaya koyduğu verileri kullanarak işi daha verimli hale getirmek, insanların gerçek potansiyellerine ulaşmalarını kolaylaştırmak ve karşılaştıkları sosyal engelleri aşmalarına yardımcı olmak, aklın yolundan gitmek olacaktır. Sosyal kolaylaştırma, insan davranışını anlamanın yanı sıra hayatın farklı alanlarındaki kararlara ve uygulamalara rehberlik etmesi açısından önemlidir.
Belki de sosyal kolaylaştırmanın etkisinin en fazla dikkat çekmesi gereken yer öğrenme ve eğitim ortamlarıdır. Profesyonel bir öğretmen, öğrencilerini tahtaya yerleştirirken öğrenme seviyelerine özellikle dikkat etmelidir. Başkalarının yanında maksimum uyarılmayı yaşayan öğrenci gerekli bilgileri aktarabilirse, diğer öğrencilerin varlığı öğrencinin performansını ve üretkenliğini artıracaktır. Bununla birlikte, öğrenci sunması istenen konuda çok bilgili değilse, öğrenme şevki ve mevcut potansiyeli sosyal engellemeye tabi olacaktır.
kaynak:
https://www.simplypsychology.org/Social-Facilitation.html
http://www.yonetselzihin.com/orgutsel-davranis/seyirci-ve-etkilesim-etkileriyle-sosyal-kolaylastirma/.html
https://www.psychestudy.com/social/social-facilitation-theory
yazar: Erdal Oğur
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]