Purpura, ciltte veya mukozalarda mor, kırmızıya yakın ya da koyu renkli lekeler şeklinde ortaya çıkan ve genellikle kanama ile ilişkili bir bulgudur. Bu lekeler, kılcal damarların (kapillerlerin) hasar görmesi sonucu kanın damar dışına sızmasıyla oluşur. Çoğu zaman ağrısızdır ve üzerine bastırıldığında solmaz; bu özelliğiyle döküntülerden ve kızarıklıklardan ayrılır. Purpura tek başına bir hastalık değil, altta yatan farklı tıbbi durumların dışa yansıyan bir belirtisi olarak değerlendirilir.
Purpura her yaş grubunda görülebilir ve nedenleri oldukça geniş bir yelpazeye sahiptir. Basit ve geçici nedenlerden, ciddi hematolojik veya bağışıklık sistemi hastalıklarına kadar uzanan birçok tablo purpuraya yol açabilir. Bu nedenle purpuranın şekli, yaygınlığı, eşlik eden belirtiler ve hastanın genel durumu büyük önem taşır. Erken fark edilmesi ve doğru şekilde değerlendirilmesi, altta yatan nedenin zamanında tedavi edilmesini sağlar.
Purpura Nedir?
Purpura, deri altında meydana gelen kanamalar sonucu oluşan, çapı genellikle birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilen morumsu lekelerle karakterizedir. Bu lekeler:
Deri yüzeyinde kabarık değildir
Üzerine bastırıldığında renk değiştirmez
Zamanla mor, kırmızı, kahverengi ve sarı tonlara dönüşebilir
Purpura, kanın pıhtılaşma sistemi, damar yapısı veya trombositlerle ilgili sorunların bir göstergesi olabilir.
Purpura ile Çürük Arasındaki Fark Nedir?
Purpura sıklıkla çürüklerle karıştırılır. Ancak bazı önemli farklar vardır:
Çürükler genellikle travma sonrası oluşur
Purpura çoğu zaman travma olmadan gelişir
Purpura daha küçük ve yaygın olabilir
Çürükler derin dokuları etkilerken purpura yüzeyeldir
Bu farklar tanı açısından önemlidir.
Purpura Türleri Nelerdir?
Purpura, oluşum mekanizmasına ve altta yatan nedene göre farklı türlere ayrılır.
Peteşi
Peteşi, purpuranın en küçük formudur.
Çapı genellikle 2–3 mm’den küçüktür
İğne ucu şeklinde kırmızı-mor noktalar hâlindedir
En sık bacaklarda ve ayak bileklerinde görülür
Genellikle trombosit düşüklüğü ile ilişkilidir.
Ekimoz
Ekimoz, halk arasında morarma olarak bilinen daha büyük purpura lezyonlarıdır.
Çapı 1 cm’den büyüktür
Renk değişimi belirgindir
Zamanla sarı-yeşil renge döner
Travmaya bağlı veya pıhtılaşma bozukluklarında görülebilir.
Palpabl Purpura
Palpabl purpura, deriden kabarık hissedilen purpura türüdür.
Genellikle damar iltihaplarıyla ilişkilidir
Dokunulduğunda sertlik hissedilir
En sık alt ekstremitelerde görülür
Vaskülitler açısından önemli bir uyarı işaretidir.
Purpura Neden Olur?
Purpuranın nedenleri oldukça çeşitlidir ve genellikle üç ana başlık altında incelenir.
Trombositlerle İlgili Nedenler
Trombositler, kanın pıhtılaşmasında temel rol oynayan hücrelerdir. Trombosit sayısının azalması veya işlev bozukluğu purpuraya yol açabilir.
Trombositopeni
Kemik iliği hastalıkları
Bazı ilaçlar
Bağışıklık sistemi kaynaklı yıkım
Bu durumlarda purpura yaygın ve ani gelişebilir.
Damar Kaynaklı Nedenler
Damar duvarının zayıflaması veya iltihaplanması purpura oluşumuna neden olabilir.
Vaskülitler
Enfeksiyonlar
Bağ dokusu hastalıkları
Yaşa bağlı damar hassasiyeti
Bu tür purpuralar genellikle palpabl özellik gösterir.
Pıhtılaşma Bozuklukları
Pıhtılaşma faktörlerindeki eksiklikler veya bozukluklar purpura ile sonuçlanabilir.
Hemofili
Karaciğer hastalıkları
K vitamini eksikliği
Bu durumlarda kanamalar daha uzun sürebilir.
Enfeksiyonlara Bağlı Purpura
Bazı enfeksiyonlar purpura gelişimine yol açabilir.
Bakteriyel enfeksiyonlar
Viral hastalıklar
Sepsis
Bu tablolar genellikle ateş ve genel durum bozukluğu ile birliktedir.
İlaçlara Bağlı Purpura
Bazı ilaçlar purpura riskini artırabilir:
Kan sulandırıcılar
Kortikosteroidler
Bazı antibiyotikler
İlaç öyküsü tanı açısından çok önemlidir.
Purpura Kimlerde Daha Sık Görülür?
Yaşlı bireylerde
Bağışıklık sistemi hastalığı olanlarda
Kan hastalığı bulunanlarda
Uzun süreli ilaç kullananlarda
Ancak sağlıklı bireylerde de geçici purpura görülebilir.
Purpura Belirtileri Nelerdir?
Purpura belirtileri, altta yatan nedene göre değişiklik gösterebilir. Bazı durumlarda sadece cilt bulguları varken, bazı durumlarda sistemik belirtiler eşlik eder.
Ciltte Görülen Belirtiler
Mor, kırmızı veya koyu lekeler
Bastırınca solmayan döküntüler
Zamanla renk değişimi
Bu lezyonlar genellikle ağrısızdır.
Eşlik Eden Sistemik Belirtiler
Halsizlik
Ateş
Eklem ağrıları
Karın ağrısı
Burun veya diş eti kanamaları
Bu belirtiler altta yatan ciddi bir duruma işaret edebilir.
Purpura Nerelerde Görülür?
Purpura vücudun farklı bölgelerinde ortaya çıkabilir:
Bacaklar ve ayak bilekleri
Kollar
Gövde
Ağız içi ve mukozalar
Alt ekstremitelerde daha sık görülmesi, dolaşım ve yer çekimiyle ilişkilidir.
Purpura Tehlikeli midir?
Purpura tek başına tehlikeli değildir; ancak altta yatan neden bazı durumlarda ciddi olabilir.
Aşağıdaki durumlarda acil değerlendirme gerekir:
Hızla yayılan purpura
Ateş ve genel durum bozukluğu
Kanama eğilimi
Bilinç değişikliği
Bu belirtiler ciddi enfeksiyon veya hematolojik hastalıkları düşündürür.
Purpura Nasıl Teşhis Edilir?
Teşhis, ayrıntılı değerlendirme ile konur.
Tanıda Kullanılan Yöntemler
Fizik muayene
Tam kan sayımı
Trombosit düzeyi
Pıhtılaşma testleri
Gerekirse biyopsi
Amaç, purpuranın nedenini saptamaktır.
Purpura Tedavisi Nasıldır?
Purpura tedavisi, doğrudan purpurayı değil, altta yatan nedeni hedefler.
Nedene Yönelik Tedavi
Trombosit düşüklüğünün düzeltilmesi
Enfeksiyonların tedavisi
İlaçların düzenlenmesi
Bağışıklık baskılayıcı tedaviler
Tedavi planı kişiye özeldir.
Destekleyici Yaklaşımlar
Dinlenme
Travmadan kaçınma
Kanamayı artıran ilaçlardan uzak durma
Hafif vakalarda yeterli olabilir.
Purpura Kendiliğinden Geçer mi?
Bazı purpura türleri:
Geçici
Kendiliğinden düzelen
özellik gösterebilir. Ancak nedeni bilinmeyen veya tekrarlayan purpuralar mutlaka araştırılmalıdır.
Çocuklarda Purpura
Çocuklarda purpura:
Enfeksiyonlar
Bağışıklık sistemi tepkileri
nedeniyle daha sık görülür. Çocuklarda hızlı değerlendirme önemlidir.
Yaşlılarda Purpura
Yaşlı bireylerde:
Damarların incelmesi
Cilt altı dokunun zayıflaması
nedeniyle travmasız purpura sık görülebilir. Bu durum genellikle iyi huyludur.
Purpura ile Yaşam
Purpura tanısı alan bireylerde:
Düzenli takip
Altta yatan hastalığın kontrolü
Kanama riskinin azaltılması
yaşam kalitesini artırır.
Purpura Önlenebilir mi?
Her zaman önlenemez; ancak:
İlaçların bilinçli kullanımı
Altta yatan hastalıkların takibi
Travmalardan kaçınma
riskin azalmasına yardımcı olabilir.
SSS – Sık Sorulan Sorular
Purpura bulaşıcı mıdır?
Hayır. Purpura bulaşıcı değildir.
Purpura kanser belirtisi midir?
Bazı kan hastalıklarında görülebilir; ancak tek başına kanser anlamına gelmez.
Purpura kaşıntı yapar mı?
Genellikle hayır. Kaşıntı varsa başka nedenler düşünülmelidir.
Purpura ağrılı olur mu?
Çoğu zaman ağrısızdır; vaskülitlerde hassasiyet olabilir.
Purpura ne kadar sürede geçer?
Nedene bağlı olarak günler veya haftalar sürebilir.
Purpura tekrarlar mı?
Altta yatan neden devam ederse tekrarlayabilir.
Purpura için evde ne yapılabilir?
Travmadan kaçınmak ve doktor önerilerine uymak önemlidir.
Yazar: Bekir BULUT
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]