On üçüncü yüzyılın halk edebiyatı
Bu yüzyılda ele geçirilen eserler çoğunlukla fetihlere ve savaşlara aittir. Bu Türk İslam destanlarının en önemlisi. Battal Gazi Destanı ve Danişmentname en meşhurlarıdır. O dönemin en ünlü kişisi Nasreddin Hoca’dır. Zekası, keskin fikirleri, zekice sözleri ve nüktedanlığıyla dünyaca ünlü bir insandır. 13. yüzyılda yaşamasına rağmen kamu malı olarak kendisinden sonra gelen Timurlenk’e benzetilmiştir. Bu yüzyılın en önemli şairi Yunus Emre’dir.
On dördüncü yüzyılın halk edebiyatı
Bu yüzyılın en önemli eseri “Did Korkut Kitabı”dır.Bu kitaptaki hikâyeler Oğuz Türkleri arasında yaşamış ve yayılmıştır. Kitapta Oğuz Türklerinin Gürcüler, Rumlar, Ermeniler ve diğer Türk boyları ile yaptığı barıştan bahsedilmektedir. Hikâyelerde şiir ve nesir iç içe geçmiştir. Dili epik bir dildir. Bazı yönlerden bir destan gibi. Bu nedenle epik hikâyecilikten halk hikâyeciliğine bir geçiş ürünü olarak görülmektedir.
Bu yüzyılın en ünlü şairi, Yunus üslubuyla tanınan nüzul şairi Kaigusuz Abd’dir.
15. yüzyıl halk edebiyatı
Bu asrın meşhur ismi Hacı Bayram Veli’dir. Hacı Bayram Veli Ankara’da doğdu ve sağlam bir okul eğitimi aldı. Alaylı yazmasına rağmen daha çok hece vezni kullanmış ve dinî manzumeler yazmıştır. Dervişlerin ve köşelerin forumlarında bulunan dillerin ilahileri.
On altıncı yüzyılın popüler edebiyatı
Bu yüzyılda sadece tekke edebiyatı metinlerine değil, din dışı konularda söylenen şiir metinlerine de rastlanmıştır. Ellerinde müzik aletleriyle diyar diyar dolaşan şairler, şiirlere âşık olup, gördükleri yerde şiirler söyleyerek kadim halk geleneğini devam ettirerek “Aşık edebiyatı” denilen edebiyatı yaşatmışlardır. Bunların en ünlüsü yüzyılın sonlarında ün kazanan Köroğlu’dur. Ayrıca Kul Mehmet, Hayali ve Bahşi adlı âşıklar da dönemin önemli şairlerindendir. Tekke Edebiyatının bu dönemdeki temsilcisi Pir Sultan Abdal’dır. Pir Sultan Abd, şiirlerini saz eşliğinde söyleyen ender tekke şairlerindendir. Nefesi ile ünlüydü.
On yedinci yüzyılın popüler edebiyatı
Bu dönem Türk edebiyatının altın çağıdır. Hem Âşık edebiyatı, hem Tekke edebiyatı, hem de anonim halk edebiyatına ait pek çok ürüne rastlanmaktadır. Tekke edebiyatının önde gelen iki şairi Aziz Mahmud Hüday ve Niyazi Messi’dir. Her iki şair de derin bir bilgiye sahiptir.
Bu yüzyılda âşık edebiyatında büyük gelişmeler yaşanmış, divan şairlerine bile ilham verecek gazel şiirleri söylenmiştir. Ayrıca aruzda şiir söyleyen saz şairleri de kendilerini divan şairleri kadar başarılı görmüşlerdir. Bunlar arasında Yeniçeri Ocağı’nda bulunan ve Evliya Çelebi’nin dikkatini çeken gemici Kaygıkül Mustafa ünlüdür.
Ancak şiirleri türküye dönüşen âşık Karacaoğlan bugün bile çok sevilmektedir. Tüm şiirlerini heceli olarak seslendiren ve insanların anlayış ve yaşantılarını şiirlerine en iyi şekilde yansıtan Karacaoğlan, doğa ve aşk temasıyla yazdığı eserleriyle ünlüdür.
O dönemin bir diğer büyük saz şairi de Aşık Ömer’dir. Halk şairlerinin en kültürlü ve yaratıcısı olarak bilinir.
On sekizinci yüzyılın popüler edebiyatı
Bu yüzyılda divan şairleriyle yarışan popüler edebiyat şairleri, müzik icralarında şiir okumaları bu dönemde daha yaygın hale geldi. Tekke edebiyatı bu dönemde duraklama halindedir. O devrin en büyük şairi, aynı zamanda büyük bir âlim olan Erzurumlu İbrahim Hakkı idi. İlâhi isimle anılan divanında genellikle tasavvufî manzumeler, gazeller ve ilahiler yer alır. Ayrıca şairin Marifetname adlı bir nesir eseri vardır.
On dokuzuncu yüzyılda popüler edebiyat
Halk şiiri geleneği bu yüzyılda da klasik anlatımıyla devam etmiştir. Özellikle Âşık edebiyatında çok yetenekli saz şairleri görülür. Bunlardan biri de Bayburtlu Zhni. Divan ve Aşık üslubunda yazdığı şiirlerle tanınır. Çok iyi bir okul eğitimi aldı. Bu nedenle Divan üslûbunda yazdığı şiirleri Divan şairlerine benzemez. Ayrıca halk üslubunda söylenen şiirlerde âşığın tam bir ifadesi vardır. O dönemin bir diğer tanınmış ismi Erzurumlu Emre’dir. Divan tarzı şiirleri pek başarılı olmadı. Başlıca sözleri, koşarak söylediği sözlerdir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]