Laplace iblisi, şans olarak tanımladığımız rastgele (bize göre) olayları açıklayan bir teoridir. Yazı tura attığımızda yazı veya tura gelme ihtimalimiz yüzde elli iken Laplace’a göre sonucu değiştirmek bizim elimizde ve şans diye bir şey yok.
Laplace’ın Şeytan teorisinin ilk kaynağı de Moivre’nin çalışmasıydı. On sekizinci yüzyılda Londra’da yaşayan De Moivre, istatistiğin kurucusu olarak kabul edilir. Ona göre şans diye bir şey yoktur, şans olarak tanımlanan olayların gerçekleşmesi önceden belirlenmiştir. Çünkü bu olaylar belirli durumlar sonucunda ortaya çıkmaktadır. Burada bahsedilen durumlar çeşitli fizik kanunları ile ilgilidir. Örneğin bir madeni parayı havaya attığımızda sandığımız gibi yüzde elli şansa bağlı değildir; Madeni parayı tuttuğumuz açıya, madeni paranın atıldığı ortama, sıcaklığa, yapıldığı malzemeye, madeni paranın boyutuna ve madeni paraya uygulanan kuvvete bağlıdır. Hesaplamak, böylece sonucu bulmak mümkündür. Ancak insan beyni bunu yapacak yeteneğe sahip değildir. Hiçbir şeyin belirsiz olamayacağını, her şeyin bilinen ya da bilinmeyen bir nedeni olduğunu savunan bu düşünce sistemine determinizm denir.
Moivre’nin ölümünün önceden bilinmesi, argümanının temeli olarak gösteriliyor. Moivre, hayatının son günlerinde her geçen gün bir önceki günden 15 dakika daha fazla uyuduğunu fark etti. Ve 24 saat uyursa öleceğine inanıyordu. Hesaplarına göre ölüm tarihini 27 Kasım 1754 olarak hesaplamış ve o gün vefat etmiştir. Sadece bu örneğe bakarak bu teoremi kanıtlayamayız. Ancak gerekli hesaplamalar yapıldığında olayların sonucunu önceden bilebileceğimizin kanıtını vermektedir. Mesele şu ki, tahmin için gerekli olaylar beynimizin algılayabileceği düzeyde gelişiyor.
Laplace’ı tanımamızı sağlayan en önemli eser, Laplace’ın Olasılık Üzerine Denemeler’inden ortaya çıkan iblis teorisidir. Bu teori ile birlikte Laplace, matematikte olasılık teorisini ilk kullanan kişi oldu. Olasılık ve astronomi üzerine pek çok araştırma yaptı. Ayrıca çan eğrisi adı verilen grafik sistemini de ilk defa kullanmıştır.
Laplace’ın olasılık teorisine bakacak olursak, onun bazı noktalarda de Moivre’den ayrıldığını görürüz. Olasılık teorisine göre. Bir olayın sonucunu belirlemek için yapılan hesaplamalar ve denklemler bizi belirli bir sonuca götürmez, sadece en olası seçeneğe götürür. Laplace’a göre mükemmel bir denklem yoktur ve mükemmel denklemi oluşturacak bilgiyi elde edemeyiz. De Moivre’ye göre, hesaplamalar bizi asıl sonuca götürdü.
Laplace, olasılık teorisinden yola çıkarak şeytanın teorisini ortaya attı. Laplace bu kuramı şu şekilde açıklamaktadır:
“Evrenin şu anki durumunu, geçmişin bir sonucu ve geleceğin bir nedeni olarak ele alabiliriz. Evrenin tüm güçlerinin ve tüm varlıkların konumlarını anlayabilen bir canlının var olduğuna bir an için inanırsak.” onu oluşturanları ve bu verileri inceleyebileceğini, evrendeki en büyük varlıklardan en küçük atomlara kadar her şeyi aynı anda hesaba katarak bir hesap yaparsa, hiçbir şey belirsiz değildir ve geçmiş gibi gelecek de, gözleri önündedir.”
Laplace iblisi olarak bilinen bu teoride, “iblis” olarak tasvir edilen yaratık, evrendeki tüm gerçek bilgilere sahiptir. Bu canlı evrenin saf bilgisine bir an için bile olsa ulaşabilse, örneğin her bir atoma etki eden kuvveti hesaplayabilse, düşünce hızını hesaplayabilse, o zaman tüm gerçek olasılıkları görebilirdi. Ve eğer doğru kararı verirse (bunu gördüğü en iyi olasılıkları seçerek yapıyor), geleceğini kendi belirler. Bilim adamları bu teoriyi bazı noktalarda kabul etmemişlerdir. Bazı âlimlere göre bu durumda hür irade göz ardı edilmiştir. Şeytan, yani saf bilgiye ulaşmış, ilmiyle hareket eden, iradesini kullanmayacak bir varlıktır. Hür iradeden söz edebilmek için bir bilinmezlik olması gerekir ki insan kendi içgüdüleri ve mantığıyla yol seçebilsin. Ayrıca, özgür iradeyi göz ardı ettiğimizi varsayarsak, yeryüzündeki hiçbir canlının saf bilgiye erişimi yoktur. Kısacası, bu teori birçok yönden mantıklı açıklamalara sahip olmasına rağmen, kanıtlanamaz çünkü şeytan, yani o nihai yaratık, ulaşılmazdır.
katip: Hepsen Soylu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]