Bu yazımızda Türkçe kelimede kök nedir, isim ve fiil kökü örnekleri gibi sorularınıza cevap bulacaksınız. Bir kelime kökü genel olarak şu şekilde tanımlanabilir: “Bir kelimenin, ekler kaldırıldıktan sonra anlamlı olan en küçük kısmına verilen isim.” Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi kök, bir kelimenin anlamlı olan en küçük parçasıdır. Ancak, kelimenin tamamı arasında anlamsal bir ilişki olmalıdır. O halde tanımımızı geliştirerek gramerdeki “kök” kavramını şu şekilde ifade edebiliriz: “Bir isim veya fiilin yönüne paralel olan, genel anlamı ile ilişkilendirilen ve ondan sonra kalan kelimenin anlamlı en küçük parçası. tüm ekler kaldırılır, kök denir.
Kökler, tüm yapım ve çekim ekleri çıkarıldıktan sonra bulunabilir. Bazen bir kelimenin kökü yanlışlıkla bir ek gibi ayrılmış olarak görülebilir. Bir kelimeyi kök ekine ayırırken buna dikkat etmeli ve dikkatli olmalıyız. Bir kelimenin kökünü bulmak için aldığı ekleri tek tek belirlemeliyiz ki kalan kısmını kök ile isimlendirebilelim. Lütfen sözlerimin eklere ve köklere nasıl ayrıldığını dikkatlice inceleyin:
Örnek: adresim > baş (kök) – lik (ek) – im (ek), sessizce > ses (kök) – siz (ek) – ce (ek)
seni seviyorum > aşk (kök) – gi (ek) – ne (ek), im > görmek- (kök) – fave (ek) – tü (ek)
Uyarı: Bir kelimenin kökünü bulurken kök olarak kabul edeceğimiz kısmın kelimenin tamamıyla ilgili olmasına dikkat etmeliyiz. Aksi halde kelimenin tamamen ilgisiz bir kısmını kök olarak göstererek yanılıyor olabiliriz. Örneğin “balıkçı” kelimesinin kökünü “balık” olarak kabul etmeliyiz. Ancak daha küçük ve daha önemli bir kısım olduğu için “bal” kelimesini kök olarak düşünmek tamamen yanlıştır. Evet, “bal” anlamlı bir kelimedir. Ama “balıkçı” kelimesiyle hiçbir ilgisi yok. Dolayısıyla bu kelimenin kökü “balık” olarak kabul edilmelidir.
Artık kök türlerine erişebiliriz. Bir kelimenin iki tür kökü olabilir. Bunlar “isim” ve “fiil” kökleridir. Bunların dışında kök tipi veya taksonomisi yoktur. Bu kökleri ayırmak çok basittir. Köke “-mak / – mek” ekini eklediğimizde, anlamlı bir sözcük ortaya çıkarsa “fiil kökü”; Anlamlı bir kelime oluşmazsa, onu “isim kökü” olarak kabul ederiz. Bunu yaparken eş anlamlılara dikkat etmemiz gerekiyor. İsimler ve fiil kökleri aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacaktır.
İçindekiler
kök adı
Kökeni, tutumları, nitelikleri, ilgileri veya duyguları ifade eden kelimelerin köklerine aday kökler denir. Bu kökler isimlerden oluşur. Bu tür kökler “-mak/-mek” eklerini kabul etmezler; Yani bu ekler getirildiğinde anlamsız bir kelime ortaya çıkmaktadır. İşte o zaman, ismin kökeninin bu olduğunu anlıyoruz. Örneğin “Sözlük” kelimesinin anlamlı en küçük parçası olan “söz” köküne “-mak/-mek” ekini eklediğimizde “konuşmak, konuşmak” gibi saçma sapan ifadeler karşımıza çıkıyor. O zaman bu kökün bir ismin kökü olduğunu söyleyebiliriz. Bunu, bu kökün soyut kavram isim olduğunu düşünerek de bulabiliriz. Bu kökler tek başına kullanılabilir.
Örnek: kalp (olmadan), kalp (em), kalem(ler), çanta(lar), çiçek (çi)
Adın kökleri dört grupta sınıflandırılabilir. işte buradalar:
a) Kökler: çöl, yol, sınıf, ev…
b) Köklü nitelik: iyi, güzel, kötü…
c) duygusal kökler: ah, vay, vay, io…
d) dikkatin kökleri: ben, sen, o, …
fiil kökleri
Hareket, hareket ve oluş bildiren kelimelerin köklerine “fiil kökleri” denir. Bu kökler sözlü kelimelerden oluşur. Bu kökler “-mak/-mek” ekini aldığında anlamlı bir kelime ortaya çıkar. O zaman bu kelimenin fiil kökü olduğunu anlayabiliriz. Örneğin, “konuşuyorum” kelimesinin kökü “görmek-” fiilidir. Çünkü bu kelimenin en küçük anlamlı parçası olan “gör-” kökü “-mak/-mek” eklerini alır. Mastar halinde olan ve tek başına kullanılmayan bu kökler, hareketi ifade etme anlamında da bulunabilir.
Örnek: görmek (görmek), önsezi (vermek), koşmak (son), dişli (bilmek), lov (sevgili)
Not: Türdeşlere çok dikkat edilmelidir. Bazı kelimelerin köklerini bulduğumuzda “-mak/-mek” eklediğimizde anlamlı bir kelime ortaya çıkıyor. Ama aslında bu kelime (fiil) bizimkinden farklı, ilgisiz bir köktür. Örneğin, “Yüzünüzdeki makyajı silin.” Cümledeki “yüz” kelimesinin kökü “yüz” olmalıdır. Ama bu kelimeye “-mak/-mek” ekini eklediğimizde “yüzmek” çok mantıklı bir kelime olarak karşımıza çıkıyor. Ama kadın yüzü ile ilgisi olmayan bir kelime olduğu için onu bir “yüz” biçimi olarak almalı ve “yalnızlık kökü” olarak kabul etmeliyiz. Aynı şekilde “yaz/yaz-, sal/sal-, kaz/kaz-” gibi eşsesli köklerde de buna dikkat edilmelidir.
YerelHaberler
————————————————-
Aşağıdaki videonun ilk bölümünde “kök” kavramı ve çeşitleri anlatılmaktadır.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]