Ülkemizin Karadeniz kıyısı boyunca Gürcistan sınırından Sakarya Ovası’nın doğusuna kadar olan alanları kapsar. Bölgenin güney sınırı, Kuzey Anadolu Dağları’nın güney eteklerinden geçer. Türkiye topraklarının yaklaşık %18’ini kaplar. Yüzölçümü bakımından üçüncü sırada yer almaktadır.
Yer şekilleri
Alan, arazi yapısı bakımından dağlık bir görünüm sergilemektedir. Yöredeki dağlar denize paralel uzanan kıvrımlı dağlardır. Kuzey Anadolu dağları olarak adlandırılır. En yüksek dağ yüksekliği Doğu Karadeniz bölgesinde, en düşük dağ yüksekliği ise Orta Karadeniz bölgesindedir. Arazinin daha az engebeli olduğu kısım Orta Karadeniz’dir.
Bölgede kıyıya paralel uzanan dağların yansımaları:
Karadeniz iklimi sadece kıyı kesimlerde görülürken, iç kesimlerde karasal iklimin etkili olmasına neden olmuştur.
Kıyılarda yağış miktarının artmasına neden oldu.
Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımda güçlükler çıkmış, bu güçlükler geçitlerle aşılmaya çalışılmıştır. En önemli geçişler Batı Karadeniz’de Ecevit, Doğu Karadeniz’de Kalkanlı (Zigana) ve Kobe’dir. Karadeniz kıyısındaki limanların yetersiz gelişimi, onları iç bölgelere bağlamanın zorluğuyla ilişkilidir.
Dağların yönü, kıyı kentlerinin ticari ve ekonomik gelişimini yavaşlattı.
– Kıyılarda toplanan nüfusun artmasına, yerleşimin dağılmasına ve balıkçılığa kaymasına neden olmuştur.
-Kıyıda doğal limanların az olması ve daha çok falezlerin olması. Kıyılarda delta düzlükleri dışında geniş düzlükler ender değildir.
– Bölgesel akarsu havzalarının daralmasına ve boyların kısalmasına neden olmuştur.
Bölgedeki arazi engebelidir. Bu nedenle tarım alanları sınırlıdır. Engebeli arazi, tarımda makineleşmeyi sınırlıyor. Bu nedenle tarımda insan ve hayvan gücüne duyulan ihtiyaç ortadan kalkmaz. Bu özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde belirgindir.
Karadeniz bölgesinde şiddetli yağışlar ve yamaçlar heyelanların yaygınlaşmasına neden oldu. Heyelanlar özellikle Karadeniz’in doğu ve batı bölgelerinde yaygındır. Doğu Karadeniz’deki Serra ve Tortum gölleri ile Bolu’daki Yedigöller bariyer gölleridir.
akarsular ve göller
Dağların denize bakan yamaçlarından kaynağını alan dereler, şiddetli yağışlar nedeniyle oldukça bol. Ancak küçük derelerde akarlar. Bölgedeki başlıca akarsular Kuruh, Yeşilırmak, Kızılırmak, Partin ve Vilyos ile bir kısmı bölgede bulunan Sakarya’dır. Masa sistemleri düzensizdir.
Bölgenin en önemli gölleri bir bariyer gölü olan Tortum Gölü, Serra Gölü, Bolu’daki Edigöller, Abant Gölü ve Uzungöl’dür.
İklim ve bitki örtüsü
Dağların denize bakan alçak kesimlerinde Karadeniz iklimi etkilidir. Karadeniz ikliminde yazları serin (23-24°C), kışları ılık (5-7°C) ve her mevsim yağışlı geçer. Türkiye’de bulutluluğun, nemin ve yağışın en yüksek olduğu bölgedir. Sıcaklık farkının, güneşli gün sayısının ve güneş enerjisi kullanımının az olduğu bölgedir. Yağışların çoğu sonbaharda, en az ise ilkbaharda düşer. Kıyı kesimindeki bitki örtüsü ormandır. Her mevsim yağan yağmurlar, orman gelişimini kolaylaştırır ve orman yangınlarını azaltır. Orman alanı bakımından ilk bölge Karadeniz’dir.
İç mekanlarda görülen karasal iklim. Yetiştirilen ürünler çeşitlidir. Doğal bitki örtüsü değişir. Alçak kesimlerde bozkırlar, yüksek yerlerde dağ çayırları ve küçük ağaç toplulukları.
Nüfus ve yerleşim
2000 nüfus sayımına göre bölgenin nüfusu 8,4 milyondur. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altındadır. Nüfus artışının en az olduğu bölgedir.
Nüfus çoğunlukla kıyıda yoğunlaşmıştır. Nüfus yoğunluğu özellikle Doğu Karadeniz kıyılarında çok yüksektir. Orta ve Batı Karadeniz’de nüfus kıyılarda ve iç kesimlerdeki ovalarda yoğundur.
Bölgenin kentleşme oranı Türkiye ortalamasının altındadır. Halkın büyük çoğunluğu kırsal kesimde yaşamakta ve tarımla uğraşmaktadır. Tarımsal nüfus yoğunluğu yüksektir. Bölgenin tarım alanlarının sınırlı olması, ulaşım ve ticaretin yeterince gelişmemiş olması, sanayinin gelişmemiş olması bölgeden göçlere neden olmuştur. Bu nedenle bölgedeki nüfus artış hızı Türkiye ortalamasının altındadır.
Bölgedeki engebeli arazi ve bol yağış nedeniyle özellikle kıyı kesiminde seyrek yerleşimler görülmektedir. Ahşap malzemelerin yapılarda yapı malzemesi olarak kırsal kesimde kullanımı yaygındır. İçeride toplu bir yerleşim görüldü. Türkiye’nin kırsal nüfus oranının en yüksek olduğu bölgedir. En önemli şehir merkezleri kıyıda yer almaktadır. Bunlar Samsun, Trabzon, Zonguldak, Giresun ve Rize’dir.
Tarım ve hayvancılık
Bölgenin engebeli ve dağlık yapısı, tarım arazilerinin küçük ve parçalı olmasına neden olmuştur. Bu özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde belirgindir. Tarımda makine kullanımı sınırlıdır. Kıyı kesiminde yaz mevsiminin yağışlı ve bulutlu olması buğday, pamuk gibi ürünlerin ekimini engellemektedir. Yine yüksek bulutlar sebze, üzüm ve şeker pancarı gibi mahsullerin ekimini sınırlandırıyor. Yaz yağışları mısır üretimini artırır. Rize çevresinde yoğun yağışlar ve bulutlar özellikle çay üretimi için elverişli bir ortam yaratıyor. Her mevsim yağışlı olan kıyı kesimlerde nadas tarımına gerek yoktur. Karadeniz bölgesinin kıyı kesimlerinde yazları serin, kışları ılık geçer ve her mevsim yağışlı geçer. Bu durum sadece ülkemizin Karadeniz kıyıları için geçerlidir. Bu nedenle Türkiye’deki tüm çaylar bu bölgede üretilmektedir. Fındığın çoğu (%83) bu bölgede üretilmektedir. Yine yağmurlu bir yaz buğday üretiminin yerini mısıra bıraktı. Bu ürünlerin dışında bölgenin kıyı kesiminde tütün ve soya fasulyesi de üretilmektedir.
Bölgenin iç kesimlerinde karasal iklim görülür. Bu nedenle Amasya çevresinde buğday, şeker pancarı, ayçiçeği ve elma üretimi yapılmaktadır. Tusya Buyabat’ın nehir yataklarında pirinç yetiştirilir.
Bölgede yetiştirilen başlıca tarım ürünleri şunlardır:
Fındık: Trabzon, Giresun ve Ordu başlıca üretim alanlarıdır. Samsun, Bolu ve Zonguldak kıyılarında da üretilmektedir. Türkiye’nin toplam fındık üretiminin %83’ü bu bölgeden gelmektedir.
Çay: Giresun’dan Gürcistan’a kadar uzanan kıyılarda yetişir. Rize civarındadır. Ülkemizdeki tüm üretim bu bölgeden karşılanmaktadır.
Tütün: Daha çok Orta Karadeniz bölgesinde yetiştirilmektedir. Batı Karadeniz bölgesi ve Yerel Haberler çevresinde de üretilmektedir. Ülkemizdeki toplam tütün üretiminin %15’i bu bölgeden karşılanmaktadır.
Mısır: Kıyı boyunca yetiştirilir. Son yıllarda Akdeniz bölgesi üretimde Karadeniz bölgesini geride bırakmıştır.
Pirinç: Kastamonu, Samsun ve Amasya çevresindeki akarsu kenarlarında üretilir.
Bölgenin iç kesimlerinde özellikle Orta Karadeniz bölgesinde şeker pancarı, Kastamonu çevresinde ise kenevir yetiştirilmektedir. Buğday kapalı alanda yetiştirilmektedir. (Gümüşhan, Bayburt)
Bölgedeki yüksek nem, yaz mevsiminin yağışlı olması ve verimli meraların varlığı, hayvancılık için elverişli bir ortam yaratmıştır. Bu nedenle büyükbaş hayvancılık daha yaygın, koyunculuk ise daha iç kesimlerde yapılmaktadır. Ayrıca Doğu Karadeniz bölgesinde arıcılık yaygındır.
Türkiye’nin en çok avlanan bölgesidir. Türkiye balık üretiminin yaklaşık %73’ü Karadeniz’den sağlanmaktadır. Son yıllarda aşırı avlanma ve deniz kirliliği nedeniyle balık üretiminde düşüş yaşanıyor. Karadeniz’de 200 metre derinlikten sonra sülfürik hidrojen gazı bulunduğundan canlı organizmalar yaşayamaz.
Yeraltı kaynakları ve sanayi
bölgede; Ereğli-Zonguldak havzasında taş kömürü, Artvin, Morgül ve Kastamonu Kor’da bakır, Merzifon ve Hajza çevresinde linyit çıkarılmaktadır. Batı Karadeniz bölgesinde Ereğli ve Karabük’te taşkömürüne bağlı demir çelik fabrikaları bulunmaktadır.
Zonguldak Çaycuma’da selüloz fabrikaları, Giresun Aksu’da Seka kağıt fabrikaları, Çatalağzı’da termik santral, Rize’de çay işletmeleri bulunmaktadır. Morgul’da çıkarılan bakır ile Morgul ve Kastamonu Kür’de çıkarılan bakır, Samsun bakır işletmelerinde işlenmektedir. Çorum, Torhal ve Çarşamba’da şeker fabrikaları bulunmaktadır. Batı Karadeniz’de ormanlar önemli bir gelir kaynağıdır.
Karadeniz bölgesinin turizm potansiyelini doğal güzellikler, sırt çantalı geziler, Bolu’daki Abant ve Yedigöller, Kartalkaya Kış Turizm Merkezi, Bolu, Yerel Haberler, Trabzon, Amasra, Cide, Sinop ve Safranbolu’daki tarihi eserler oluşturmaktadır.
bölgenin bazı kısımları
a) Doğu Karadeniz bölümü
Kesit Gürcistan sınırından Ordu’nun doğusuna kadar uzanıyor. Doğu Karadeniz Dağları araziyi oluşturur. Dağlar iki sıra halindedir. Kıyıda Rize ve Zigana dağları, iç kısımda ise Çimen, Mescit ve Kop dağları uzanır. Koroh Vadisi bu dağları birbirinden ayırır. En yüksek kota sahip bölümdür.
Doğu Karadeniz kıyılarında ılıman okyanus iklimi, iç kesimlerde ise karasal iklim görülür. Türkiye’de yağmurun, nemin ve bulutların en yüksek olduğu kısımdır. Sıcaklık farkının, güneşli gün sayısının ve güneş enerjisi kullanımının en az olduğu bölümdür. Tüm bu sebeplerden dolayı bu bölümde sadece çay yetiştirilmektedir. Ayrıca bu bölümde fındık, mısır, tütün, fasulye ve patates yetiştirilmektedir. Rize çevresinde kışların ılıman geçmesi nedeniyle az miktarda narenciyecilik de yapılmaktadır.
Avcılık, ilçe ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Nüfus yoğunluğu kıyıda yüksek, iç kesimlerde düşüktür. Bölümden aşırı göç nedeniyle nüfusta azalma var. Nüfusun en fazla olduğu il Trabzon’dur. Trabzon bir kıyı kenti ve ticaret merkezi olduğu için daha gelişmiştir. Engebeli arazi ve şiddetli yağışlar nedeniyle kıyı kesiminde dağınık yerleşimler vardır. İçeride toplu yerleşim görülmektedir.
Tarıma elverişli arazilerin azlığı ve sanayinin gelişmemiş olması nedeniyle kırsal nüfus fazladır. Tarımsal nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu bölümdür. Bölüm, Türkiye’de en çok göçmen alan yerlerden biridir. Bölümde önemli sanayi işletmeleri olarak Rize’de çay işletmeleri, Giresun Aksu’da kağıt fabrikaları, Artvin Morgül’de bakır işletmeleri bulunmaktadır. Karadeniz bölgesinde topoğrafyanın da etkisiyle iklim, bitki örtüsü ve ekonomik faaliyetler açısından kıyı ve iç kesimler arasındaki en büyük farklılıklar Doğu Karadeniz bölgesinde ortaya çıkmaktadır.
b) Orta Karadeniz bölümü
Ordu’nun doğusundan Bafra Ovası’nın batısına kadar uzanır. Bölgenin en alçak ve en düz araziye sahip bölümüdür. Arazi diğer bölümlere göre temiz; Kıyı ve iç kesimler arasındaki iklim farkı az, tarım alanları daha geniş, ulaşım daha kolay, yağış az, deniz etkisi daha geniş alanlarda görülüyor.
Bölümde Canik Dağları yer almaktadır. Çarşamba ve Bafra deltalarının ovaları kıyıda, Arba, Solova, Tarhal, Zil ve Merzifon ovaları iç kısımdadır. Sahil kesiminde Ordu’da fındık, Samsun’da ise tütün, pirinç, ayçiçeği ve soya fasulyesi üretilmektedir. İçeride buğday, şeker pancarı, tütün, pirinç, elma ve sebze üretimi yapılıyor.
Samsun’da sigara fabrikaları ve bakır imalathaneleri, Turhal, Çorum ve Çarşamba’da şeker fabrikaları, Çorum ve Tokat’ta sigara fabrikaları bulunmaktadır. Ordu’da fındık fabrikaları ve bıçkıhaneler bulunmaktadır.
c) Batı Karadeniz bölümü
Bafra ovasının batısından Sakarya ovasının doğusuna kadar uzanır. Bölümdeki arazi genellikle dağlıktır. Küre kıyıda, Ilgaz biraz içeride, Köroğlu Dağları ise iç kısımda.
Yağış miktarı Orta Karadeniz’e göre fazla, Doğu Karadeniz’e göre azdır. İçeride kuruluk var. Kış soğuk ve karlı. Batı Karadeniz’in daha soğuk olması, Balkanlardan gelen daha soğuk hava kütlelerine açık olmasıyla alakalıdır. Bölümde mısır, fındık, buğday ve pirinç üretimi yapılmaktadır. Tusya ve Boyabat’ta pirinç üretimi önemlidir. Kastamonu’da kenevir, Yerel Haberler’de ise tütün üretilmektedir.
Bolu çevresinde tavukçuluk oldukça gelişmiştir. Karadeniz bölgesinin en gelişmiş sanayisidir. Kastamonu’da bir şeker fabrikası var. Ereğli ve Karabük’te demir çelik fabrikaları var. Zonguldak’ta taş kömürü, Küre’de ise bakır çıkarılmaktadır. Çaycuma ve Taşköprü’de kağıt fabrikası var. Ormanlarda önemli bir gelir kaynağıdır.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]