Yeryüzündeki tüm canlıların vücut fonksiyonlarını yerine getirdikleri biyolojik saatleri vardır. Uyku saatleri, vücut ısıları ve birçok insan özelliği bu biyolojik saate göre değişir ve yine hayvanların üreme zamanları da biyolojik saate göre gerçekleşir. Buna örnekler eklenebilir.
Jet lag (Jet-lag), bu biyolojik saatin bozulması sonucunda vücutta meydana gelen olumsuz bir durumdur. Genellikle hızlı yer değiştirme durumlarında ortaya çıkar. Bunun en güzel örneği uçak yolculuğudur. örnek; Türkiye’den tatil için Arjantin’e giden insan çok yorulur. Örneğin gece 02:00’de yola çıkan bir kişi yaklaşık 18 saat sonra Arjantin’e varır, vardığında saat akşam 20:00 olur. Ancak ülke saatinin Arjantin ile aramızdaki 6 saatlik değişiklikten dolayı saatin daha öğlen 14:00 olduğunu göreceğiz. Bu pozisyonun bir sonucu olarak öğle vakti uykuya dalacağız ve birçok vücut fonksiyonu yeni zamana uyum sağlamakta zorlanacak.
Jet Lag durumunda, vücut zamanın gerisinde kalır. Aslında, Lag kelimesinin İngilizce’de geciktirme, geç kalma gibi anlamları vardır.
Dünya kendi etrafındaki dönüşünü 24 saatte tamamlar. Yani dünyada her biri bir saatle işaretlenmiş 24 saat dilimi vardır. Türkiye ile Arjantin arasında 6 saat dilimi vardır. Yani İstanbul’da saat 20:00 iken Arjantin’de 14:00 olabilir.
NASA bu konuda çok araştırma yaptı. Sonuç olarak, insan vücudunun bir saat dilimini değiştirmesi sonucu oluşacak yeni duruma alışmasının bir günü bulabileceği belirlendi. Yani bizim Türkiye-Arjantin gezisi örneğimizde bu geziyi yapan kişinin vücudunun yeni duruma alışması 6 gün sürüyor.
Jet lag her uçak yolculuğunda görülmez ve doğu-batı uçuşlarında jet lag hastalığı oluşur. Kuzey ve güney arasında yer değiştirmede zaman farkı yoktur.
Nedenini açıklayacak olursak;
Bilindiği üzere dünyada meridyenler vardır. Her meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır. Boylam çizgileri doğu-batı yönünde dikey olarak ilerlediğinden zaman farkı doğu-batı yönündedir. Paralellikler arasında zaman farkı yoktur. Bu nedenle ne kadar kuzey ve güney şeklinde yol alırsak alalım saat dilimini geçmediğimiz için saat sabit kalır.Saat sabit kaldığında elbette canlılarda jet lag görülmez.
Jet Lag’in en yaygın semptomları aşırı yorgunluk, uyku güçlüğü, iştahsızlık, baş ağrısı ve mide ağrısıdır. Jet Lag olayı sonrasında yolcuların kalp atışlarında bazı düzensizlikler olabilir. Ayaklarda şiddetli şişlik, kafa karışıklığı ve korku olabilir ve kişiler fiziksel, zihinsel ve duygusal olarak etkilenir ve bu olumsuzluklar nedeniyle Jet Lag bir hastalık olarak kabul edilir.
Jet Lag olayında tartışılan konulardan bazıları. Çoğu insanın doğu-batı yolculuklarında gittiği yön ne olursa olsun, jet gecikmesinin meydana geldiği araştırılmıştır. Son araştırmalara göre doğuya uçuşlar insanlar için daha zor. Çünkü insan vücudu biyolojik saati hızlandırmakta çok daha zorlanıyor. Örneğin, Endonezya ve Japonya gezilerinde insanlar doğuya taşınır. Ve işte Türkiye saatinden ilerideki zaman geliyor. Bu nedenle vücut biyolojik saatini geliştirmek zorundadır ve bu, biyolojik saati geri döndürmekten daha zordur.
Jet gecikmesinden etkilenme oranı kişiden kişiye değişir. Ancak düzenli bir hayatı olan ve genellikle rutin işler yapan kişiler bu olaydan daha çok etkilenir. Ayrıca kişiler uçakla seyahat ederken beslenme durumlarına göre farklı derecelerde Jet Lag’den etkilenirler. Çocuklar Jet Lag’den en az etkilenenlerdir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]