İçindekiler
İçerik özellikleri (içerik)
Bir edebî eserde muhtevayı oluşturan unsurlar; mesaj, tema, kahramanlar, plan, anlatım biçimi ve dildir. İçerik olarak çocuklara yönelik eserlerde bulunabilecek özellikler şunlardır:
* Çocuk kitaplarının çocuğun dünyasına ve çocuğun ruhsal gelişimine uygun olması. Çocukların yaşı, düzeyi ve hazırbulunuşluğu uygun olmalıdır.
* Aile, yuva, millet, insanlık sevgisi, içerikte insani değerleri ön planda tutan konular yer almalıdır.
* Eserlerde komedi unsurlarına geniş yer verilmelidir.
* Masal, şiir, efsane, destan gibi türler dışında kalan eserler gerçeğe uygun olmalıdır.
* İçerik, ulusal ve uluslararası kültürel değerlere sevgi ve saygı bilinci geliştirmeyi amaçlamalıdır.
* Yazarlar bilgiyi doğrudan vermek yerine kahramanları model alarak çocuğun ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde sunmalıdır.
* Çocuğun duygu ve düşünce dünyasını genişletmeli, yaratıcılığını geliştirmelidir.
Konularına göre çocuk edebiyatı
Her yaştan çocuğa her konu öğretilmez. Bazı konular yaşlara ayrılmıştır. Bir çocukta derin iz bırakacak bir konu uygun yaşta öğretilmezse olumsuz etkiler ortaya çıkabilir. Çocukların fiziksel ve psikolojik yapılarının uygun olduğu dönemlerde aşk, ölüm, tutku, çatışma, fedakarlık, yeniden doğuş gibi temalar işlenir.
Okur grupları açısından çocuk edebiyatı
Çocuk edebiyatını daha iyi anlamak ve bu kavramları daha anlamlı kılmak için çocukların yaş gruplarına göre genel özelliklerini bilmekte fayda vardır. Bilim adamlarının hızlı ve istikrarlı büyüme dönemlerini belirlemelerinin nedeni budur.
0-5 yaş aralığı (okul öncesi): Bebek aktif olarak kulağıyla algılar. Fiziksel oyunlara eğilimlidir. Bu dönemde çocuğun dil gelişimi ve eğlencesi gerçekleşir. Bu yaştaki çocuklar kelime oyunlarından hoşlanır ve basit cümleler kurarlar. Kelime becerileri çok yavaş gelişir. Şiir ve şarkıların nakaratlarında olduğu gibi benzer ve tek heceli kelimeleri tekrar etmeyi severler. Kurgusal olaylarla ilgili hikayeleri severler. Yaratıcılık bu yaş grubunda başlar. Uysal ve uyumludurlar. Beyninin sağ yarım küresi daha verimlidir. Arkadaş grupları ile oynama istekleri artar.
Bu dönemde kitapların şu özellikleri taşıması gerekir: Kelime sayısı kırkı geçmemelidir. Bu kelimeler en yaygın olmalıdır. Mecazi ifadeler olmamalıdır. Cümleler en temel anlamıyla bir mesaj iletmelidir. Seçilen kelimelerin çocuğun ruh dünyasında bir yeri olmalıdır. Bileşik zamanlar eklenmemelidir. Açıklamalar abartılı olmamalı ve ilgi çekici açıklamalar yapılmalıdır. Diyalog temelli metinlere yer verilmelidir. En önemli metin türleri ninniler, resimli kitaplar, dans oyunları, şarkılar, tekerlemeler, şiirler, bilmeceler, masallar, peri masalları ve çizgi filmlerdir. Cinsiyetler arasındaki farkı bilmiyorlar.
6-8 yaş grubu (birinci seviye, birinci dönem): Bu yaş grubundaki çocukların davranışlarında iniş çıkışlar vardır. Bir anda heyecanlanıp mutlu olabilirken, kendilerine sırt çevirebilirler. Karşı cinsle arasındaki fiziksel farkı tam olarak anlayamadılar. Sadece erkek ve kız çocukları arasında ayrım yaparlar. Yaşlılarla birçok konuda çalışabilirler. Liderlik eğilimleri vardır. Kavramlar arasında ilişki kurmakta zorlanırlar.
Bu grubu ele alan eserlerde cümle içindeki kelime sayısı 3-5 kelime olmalı, genel olarak mecazlı ifadeler kullanılmamalı, anlatım anlaşılır olmalıdır. Bileşik zaman fiilleri tercih edilmemeli, düz anlatım ve üslup kullanılmalıdır. Bazen üslup farklılıkları algılanabilir. Çekimler çocuğun ilgileri doğrultusunda yapılmalıdır. Konuşma ve diyalog etkili bir şekilde kullanılmalıdır. Eksik yoruma uygun hikâyeler anlatılmamalı, çocuklu ve hayvanlı hikâyeler, mit ve fabllar, destanlar ve masaldan unsurların bol olduğu resimli kitaplar tercih edilmelidir.
9-12 yaş grubu (birinci seviye, ikinci dönem): Bu dönem çocuklar için ikinci sakin dönemdir. Kendilerini uzaklaştırarak grup ilişkilerine önem verirler. Temel ve soyut kavramları edinmeye başlarlar. Sosyal baskılara karşı hassastırlar. Bu dönemde ailedeki olumsuzluklar çocuğu büyük ölçüde etkiler. Endokrin ve nörolojik gelişim stabildir. Boy ve kilo sorunsuz bir şekilde artar. Varlık ve olaylar hakkında yorum yapmaya başlarlar. Olaylara karşı duyarlıdırlar. Doğa olaylarını mantıklı bir şekilde anlarlar. Bilimsel araştırmaların sonuçlarını öğrenerek çevreyi algılamaktan zevk alırlar. Resim yaparken iç ve dış görünüm arasındaki farkı algılayamazlar.
Bu çağa hitap eden eserler bütünden parçaya geçmelidir. Örneğin, önce aile üyelerine, sonra aile üyelerine söylenmelidir. Tarihsel olaylar işlenebilir. Onların bildiği üç yüz kelimeyle yazmalı.
Yaş grubu 13-15 (ilk gençlik yaşı): Bu yaştaki çocuklar teorik konulara ilgi duyarlar. Eğlence, spor, bilim ve doğa ile ilgili yazı ve yorumlara ilgi duyarlar. Fikirlerinin dikkate alınmasını severler. Gizlilikten, aşk filmlerinden ve gizlilik içeren hikayelerden hoşlanırlar. İlgileri ve ihtiyaçları dağınıktır. Yalnız kalmak istiyorlar. Bazen çocuksu, bazen daha çok yetişkin gibiler. Ruh dünyalarında denge yoktur. Yanlış telkinler intihara yol açabilir. İnanması ve manipüle etmesi kolaydır. Meraklılar. Kendinize “Ben kimim?” Soruyu soruyorlar. Engellenirlerse depresyona girebilirler. Arkadaşlıklar çok önemlidir. Farklı olmak isterler. Kimlik arıyorlar.
Bu yaştaki çocuklar için yazılacak kitaplarda cümleler 7-10 kelimeyi geçmemeli ve bildikleri kelime sayısı 700 olmalıdır. Sade Türkçe ile yazılan basit mecaz ve teşbihler tüm zaman kipleriyle kullanılabilir. Kızların aşk, bağlılık ve fedakarlıkla ilgili tutkulu çalışmaları, sanatsal değeri olan kitap ve dergilerden; Erkekler, yansıtıcı ve soyut eserlere, güncel olaylarla ilgili gazete makalelerine ve spor makalelerine çekilir. Bu dönemde karşı cinse ve sanata eğilim artar.
kaynak:
Çocuk Edebiyatı, Alemdar Yalçın-Gıyasettin Aktaş, Akçağ Yayınları
Çocuk edebiyatı, Ferhan Özkan, günlük yayınları
yazar: Sarpil Altunyay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]