Harazamlı şairin hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Roma ve Türkiye turuna çıkan Harzmi, Tayfur’dan Şam’a giderek Maveraünnehir’de uzun süre kaldı. Yolculukları sırasında Aral Gölü kıyılarına vardığında Cerdyria yakınlarında Altınordu Hanı Kanibeg’in adamlarından olduğu sanılan Mehmet Huka Bey ile karşılaştı. Muhammed Haka Bey, 1353’te el-Harizmi ile temasa geçti ve ondan o kış orada dinlenmesini ve Türkçe bir eser yazmasını istedi.
El-Harzmi, Muhammed Hakka Bey’in bu isteğini kabul etti ve Mohab Nami (Moskova 1961; Taşkent 1959) adlı bir Mesnevi yazdı. Eserde ayrıca kıt’a adıyla söylenen bazı gazeller ve Farsça parçalar da bulunmaktadır. Güçlü bir şiir tekniğiyle, usta bir şairin gücüyle, duygusal ve sanatsal anlatımla yazılmıştır.
Mılıabbet-ııâme Tourkhan Gandjeî, A.M. Şcherbak (Oğuz-name, Muhabbet-name, pamyatniki drevne uygurskoy i sta-ro uzbekskoy pis’mennosti, Moscow 1959, s., transkripsiya, perevod i issledovanie, Moscow 1961), T.Cellalov (Hârezmî Muhabbetnâme, Taşkent 1959) ve O. Fikri Sertkaya (‘Kharzmî’s Muhabbetnârm’ın İki El Yazması Üzerine, Turkiyat Dergisi, c. XVII, 1972, s. 185-207). Harezmî devrinin en meşhur şairlerinden biridir ve Türkçe şiirlerin yanı sıra Farsça da şiirler yazmıştır. on dördüncü. Yüzyılın sonunda öldüğü sanılmaktadır.
Harzmi, IX. 19. yüzyılda yaşamış ve cebir alanında ilk eseri yazan Müslüman Türk alimi. Harizmi, 780 yılında Harezm’de doğdu. Daha sonra ilim öğrenmek için, devrinin ilim merkezi olan Bağdat’a gitti. Abbasi halifesi Maymoon, Bağdat’ta kurduğu kütüphanenin (Dârü’l-Hikme) yönetimini ona verince, uzun süre matematik ve astronomi kaynaklarını inceleme fırsatı buldu.
Bağdat’taki Darü’l-Hikme İlimler Akademisi’nde görev yapan Harzmi, matematik, astronomi ve coğrafya alanlarında değerli çalışmalar yaptı.
Harzmi ilk kez birinci ve ikinci dereceden denklemleri analitik bir şekilde kullandı. Ayrıca cebirsel ve mühendislik yöntemlerini kullanarak bilinmeyen denklemli denklemleri çözmek için kurallar ve yöntemler tanımladı. Sıfır sayısını matematikte ilk defa kullanan Harzmi, cebir ilmini metodik ve sistemli bir şekilde ortaya koymuştur. Önündeki cebir konularını yine ilk defa “Cebir” adı altında sistematize etmiştir.
El-Harizmi matematik, astronomi ve coğrafya alanlarında birçok eser yazmıştır. Dünyanın çapıyla ilgili hesaplamalarını Kitab Sirial Al-Arz adlı kitabında topladı. Bu eserinde Nil’in kaynağını açıklayan Harizmi, Batlamyus’un astronomik tablolarını da düzeltmiştir. Güneş ve ay tutulmaları ile ilgili çalışmalarını birleştirdiği Zîcü’l-Harezm adlı eserinde astronomi için gerekli trig bilgilerini ve tabloları da vermiştir. Harizmi 850 yılında Bağdat’ta öldü.
Temel eğitimini Horasan bölgesindeki Harizim’de alan Harzmi, gençliğinin ilk yıllarında Bağdat’ta ileri bir ilim atmosferi görür. İlim konularına doyumsuz bir aşkla bağlı olan Harzmi, ilmî konularda çalışma idealini gerçekleştirmek üzere Bağdat’a gelir ve yerleşir. Zamanının âlimlerini himaye etmesiyle ünlenen Abbasi halifesi Mim, onun el-Harmizmi ilmini öğrendiğinde, eski Mısır, Mezopotamya, eski Yunan ve Hint uygarlıkları. Daha sonra Bağdat Sarayı Kütüphanesi’ndeki yabancı eserlerin tercümesi için kurulan tercüme akademisi olan Kıyamet’e tayin edildi. Böylece Harzmi, Bağdat’ta araştırma ve araştırma yapmak için gerekli tüm maddi ve manevi imkanlara sahiptir. Burada hayatın tüm kaygılarından uzakta matematik ve astronomi araştırmalarına başlar.
Bağdat’ın ilmî atmosferinde kısa sürede ünlenen Harzmi, Hint matematiğini incelemek üzere Afganistan üzerinden Hindistan’a giden bilim heyetinin yanı sıra Şam’daki Cassion Rasathanesi’nde çalışan bilim kurulunda ve bilim heyetinde başkanlık yapmıştır. . Dünyanın bir derecelik meridyen yayının uzunluğunu ölçmek için Sincar ovasına gitti.
Harizmi’nin bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceleyen Latince’ye çevrilmiş eserlerinden Al-Muhtasir aritmetik Sibri fi Machabelles şu formülle başlar:
“Algoritma diyor ki: Hamd, Rabbimiz ve Koruyucumuz olan Allah’a mahsustur.”
Bugün bilgisayar biliminin ve dijital elektroniğin temeli olan ikili sayı sistemini ve 0’ı (sıfır) buldu. Cebir kelimesi Harzmi’nin Al-Kitab fi Hikasab Sibri fil al-Makbali (Cebir ve Denklemlerin Hesaplanması Üzerine Bir Özet Kitap) adlı çalışmasından gelmektedir. Bu çalışma aynı zamanda Doğu ve Batı üzerine yazılmış ilk bağımsız cebir ders kitabıdır.
Matematikteki çalışmaları cebirin temelini oluşturdu. Bir süre yaşadığı Hindistan’da sayıları ifade etmek için harf veya hece yerine sayısal bir sayı sisteminin (bkz. ondalık sistem) kullanıldığını keşfetti. Harzmi’nin konuyla ilgili olarak Algoritmi de numero Indorum adıyla yazdığı kitabın Latince’ye çevrilmesi sonucunda, bu semboller ve sıfırlar sistemi 12. yüzyılda Batı dünyasına tanıtıldı.
Hesab-ül Cebir Wal-Mukabele, matematik tarihinde birinci ve ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerini içeren ilk eserdir. Bu nedenle El-Harizmi (Diophantus ile birlikte) “Cebirin Babası” olarak da bilinir. İngilizce “algebra” kelimesi ve Türkçe karşılığı “cebir”, Harzmi’nin kitabında yer alan ikinci dereceden denklemleri çözme yollarından biri olan “el-cebr” kelimesinden gelmektedir. Algoritma (eng. “algorithm”) kelimesi de Harizmi’nin Latince karşılığı olan “Algoritmi”den, İspanyolca’da adım anlamına gelen “guarismo” kelimesi de Harezmî’den gelmektedir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]