Adı serinleten, susuzluğu gideren, yazın severek tüketilen iri, lezzetli, kırmızı, sulu bir meyve olan karpuzu çağrıştırsa da karpuz bir meyve değildir. Mutfaklarımızda yaygın olarak kullanılan kedi nanesi, Yaşar Kemal’in bazı romanlarında adı geçen ve Güneydoğu Anadolu’da yaygın olarak kullanılan aromatik bir bitkidir. Rüzgârla sallanan ve uzaktan mis gibi kokan bu yabani bitki, su nanesi, deli nane ya da kedi nanesi olarak da bilinir, Akdeniz bölgesinde dağ yamaçlarında ve su kıyılarında doğal olarak yetişir. Bitkinin gövdeleri kısa, tüylü yaprakları eliptiktir. Yüksekliği 10-50 cm’dir. Yaprakları pembe ve mor çiçekler açtığı sürece büyüyen, gövdesi yaprakları gibi tüylü olan karpuz bitkisi uçucu bir yağ içerir.
Karpuz yetiştiği bölgede yaşayanlar için önemli bir bitkidir. Gaziantep ve Adıyaman gibi Güneydoğu Anadolu’ya ait illerde karpuz mutfaklara çok giriyor. Kurutulmuş veya taze karpuz yemeklere, salatalara ve çorbalara çeşni olarak eklenir. Karpuzlu yemekler de nefesinizin güzel kokmasını sağlar. Karpuz yaprakları, kokuyu emmek için sürahi veya su dolu sürahilerin ağzında tıpa olarak kullanılır. Pişen kebaplar servis edilmeden önce kavun dallarıyla kaplı bir tepsiye dizilir. Bu sayede yoğun yağ ve et kokusu değil, karpuzun hoş aroması ortama nüfuz eder.
İçindekiler
Karpuzun botanik özellikleri
Botanikteki Mentha pulegium türü otsu veya catnipli, dik veya sürünen gövdeli çok yıllık otsu bir bitki olup, yetiştiği bölgelerde pülüskun, narpuz, filiskin gibi isimlerle de anılır. Nane veya mentol adı verilen bir aromaya sahip karpuzun mor, mor, mavi veya pembe çiçekleri salkımların altında kümelenmiştir. Karpuz tohumları Temmuz-Ağustos aylarında çiçek açar ve açık, oval ve kahverengi renktedir. Nemli toprakları seven karpuz, ıslak bölgelerde oldukça yaygındır. Yapraklar bitki çiçek açmadan toplanmalı ve gölgede kurutulmalıdır. Ülkemizin Akdeniz bölgesinde yaygın olan karpuz bitkisi Orta Doğu, Avrupa ve Kuzey Amerika’da da yaygındır. Yapraklar ezildiğinde güçlü, aromatik, mentol benzeri bir koku yayar. Güneydoğu Anadolu mutfaklarında yaygın olarak kullanılmasına rağmen toksik özelliği olduğu asla unutulmamalıdır ve ölüme neden olabileceği için doğrudan uçucu yağ olarak kullanılmamalıdır.
Karpuzun sağlığa etkileri
Kadınlarda adet düzensizlikleri ve soğuk algınlığına karşı yöre halkı tarafından kullanılmakta olup, çeşitli yörelerde de etkilidir. Etki alanları ve etki biçimleri aşağıda listelenmiştir.
Antimikrobiyal ve antibakteriyel etki: Karpuz yağı toksik bir bileşime sahiptir ve bakteri ve mikropları öldürerek kullanıcıları enfeksiyondan korur. Alerjik ve tahriş edici olabileceğinden ilk önce uygulama yapılacak bölgeye çok az miktarda uygulanmalıdır.
Antiseptik etki: Karpuzdan elde edilen esansiyel yağlar, küçük miktarlarda ve doğru oranlarda kullanılırsa, kadınlarda böbrek, idrar yolları ve rahim gibi iç organlardaki bakterilerin etkilediği bölgeleri ve yaraları temizleyebilir. Çekirdeklerinin kaynatılıp içilmesi idrar retansiyonuna ve ciltteki uçuklara karşı faydalıdır.
Antihisterik etki: Histerik atak geçirenlerin vücutları kriz anında istemsiz olarak kasılabilir ve bayılabilirken saldırganlaşıp kendine zarar verebilir. Karpuzda bulunan uçucu yağlar beyin ve sinir sistemi üzerinde etkilidir. Bu özelliğinden dolayı karpuz, histerik ve bayılma nöbetleri geçirenlerin tedavisinde kullanılabilir.
Antiromatizmal etki: Karpuz esansiyel yağları dolaşımı uyarır ve kandaki ürik asit ve benzeri toksinlerin atılmasını kolaylaştırır. Bu nedenle romatizma ve kireçlenme gibi hastalıklarda kullanılabilir. Ayrıca sinirler üzerinde narkotik etkisi ile kireçlenme ve romatizma ağrılarının azalmasına yardımcı olur.
kararlılık etkisi: Karpuzun bir diğer etkisi de kasların kasılmasını ve sıkılaşmasını sağlamasıdır. Bu özelliği ile diş etlerini güçlendirir. Kaslar kasıldığında gevşek deri yukarı doğru çekilir ve kıl kökleri düzleşir. Büzücü ve büzücü özelliği kan damarları üzerinde etkili olduğundan kanamanın durmasına da yardımcı olur.
Arındırıcı ve temizleyici etki: Karpuzun içerdiği esansiyel yağlar kandaki bazı toksinleri etkisiz hale getirebilir. Karpuz kan dolaşımını hızlandırarak dokulara bol miktarda oksijen sağlayabilir. Bu, kanı arındırmak ve arındırmak demektir.
Menstrüasyonu düzenleyici etkisi: Karpuz esansiyel yağı ayrıca kadınlarda progesteron ve östrojen gibi hormonların üretimini ve salınımını uyarır. Balgam söktürücü ve balgam söktürücü olup, rahimin (uterus) kasılmasını da sağlar. Erkeklerde iktidarsızlığa karşı da kullanılır.
Gastrointestinal etki: Karpuzda bulunan esansiyel yağ da sindirim sisteminde sıvıların salgılanmasını uyaran ve sindirimi kolaylaştıran bir özelliğe sahiptir. Mide enfeksiyonlarından kurtulmayı kolaylaştırır ve mideden asit ve karaciğerden safra salgılanmasını uyarır. Ancak toksik etkisinden dolayı kullanılan doz minimumda tutulmalıdır. Sindirim sürecini ve bağırsakları hızlandırmak ve gazı rahatlatmak için bir bardak suya bir damla karpuz yağı damlatmak yeterlidir. Karpuz esansiyel yağı da oldukça zehirlidir, bu nedenle dikkatli kullanılmalıdır.
Dekonjestan etki: Zehirli Kavun esansiyel yağı iyi bir antiviraldir ve akciğer ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı kullanılabilir. Balgam söktürücü ve dekonjestan etkisi nedeniyle tıkalı burunları ve solunum yollarını açar. Özelliklerinden yararlanmak için çok az çemen yaprağı kullanılarak hazırlanan çay içilmelidir.
Böcek ilacı etkisi: Karpuz bitkisinin içerisinde bulunan zehirli maddeler sadece insanlar üzerinde değil böcekler üzerinde de etkilidir. Bu zehirli maddeler, pire ve sivrisinekler gibi böcek ilaçları ve spreyler yapmak için kullanılabilir.
Karpuz nasıl kullanılır?
Yukarıda faydalarını anlattığımız mideyi ve kalbi güçlendiren karpuz bitkisi, idrar yolu sertliğini, ciltteki uçukları, ruhsal sorunları giderir, hazmı kolaylaştırır, balgam söktürücü özelliği olup adet döngüsünü düzenler ve marketlerde satılır. yetiştiği alanlarda ve mutfaklarda çorbalara, yemeklere ve nane gibi salatalara katılarak kullanılır. Ayrıca karpuz çay olarak da tüketilmektedir. Karpuz çayının yetiştiği ve büyüdüğü bölgelerde kadınlar tarafından gebeliği sonlandırmak için kullanıldığı bilinmektedir. Yerkavun çayı da canlandırır, enerji üretimini artırır ve halsizliği giderir. Ancak son derece toksik ve ölümcül olduğu için bu şekilde kullanılması asla önerilmez. Çay olarak tüketmek isterseniz uzmanlar diğer bitki çayları ile karıştırarak tüketmenizi tavsiye ediyor. Uygun dozlarda ve usulüne uygun hazırlanmış olsa bile karpuz çayının en fazla 5 gün kullanılması ve gün içerisinde en fazla 3 bardak içilmesi önerilir. Hamile veya emziren anneler ile 18 yaşından küçük çocuklar karpuz çayı içmemelidir.
Yarbose çayı nasıl hazırlanır?
Karpuz yaprakları zamanında toplanır, kurutulur ve nanede olduğu gibi parçalara ayrılır. Bu şekilde hazırlanan bir veya iki çay kaşığı kuru karpuz yaprağı boş bir bardak suya konulur, üzerine kaynar su eklenir ve 10-15 dakika demlenir. Farklı bir aroma isteniyorsa içine gerekli miktarda çubuk tarçın eklenir. Demlenen çay süzülür ve limon dilimleri veya biraz bal ile tatlandırılarak tüketilir. Nasıl kullanılırsa kullanılsın önceden üretici veya tıp uzmanından bilgi alınmalıdır.
Güneydoğu Anadolu Mutfağında Karpuz
Taze çemen otu yaprakları hafif ekşi bir tada sahiptir. Güneydoğu Anadolu mutfağında taze kavun yaprakları daha çok salatalarda kullanılmaktadır. Salatalar zeytinyağı, limon, nar ekşisi, acı biber, tuz, soğan ve yumurta gibi malzemelerle çeşitlendirilir. Bulgur ve kıyma karışımından yapılan köfte ve kavunla hazırlanan çeşitli beyazlar, çoğu zaman taze, bazen de kurutulmuş olarak eşlik eder. Aşırı ve bilinçsiz kullanımı karaciğer, böbrekler, mide, sindirim sistemi ve sinir sistemi üzerinde birçok yan etkiye yol açar. Yan etkilerden bazıları aşağıda listelenmiştir.
*Yüksek sıcaklık
*Baş dönmesi
* Sorunlar
*karın ağrısı
*mide bulantısı
* kusma
* Karaciğer hasarı
akciğer yetmezliği
Beyin hasarı
*böbrek yetmezliği
Kadınlarda düşük
* Görme ve işitme kaybı
Bilinen etkileri ve sınırlı faydalarına bakıldığında masum gibi görünse de ölümcül olan karpuz bitkisi ve uçucu yağın aşırı kullanımı çocukların gözünden kaçmamalı ve kontrolsüz kullanımına asla izin verilmemelidir.
kaynak:
http://www.agaclar.net
http://www.saglikvakti.com
http://sifalibitkiler.net
yazar: Özdaş süpervizörü
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]