Botulizm, vücudun sinirlerine saldıran Clostridium botulinum ve Clostridium baratii bakterileri tarafından üretilen bir toksindir. Bu zehir, nadir de olsa nefes almada güçlük, kas felci ve hatta ölüme neden olan ciddi hastalıklara neden olabilir. Botulinum toksini üreten bakteriler birçok yerde doğal olarak bulunur. Bu bakteriler, koruyucu bir tabaka görevi gören sporlar üretir ve sporlar, aşırı koşullarda bile bakterilerin çevrede hayatta kalmasına yardımcı olur. Yutulduğunda bile genellikle insanları hasta etmezler, ancak belirli koşullar altında bu mikroplar büyüyebilir ve bilinen en ölümcül toksinlerden birini üretebilir. Bu terimler aşağıdaki gibidir:
Düşük oksijenli veya oksijensiz ortam (anaerobik)
• Düşük asit
• Az şeker
daha az tuzlu
Belirli sıcaklık aralığı
• Belirli miktarda su
Örneğin, evde yanlış şekilde konserve edilmiş veya fermente edilmiş yiyecekler, sporların büyümesi ve botulinum toksini üretmesi için koşullar yaratabilir. Bir kişi bu besinlerden birini tükettiğinde ciddi bir hastalığa yakalanabilir ve hatta uygun tıbbi tedaviyi hızlı bir şekilde almazsa yaşamına son verebilir.
İçindekiler
Gıda zehirlenmesi türleri
Beş ana gıda zehirlenmesi türü vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
Gıda kaynaklı botulizm: Botulinum toksini ile kontamine olmuş gıdaları yerken ortaya çıkabilir. Gıda kaynaklı botulizmin kaynakları, uygun şekilde konserve edilmemiş, korunmuş veya fermente edilmiş ev yapımı gıdalardır. Bununla birlikte, yaygın olmamakla birlikte, mağazadan satın alınan yiyecekler de botulinum toksini ile kontamine olabilir.
Yara botulizmi: Yara botulizmi, bakteri sporları bir yaraya girip toksinler oluşturduğunda ortaya çıkabilir. Uyuşturucu enjekte eden kişilerin yakalanma şansı daha yüksektir. Bir motosiklet kazası veya ameliyat gibi travmatik bir yaralanmadan sonra da ortaya çıkabilir.
Bebek botulizmi: Bebek botulizmi, bakteri sporları bebeğin bağırsaklarına girdiğinde ortaya çıkabilir. Çünkü sporlar büyür ve hastalığa neden olan bir toksin üretir.
Yetişkin enterik gıda zehirlenmesi: Bu, bakteri sporlarının yetişkinlerin bağırsaklarına girip büyüyüp toksin üretmesiyle ortaya çıkabilen çok nadir görülen bir gıda zehirlenmesidir. İnsanların neden bu tür gıda zehirlenmelerine yakalandığı bilinmemekle birlikte, bağırsakları etkileyen ciddi sağlık sorunları olan kişilerde hastalığa yakalanma riski daha yüksek olabilir.
İyatrojenik gıda zehirlenmesi: Bu gıda zehirlenmesi, kırışıklıklar gibi kozmetik nedenlerle veya migren gibi tıbbi nedenlerle çok fazla botulinum toksini enjekte edildiğinde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte, herhangi bir gıda zehirlenmesi ölümcül olabilir ve tıbbi bir acil durumdur. Ayrıca kişi veya tanıdığı birinin gıda zehirlenmesi belirtileri varsa hemen acil servise gitmesi gerekir.
botulizm belirtileri
Gıda zehirlenmesinin farklı belirtileri vardır ve bunlar şu şekildedir:
Çift görme
• Bulanık görüş
Pitoz
konuşma bozukluğu
• Yutma güçlüğü
• nefes alma zorlukları
Dilin şişmesi
Kuru ağız
Kas Güçsüzlüğü
Gıda zehirlenmesi olan çocuklarda ortaya çıkan bazı belirtiler vardır ve bunlar şu şekildedir:
• uyuşukluk
Zayıf beslenme
• Kabızlık
zayıf ağlama
Kas Güçsüzlüğü
Bu semptomların tümü, zehrin neden olduğu kas felcinden kaynaklanmaktadır. Tedavi edilmezse hastalık ilerleyebilir, semptomlar kötüleşebilir ve nefes almak zorlaşabilir. Ayrıca kollar, bacaklar ve gövde dahil olmak üzere bazı kasların felç olmasına neden olabilir. Ancak gıda zehirlenmesi yaşayan bir kişi bu belirtilerin hepsini aynı anda göstermeyebilir. Gıda kaynaklı botulizm durumunda, semptomlar genellikle kontamine gıdayı yedikten 18 ila 36 saat sonra başlar. Ancak belirtiler 6 saat sonra veya 10 gün sonra başlayabilir.
Gıda zehirlenmesinin teşhisi
Gıda zehirlenmesi teşhisi için öncelikle kişi muayene edilir ve belirtilerin nedeni belirlenir. Ancak bu ipuçları çoğu zaman teşhis için yeterli değildir. Bunun nedeni, Guillain-Barre sendromu, inme, miyastenia gravis ve aşırı dozda opioid gibi bazı hastalıkların gıda zehirlenmesine benzer semptomları olmasıdır. Bununla birlikte, tanıyı koymak için aşağıdaki gibi özel testler de yapılır:
• zihinsel tarama
• Beyin omurilik sıvısının incelenmesi
• Sinir ve kas fonksiyon testleri (sinir iletim çalışması). [NCS] ve elektromiyografi [EMG])
• Miyastenia gravis için çekme testi
Bu testler kişiyi neyin hasta ettiğini belirleyemezse, gıda zehirlenmesine neden olan toksin ve bakterileri aramak için laboratuvar testleri istenir. Bu laboratuvar testleri, gıda zehirlenmesinin varlığını doğrulamanın tek yoludur.
Gıda zehirlenmesi tedavisi
Gıda zehirlenmesi, antitoksin adı verilen bir ilaçla tedavi edilir. Zehir vücudun sinirlerine saldırdığı için panzehir daha fazla hasar vermesini engeller, ancak zehrin halihazırda vermiş olduğu hasarı iyileştirmez. Semptomların ciddiyetine bağlı olarak, bir kişinin eve gidecek kadar iyileşmemesi durumunda haftalarca hatta aylarca hastanede kalması gerekebilir. Hastalık şiddetli ise, zehir solunum kaslarını felç ettiğinde solunum problemlerine ve hatta solunum yetmezliğine neden olabilir. Böyle bir durumda kişi kendi kendine nefes alabilene kadar solunum makinesine (ventilatör) bağlanabilir. Bu süreçte zehrin neden olduğu felç yavaş yavaş düzelir. Bazı durumlarda, toksin üreten bakterilerin kaynağını cerrahi olarak çıkarmak ve antibiyotik uygulamak gerekebilir.
Gıda zehirlenmesi ve komplikasyonlarının hayatta kalması
Gıda zehirlenmesi solunum yetmezliği nedeniyle ölüme yol açabilir. Bununla birlikte, antitoksinlerin ve modern tıbbi bakımın gelişmesi nedeniyle, günümüzde gıda zehirlenmesi hastalarının ölüm oranı geçmişe göre çok daha düşüktür. Elli yıl önce, gıda zehirlenmesi nedeniyle her 100 hasta için 50 kişi öldü. Günümüzde antitoksinler ve uygun tıbbi tedavi ile gıda zehirlenmesi olan her 100 kişiden 5’i ölmektedir. Bazı hastalar, yoğun tıbbi bakım ve hemşirelik bakımına rağmen haftalarca veya aylarca felçten kaynaklanan enfeksiyonlardan veya diğer sorunlardan dolayı ölür. Gıda zehirlenmesinden kurtulan hastalar yıllar sonra yorgunluk ve nefes darlığı yaşayabilir ve iyileşme için uzun süreli tedavi gerektirebilir.
Gıda zehirlenmesini önleyin
Birçok gıda zehirlenmesi vakası önlenebilir. Gıda zehirlenmelerinin türlerine göre korunma yöntemleri vardır ve bunlar şu şekildedir:
Gıda zehirlenmesi
Gıda kaynaklı botulizm vakalarının çoğu, insanlar toksinle kontamine olmuş ev yapımı konserve veya fermente gıdaları yedikten sonra ortaya çıkar. Yiyecekler düzgün paketlenmediği için kontamine olabilir. Düşük asit içeriğine sahip gıdalar, ev konservesi ile ilgili en yaygın gıda zehirlenmesi kaynaklarıdır. Düşük asitli gıdalara örnekler aşağıdaki gibidir:
• Kuşkonmaz
• Yeşil fasulyeler
Pancar kökü
Şeker mısır
• Patates
Gıda kaynaklı botulizmin yeni kaynakları belirlenmeye devam etmektedir. Kontaminasyon, gıda uygun olmayan şekilde hazırlandığında, depolandığında veya tüketiciler tarafından kullanıldığında meydana gelebilir. Kirlenmiş gıdalardan bazıları şunlardır:
• Yağ ile kıyılmış sarımsak
Konserve peynir sosu
Konserve domates
Havuç suyu
Folyoya sarılmış fırında patates
Bununla birlikte, Alaska’daki gıda kaynaklı botulizm vakalarının çoğuna fermente balıklar ve diğer su hayvanları neden olur. İnsanlar yiyeceklerini muhafaza edebilir, saklayabilir veya fermente edebilirlerse, bu kişinin, ailesinin veya arkadaşlarının gıda zehirlenmesi yaşama ihtimalini azaltabilir. Bu yöntemler aşağıdaki gibidir:
• Konservecilikte kullanılan malzemelerin yıkanması, temizlenmesi ve sterilize edilmesi ile ilgili tüm talimatlara uyulması
• Patates ve diğer pek çok sebze ve et gibi düşük asitli yiyecekler için sıkıştırılmış kaplar kullanın
• Ev yapımı sarımsak veya şifalı bitki yağlarını soğutun ve kullanılmayan yağları 4 gün sonra atın.
• Pişirilmiş patatesleri folyoda, sıcak (140°F’nin üzerindeki sıcaklıklarda) veya servis yapana kadar folyoda soğutun.
• Konserve veya salamura edilmiş yiyecekleri açtıktan sonra soğutun
yara zehirlenmesi
Yara botulizmi, yaraları temiz tutarak önlenebilir ve yaralar enfekte olur olmaz tıbbi yardım alınmalıdır. Bir yaranın enfekte olabileceği bazı durumlar vardır ve bunlar şunlardır:
• kırmızılık
Şişme
• acı verici
• Dokunulduğunda sıcak
• İrin veya diğer akıntılarla dolu
• Ateş
Gıda zehirlenmesi olan tüm yara enfeksiyonları genel semptomlar göstermeyebilir. Belirli yasa dışı uyuşturucuları enjekte eden kişilerde, enjekte etmeyenlere göre botulizm gelişme olasılığı daha yüksektir. Yasadışı uyuşturucuları enjekte ederek gıda zehirlenmesi yaşayan kişilerin açıkça enfekte olmuş bir enjeksiyon bölgesi olmayabilir. Yara botulizmi, motosiklet kazaları ve ameliyatlar gibi travmatik yaralanmalardan sonra da ortaya çıkabilir ve enfeksiyon belirtileri ortaya çıktığında dikkatli olunmalıdır.
Bebek gıda zehirlenmesi
Teksas’taki birçok çocuk ballı lolipop kullandıktan sonra bebek botulizmi geliştirdi. 12 aylıktan küçük bebeklere bal veya ballı lolipop dahil balla yapılmış ürünler verilmemelidir. Bebek botulizmi vakalarının çoğu önlenemez çünkü hastalığa neden olan bakteriler toprakta ve tozda bulunur. Evlerde yer, halı, tezgah gibi zeminlerde temizlik yapılmış olsa bile bakteriler kalabilir. Neredeyse tüm sağlıklı çocuklar ve yetişkinler için botulizm mikroplarını almak tehlikeli değildir ve gıda zehirlenmesine neden olmaz, ancak toksin risktir. Bazı çocuklar, anlaşılmayan nedenlerle, sporlar sindirim sistemlerine girip büyüyüp toksinler ürettiklerinde botulizm geliştirir. Bal, bebek botulizmine neden olan bakteriler içerebilir, bu nedenle 12 aylıktan küçük çocuklara bal verilmemelidir. Ek olarak bal, bir yaş ve üstü bireyler için güvenli kabul edilir.
Yetişkinlerde bağırsak gıda zehirlenmesi
Erişkin enterik gıda zehirlenmesi (yetişkin enterotoksisitesi olarak da adlandırılır) çok nadir görülen bir gıda zehirlenmesidir. Bağırsaklarının yapısını veya düzgün işleyişini değiştiren sağlık koşullarına sahip kişiler daha yüksek risk altında olabilir. Sadece az sayıda yetişkine enterotoksisite teşhisi kondu ve bilim adamları, bir kişinin bu tür gıda zehirlenmesine nasıl yakalandığını tam olarak bilmiyorlar. Bu, bebeklerde önlenemeyen gıda zehirlenmelerine benzer olabilir.
İyatrojenik gıda zehirlenmesi
Muayene veya tedavi sonucu oluşan bir hastalık olan iyatrojenik botulizm ancak lisanslı pratisyen hekimler tarafından botulinum toksini enjekte edilerek önlenebilmektedir ve bunlar şunlardır:
• Tıbbi bir durum için botulinum toksini enjeksiyonlarına ihtiyaç duyulursa, doktor en güvenli dozu seçer.
• Kozmetik nedenlerle botulinum toksin enjeksiyonları alırken mutlaka lisanslı bir uzmana danışın.
kaynak:
mayoclinic.org/diseases-conditions/botulism/symptoms-causes/syc-20370262
nhs.uk/koşullar/botulizm/
yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]