Sentetik gıda boyaları şeker, spor içecekleri ve unlu mamullere parlak renkler verir. Hatta bazı marka ilaçların yanı sıra turşu, füme somon ve salata soslarında bile kullanılır. Aslında son 50 yılda yapay gıda boyalarının tüketimi %500 arttı ve bu boyaların en büyük tüketicisi çocuklar. Yapay gıda boyalarının kanser ve alerjinin yanı sıra çocuklarda hiperaktivite gibi ciddi yan etkilere neden olabileceği iddia edildi. Bu konu çok tartışmalı ve bu konuda birçok çelişkili görüş var.
İçindekiler
Gıda boyası nedir?
Gıda boyaları, gıdaya yapay renkler vererek görünümünü değiştirmek için geliştirilmiş kimyasal bileşiklerdir. İnsanlar yüzyıllardır yiyeceklere renklendiriciler ekliyorlar. Ancak ilk sentetik gıda boyası 1856 yılında kömür katranından yapılmıştır. Günümüzde petrolden gıda boyası üretilmektedir.
Yıllar içinde yüzlerce sentetik gıda boyası geliştirildi. Ancak çoğunun zehirli olduğu bulundu. Gıdalarda sadece birkaç yapay boya kullanılmaktadır. Gıda üreticileri genellikle beta-karoten ve pancar özü gibi doğal gıda boyaları yerine sentetik gıda boyalarını tercih eder. Çünkü sentetik boyalar daha parlak renkler üretir. Ancak sentetik gıda boyalarının güvenliği konusunda tartışmalar var. Günümüzde gıdalarda kullanılan tüm sentetik boyalar için hayvan deneylerinde toksisite testleri yapılmıştır. Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) ve Mali Düzenleme Kurumu (EFSA) gibi düzenleyici kurumlar, sentetik boyaların önemli sağlık riskleri oluşturmadığı sonucuna varmıştır. Ancak herkes bu konuda hemfikir değil. İlginç bir şekilde, bazı gıda boyaları bir ülkede güvenli kabul edilirken diğerinde yasaklanmıştır. Bu durum gıda boyalarının güvenliği konusunda kafa karışıklığına yol açmaktadır.
Günümüzde gıdalarda kullanılan endüstriyel boyalar
Aşağıda listelenen boyalar hem FDA hem de EFSA tarafından kullanım için onaylanmıştır.
1) Kırmızı No. 3 (Ertrosin): Kiraz kırmızısı renklendirmesi şekerlemelerde, meyve sularında ve pasta jölelerinde kullanılır.
2) Kırmızı No. 40 (Alura Kırmızısı): Spor içeceklerinde, şekerlemelerde, soslarda ve tahıllarda kullanılan koyu kırmızı bir boyadır.
3) Sarı No. 5 (Tartrazin): Şeker, içecek, cips, patlamış mısır ve tahılda bulunan limon sarısı bir pigmenttir.
4) Sarı No. 6 (gün batımı sarısı): Tatlı, sos, unlu mamuller ve dondurulmuş meyve yapımında kullanılan sarı-turuncu bir boya.
5) Mavi No. 1 (parlak mavi): Dondurma, konserve bezelye, hazır çorbalar, meyve suları ve kremalarda kullanılan mavi-yeşil bir pigmenttir.
6) Mavi No. 2 (İndigo Karmin): Şeker, dondurma, tahıl ve atıştırmalıklarda bulunan koyu mavi bir pigmenttir.
1973’te bir pediatrik alerji uzmanı, çocuklarda hiperaktivite ve öğrenme güçlüklerinin gıdalardaki boya ve koruyuculardan kaynaklandığını iddia etti. Şimdiye kadar bu iddiayı kanıtlayan birçok araştırma yapıldı ancak aileler bu görüşü benimsedi.
Doktor, DEHB olan çocuklar için bir diyet reçete etti. Bu diyet, tüm yapay gıda boyalarını ortadan kaldırır. Bu konuda 1978 yılında yayınlanan ilk araştırmaya göre, çocuklara bir doz yapay gıda boyası verildiğinde davranışlarında herhangi bir değişiklik gözlenmemiştir. O zamandan beri, birçok çalışma yapay gıda boyaları ile çocuklarda hiperaktivite arasında küçük ama önemli bir ilişki bulmuştur. Bir klinik çalışmada, yapay boyaların ve sodyum benzoatın diyetten çıkarılması hiperaktivite semptomlarını azaltmıştır. Başka bir çalışmada, yapay gıda boyaları ve koruyucuları çıkarıldığında, çocukların %73’ünde hiperaktivite semptomları azalmıştır. Başka bir çalışmada, sodyum benzoat ile gıda boyasının 3 yaşındakiler ve 8-9 yaşındakiler arasında hiperaktiviteyi arttırdığı bulundu. Bununla birlikte, çalışma katılımcıları gıda ile birden fazla madde aldıkları için hiperaktivitenin nedenini belirlemek zordur.
Sarı 5 olarak da bilinen tartrazin; Sinirlilik, huzursuzluk, depresyon ve uyku güçlüğü gibi davranış değişiklikleri ile ilişkilidir. Sonuç olarak, 15 çalışmanın analizi, yapay gıda boyalarının çocuklarda hiperaktiviteyi arttırdığı sonucuna varmıştır.
Tüm bebekler gıda boyalarına aynı şekilde tepki vermez. Southampton Üniversitesi’ndeki araştırmacılar. Gıda boyasının bir çocuğu nasıl etkilediğini belirleyen genetik bir bileşen buldular. Hiperaktivitesi olan veya olmayan çocuklarda gıda boyasının etkisi gözlenirken, bazı çocuklar diğerlerinden daha duyarlıydı. Bununla birlikte, hem FDA hem de Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi, gıda boyalarının güvensiz olduğuna dair yeterli kanıt olmadığı sonucuna varmıştır. Bunun nedeni, düzenleyicilerin, bir içeriğin zararlı olduğu kanıtlanana kadar güvenli olduğu ilkesine güvenmeleridir. Ancak bu konuda endişelenecek çok sayıda kanıt var.
İlginç bir şekilde, Birleşik Krallık hükümeti 2009 yılında gıda üreticilerini alternatif gıda boyaları bulmaya teşvik etti. 2010 yılında, yapay gıda boyaları içerdiklerini belirten gıda etiketlemesi Birleşik Krallık’ta zorunlu kılındı.
Endüstriyel gıda boyalarının güvenliği oldukça tartışmalıdır. Ancak gıda boyalarının güvenliğini değerlendiren çalışmalar uzun süreli hayvan çalışmalarıdır. İlginç bir şekilde, Mavi 1, Kırmızı 40, Sarı 5 ve Sarı 6 ile yapılan çalışmalarda kanserojen etkilere dair hiçbir kanıt bulunmadı.
Blue 2’nin bir hayvan denemesi, kontrol grubuna kıyasla yüksek doz grubunda beyin tümörü gelişimini artırdı. Blue 2 ile ilgili diğer araştırmalar hiçbir yan etki bulamadı. Red 3 olarak da bilinen eritrosin, en tartışmalı boyadır. Eritrosin verilen erkek sıçanlarda tiroid kanseri gelişme riski artmıştır. Bu çalışmaya dayanarak, FDA 1990 yılında eritrosini kısmen yasakladı, ancak daha sonra yasağı kaldırdı. Çalışmayı inceledikten sonra, tiroid tümörlerinin doğrudan eritrozinden kaynaklanmadığı bulundu. Amerika Birleşik Devletleri’nde Red 3, sıklıkla Red 40 ile değiştirilmiştir. Ancak yine de tatlılarda ve meyve sularında kullanılmaktadır.
Toksisite çalışmalarında çoğu gıda boyası herhangi bir zararlı etkiye neden olmazken, boyaların bazı bileşenleri hakkında endişeler var. Kırmızı 40 ve Sarı 5 ve 6 kanserojen bileşenler içerebilir. Benzidin, 4-aminobifenil, 4-aminoazobenzen, gıda boyalarında bulunan olası kanserojenlerdir. Bu maddelere gıda boyalarında düşük seviyelerde izin verilir ve bu seviyelerde güvenli kabul edilir.
Özellikle çocuklar arasında yapay gıda boyalarının tüketimi artıyor. Çok fazla gıda boyası tüketmek sağlık riski oluşturabilir. Ancak Red 3 dışında sentetik gıda boyalarının kansere neden olduğuna dair geçerli bir kanıt yoktur. Yıllardır sentetik gıda boyalarının güvenliğini test eden birçok çalışma yapılmıştır. O zamandan beri, gıda boyası alımı önemli ölçüde arttı ve diğer koruyucularla birlikte gıdalara birçok gıda boyası eklendi.
Gıda boyaları alerji yapar mı?
Bazı sentetik gıda boyaları alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Çeşitli çalışmalar, tartrazin olarak da bilinen Sarı 5’in ürtiker ve astım semptomlarına neden olduğunu göstermiştir. İlginç bir şekilde, aspirine duyarlı kişilerin Sarı 5’e de alerjisi olma olasılığı daha yüksektir. Kronik kurdeşenleri olan kişilerde yapılan bir çalışmada, hastaların %52’sinde sentetik gıda boyalarına karşı alerjik reaksiyon görülmüştür. Kırmızı 40 ve Sarı 5 ve 6 en sık tüketilen ve alerjik reaksiyona neden olma olasılığı en yüksek olanlardır.
Gıda Boyalarından Kaçınmalı mıyım?
Sentetik gıda boyalarıyla ilgili en rahatsız edici iddia ise kanserle bağlantılı olduğu. Ancak bu iddiayı destekleyecek kanıtlar zayıf. Bugün mevcut olan araştırmaya göre, gıda boyası tüketiminin kansere neden olma olasılığı yoktur.
Bazı gıda boyaları bazı insanlarda alerjik reaksiyonlara neden olur. Ancak tüketen kişinin alerjisi yoksa gıda boyalarını diyetten çıkarmak gerekli değildir. En güçlü iddia, çocuklarda gıda boyası ve hiperaktivite arasındaki ilişkiyle ilgilidir. Bazı çocuklar diğerlerinden daha hassas olsa da, çeşitli araştırmalar gıda boyasının çocuklarda hiperaktiviteyi artırdığını bulmuştur. Bir çocuk hiperaktif davranış sergiliyorsa, gıda boyası diyetten çıkarılmalıdır.
Gıda boyalarının gıdalarda kullanılmasının nedeni gıdayı görsel olarak daha çekici hale getirmektir. Boya, gıdaya herhangi bir besin takviyesi sağlamaz. Gıda boyaları için en çok kullanılan gıdalar işlenmiş ürünlerdir. Bu nedenle gıda boyalarının yanı sıra işlenmiş ürünlerde katkı maddelerinin verdiği zararlar da bulunmaktadır. Genel sağlığı korumak için işlenmiş gıdaların tüketimini azaltmak faydalıdır.
kaynak:
https://www.healthline.com/nutrition/food-dyes
yazar: Ayka Olkay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]