Okyanuslardaki su seviyesinin güneşin çekim kuvvetine bağlı olarak yükselip alçalmasına gel-git denir. Ay, Dünya’ya Güneş’ten daha yakın olduğu için, Ay’ın çekim kuvveti daha fazladır. Ay’ın bu yerçekimsel özelliğine bağlı olarak suyun yükselmesine med veya jel, alçalmasına ise gelgit veya cezir adı verilir.
Gelgitler, her gün çıkıntılar ve iki bulut şeklinde meydana gelir. Gelgit her gün bir önceki güne göre 50 dakika geridedir. Bu gecikme, gelgit oluşumunu düzenleyen ay günü (24 saat ve 50 dakika) ile güneş günü (24 saat) arasındaki farktan kaynaklanmaktadır. Gelgitler nedeniyle deniz seviyesinin yükselmesi ve alçalması arasındaki seviye farkına gelgit genliği denir. Bu okyanuslarda ve denizlerde çok farklıdır.
Okyanus ortasında 60-80 cm, kenar denizlerde 8-10 m hatta 20 m, iç denizlerde 20-30 cm’dir. Güçlü gel-gitlerin görüldüğü kıyılarda, dalgalar ve akıntılar nehirlerin getirdiği malzemeleri açığa taşır ve bu şekilde nehir ağızları tortulardan temizlenir. Dolayısıyla bu kıyılardaki haliçler haliç şeklini almaktadır.
Bazı haliçler, büyük gemilerin girişine izin verecek kadar derindir. Dünyanın en önemli limanlarından birçoğu (Hamburg, Londra vb.) kıyıdan 100 km’ye kadar nehir ağızlarının sonunda kuruludur. Ülkemizdeki Haliç gelgitler sonucu oluşmadı. Kompozisyon olarak bir Ria sahilidir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]