Fiil çekimlerinde kullanılan koşul ve zaman ekleri her zaman kendi özel anlamlarında kullanılmaz. Bu ekler aynı zamanda birbirinin yerini alabilir. Tabii bunun cümlenin anlamı ile ilgisi var. Kısaca fiilin cümleye yansıdığı zaman ya da kipteki fark ya da eylemin gerçekleştirildiği zamandaki farka anlam kayması denir.
“Yarın burada olmanı bekliyorum.” Cümledeki “bekliyorum” yüklemi şimdiki zamanla sapma gösterse de eylem “yarın” yani gelecek zamanda gerçekleşecektir. Yani burada bir zaman kayması var.
“Her gün aynı saatte çıkıyor.” Cümlede fiil şimdiki zamanla çekimlenir ve eylem “her gün”, yani şimdiki zamanda yapılır.
Henüz üç yaşındayken babasını kaybetmiştir. Bir cümlede, fiil şimdiki zamanla konjuge edilir ve eylem geçmiş zamandadır.
“Bu dilekçeyi daha sonra yazabilirsin.” Cümlede, fiil şimdiki zamanda çekimlenir ve eylem gelecek zamanda olacaktır.
“Keloğlan Yolu bir varmış bir yokmuş bir kasabada biter.” Bu cümlede geçmiş zaman yerine şimdiki zaman kullanılmıştır. Bazı cümlelerde şart kipi yerine şart kipi kullanılır.
“Bu cami Selçuklulardan bize kalan bir eser olacak.” Cümlede gelecek zaman emir kipi (shall) anlamında kullanılır. Bazen dilek kipi de birbirinin yerine kullanılır.
“Gel de bu işleri birlikte yapalım.” Bir cümlede koşul kipi istek anlamında kullanılır. “İşte buradasınız efendim!” Bir cümlede, düzen, düzen anlamına gelir.
Örnekler çoğaltılabilir. Sonuç olarak, önce yüklemin kip ya da zaman kipine, sonra eylemin yapıldığı kip ya da zamana bakıp bunların farklı olduğunu görürsek, cümlede anlam (zaman) kayması olur.
Zaman değişimi olan cümleler anlam olarak bozulmaz. İşte Türkçe telaffuzun zenginliği de bu.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]