Atmosferde dünyayı etkileyen birçok hava olayı meydana gelir. Bu hava olaylarından en yaygın olanı yağmurdur. Türkiye’nin dünyadaki jeopolitik konumu incelendiğinde özellikle Karadeniz bölgesinde sık sık yağmur yağmakta ve bu hava olayı bazen çok yıkıcı olaylara dönüşerek olumsuz etkiler bırakabilmektedir. Bu duruma ilk akla gelen sel dışında bir de dolu olayı neden olur.
Dolu oluştuğunda oldukça yıkıcı bir etkiye sahip olma potansiyeline sahip olan dolu olayı, yağmur damlalarının maruz kaldıkları bir olay sonucunda katı yani donmuş halde yere düşmesidir. Bu hava olayına Türkiye’de yılın bazı bölgelerinde rastlanmakta ve bu hava olayı meydana geldiğinde çevreye ciddi zararlar verebilmektedir. Ama Türkiye için büyük bir fırsat olarak bu hava çok sık görülmez.
Dolu, Türkiye’de çok sık görülmezken, dünya çapındaki yağış miktarı incelendiğinde, başta Meksika olmak üzere Kuzey Amerika ilk sırada yer alıyor. Atmosferde bulutlar olan birçok su buharı türü vardır. Ancak kule tipi denilen bulut tiplerinde hava akımları sonucu soğuk hava oluşur.
Bu tür bulutlarda katı ve donmuş yağmur damlalarının nasıl oluştuğu incelenirken, bulutlardaki damlacıklar atmosferik hava akımına tutunur ve burada bu damlacıklar donarak 0 ile -40 derece arasında tabakalaşır. Burada meydana gelen çözülme ve donma olayları, görüldüğünde etkileri en kuvvetli şekilde hissedilen dolu oluşumuna neden olur. Bu kadar kötü hissettirmesinin ana sebebi, farklı boyutlardaki donan dolu tanelerinin yere düştüklerinde enerji kazanmaları ve bu enerjinin çevreye zarar verebilmesidir.
Yağmur damlaları bulutların içinde donar ve bu damlaların katı boyutları bulutlara tutunmalarını engeller. Böylece bulutlara tutunma fırsatı bulamayan dolu taneleri, yerçekimi etkisi altında serbestçe ve hızlı bir şekilde yere iner. Yere düşen dolu taneleri denilince akla gelebilecek sıcaklık farkı onların şeklini etkilemez. Dolu tanecikleri, buluttaki sıcaklık ile atmosfer arasındaki sıcaklık farkından etkilenmez. Böylece katı halde yere düşmeye devam ederler. Aynı zamanda bulutların arasından geçen buz kristalleri de dolu oluşmasına neden olabilir. Bu geçiş sırasında bu kristaller kar veya yağmura dönüşebilir. Bu dönüşümden sonra yerçekimi kuvvetinin etkisi altında doluya dönüşerek yere düşebilirler.
Etkileri oldukça yoğun olan ve bir rüzgar türü olan bu fırtınalar dışında dolu oluşumuna da neden olabilmektedir. Fırtına ile birlikte yağarsa, yağmur damlaları fırtınadaki havanın etkisiyle donarak ya fırtına ile ya da serbest olarak yere düşebilir. Aynı zamanda dolu tanecikleri de fırtınanın etkisiyle yukarı doğru yönlenebilir. Çekişi çok kuvvetli olan bir fırtınada dolu tanecikleri havada daha uzun süre kalır ve bu ekstra süre onların donarak ağırlaşmasına neden olur.
Fırtınanın oluşturduğu dolu taneleri çok tehlikeli. Havada daha fazla zaman geçtiği için, bu parçacıklar kütle olarak sürekli büyüyor ve büyüyor. Bu belli bir oranda artar. Hava artık bu parçacıkları tutamadı ve çok büyük dolu taneleri yere düştü. Öyle ki en ağır dolu tanesi Bangladeş’e düştü ve yaklaşık 1 kilo ağırlığındaydı. Yerçekimi etkisi altında yere düşerken bu ağırlıktan kazanılan enerji hesaba katıldığında, dolunun çevreye ve insanlara neden büyük zararlar verdiği çok iyi anlaşılır.
katip:Erdoğan Gül
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]