Doğa, insanların yaşamlarına ve yaşam kalitelerine farklı şekillerde katkıda bulunur. Bu armağanlardan giyilen giysi, yenen yemek, içilen su gibi bazı katkılar kolaylıkla gözlemlenebilirken, bazı katkılar örneğin selden korunma ve gıda mahsullerinin tozlanması gibi bazı katkılar pek görülmez. Bilim adamları, bu hediyelerin birçoğunun doğada kaybolmaya başladığı konusunda uyarıyorlar. Burada doğanın insan yaşamına yaptığı katkıların önemi ve büyüklüğü daha iyi anlaşılmakta ve bunların korunması gerekliliği daha iyi anlaşılabilmektedir. Bu yazıda, doğanın insana katkıları ve onlara değer vermenin neden önemli olduğu hakkında bilgiler yer almaktadır.
İçindekiler
Doğa ve insan
Doğanın insan yaşamına katkılarından bazılarını saptamak bazen basit bir meseledir. Bazıları ufukta fark edilmeyebilir. Hayatın gizli doğasının yararlarının bilinmemesi, insanlığın hayatta kalmasını tehdit edebilir. Örneğin, ormanın suyu arıttığı ve taşkınları önlediği göz ardı edilirse, lüks bir otel inşa etmek için orman kesilebilir ve otel daha sonra su kirliliği ve selden zarar görebilir. Doğanın insan yaşamına katkılarının değerlendirilmesi, insan yaşamına sağladığı faydaların ve öneminin anlaşılmasına yardımcı olur, doğa ile ilgili kararlar alınırken doğru kararların verilmesini sağlar. Bu bir tür kanıttır.
Doğanın katkıları hakkında dikkat edilmesi gerekenler
Doğayla küresel olarak ilgilenmek için dünyanın dört bir yanından uzmanlar, doğanın insan yaşamına neler verdiği ve ona nasıl değer verileceği hakkında kavramsal çerçeve adı verilen bir fikir geliştirdi. Bu çerçeve, bilgiyi bütünleştirmek ve yorumlamak için bir odak, gerekçe ve araç sağlamak üzere sistematik olarak organize edilmiş, geniş bir şekilde tanımlanmış bir grup kavramıdır. Doğa, tüm doğal dünya ve içindeki varlıkların çeşitliliği anlamına gelir. Doğa, işlevleri ve süreçleri aracılığıyla sağlanan iyi bir yaşam kalitesine sahip olmamız için ihtiyaç duyduğumuz birçok şeyin kaynağıdır.
Doğa çeşitli nedenlerle değişir. Doğanın durumunu doğrudan değiştiren nedenlere, değişim nedenleri denilebilir. Bazen doğa kendi kendine değişir. Örneğin, depremler Dünya’nın şeklini değiştirir, seller nehirleri etkiler ve yıldırımlar orman yangınlarına neden olur. Öte yandan, insanlar da doğayı değiştirebilir. Örneğin, insanlar toprağı tarım için kullanmak veya fabrikalarla havayı kirletmek için ormanları kesiyor. Bu, vahşi yaşamı etkiler ve iklim değişikliğine neden olur. Doğanın durumu değiştiğinde, sonuç olarak insanlara katkısı değişebilir.
Bununla birlikte, insanlar doğayı organize etme ve yönetme biçimleri nedeniyle dolaylı olarak da etkiler. Bu şeylere hayatın kuralları denir ve toplumu düzenlemek için tasarlanmış kanunları, politikaları ve kurumları içerirler. Örneğin gergedanların neslinin tükenmemesi için avlanmalarını yasaklayan kanunlar var. Bu normlar ve kişinin kendisi için koyduğu kurallar, doğal kaynakların nasıl kullanıldığını, doğayı nasıl değiştirdiğini ve ayrıca doğanın insanlara nasıl katkıda bulunduğunu etkiler.
İnsanlar genellikle bilgi ve teknolojilerini doğanın armağanlarına daha iyi hizmet etmek için kullanırlar. Buna insan girdisi denilebilir. İnsan girdileri, inşa edilen altyapıyı (taşkınları kontrol etmek veya elektrik üretmek için barajlar gibi), şifalı otların nasıl kullanılacağına ilişkin bilgileri, laboratuvarlar gibi teknolojileri ve tabii ki tarlalarda çalışan bir çiftçi gibi insan emeğini içerir. İnsan girdisi, doğanın insanlara katkısında önemli bir rol oynar. Örneğin insan, doğadan ahşap, metal gibi malzemeleri toplar ve bunları sağlam bir sofra haline getirmek için emeğini, bilgisini ve teknolojisini kullanır. Bu nedenle, doğanın armağanlarının çoğu hem doğa hem de insanlar tarafından üretilmektedir.
İnsan refahı olarak da adlandırılan yaşam kalitesini anlamak da önemlidir. İyi beslenme, mutluluk ve memnuniyet kadar yaşam kalitesi veya esenlik de insanları iyi hissettiren bir faktördür. Tüm bu faktörler, doğanın, değişim nedenlerinin, insan kurallarının ve insan girdilerinin bir kombinasyonu olarak görülebilir.
Doğanın insan yaşamına katkısı
Kültür, dikkate alınması gereken önemli bir faktördür. Milliyet, dünya görüşü ve inançlara dayalı olarak gerçekleşen yaşam, doğa ve insan arasındaki ilişkiye dair farklı algılar oluşturmaktadır. Örneğin, Hindistan’da bir fil, insanlığa iyi niyet getiren Hindu tanrısı Lord Ganesh olarak ibadet edilir. Fillerin Kızılderililer için önemi, dünyanın farklı yerlerindeki değerlerine göre değişir. Kızılderililer için fillerin biyolojik çeşitliliğin ötesinde büyüdüğüne ve servete katkıda bulunduğuna inanılıyor.
Doğanın yaşam kalitesine katkıları çeşitlidir. Bu ekstralar arasında yiyecek, odun, su gibi dokunulabilen ve kullanılabilenler de bulunmaktadır. Bu somut katkılara mali katkılar denir. Bir dağın tepesinden göle bakma keyfi gibi diğer maddi olmayan faydalar: Bunlara maddi olmayan katkılar denir. Doğa ayrıca gezegendeki iklimi düzenleyerek, besinlerin yapraklardan toprağa doğal bir gübre olarak dolaşmasını sağlayarak yaşam kalitesine katkıda bulunur. Bu katkı maddelerine düzenleyici katkı maddeleri denir. Fu kuarklar şu şekilde sıralanabilir:
Doğaya maddi katkılar – gıda
Gıda, öncelikle dokunulabilir olduğu için maddi bir katkıdır ve mide çok tok olabilir. Gıda, insan ve doğa tarafından ortaklaşa üretilebilir. Çiftçiler ve makineleri toprağı sürmek, tohum ekmek, ekinlerle ilgilenmek ve yiyecek toplamak için çok çalışıyor. Daha sonra ürünlerini pazarda satarlar. Doğa, ekinlerin büyümesini sağlayarak gıda üretiminde de rol oynar. Örneğin, toprak ve verimliliği, mahsul yetiştirmek için önemlidir. Yeraltında birlikte yaşayan güneş, su, hava, çiftlik işleri, makineler, aletler ve birçok küçük toprak organizması yenen yiyeceği üretir. Toprağın bakımı yapılmazsa, sebze ve yem üretme yeteneği zarar görebilir ve zarar görebilir. Bu nedenle, örneğin toprağın ve insanın birlikte nasıl gıda ürettiğini anlamak önemlidir. Bu paylaşılan katkıları uygun şekilde değerlendirip anlayarak, insan girdisini yönetmek ve doğaya iyi bakacak şekilde çalışmak esastır.
Doğanın Somut Olmayan Katkıları – Sağlık ve Öğrenme
Doğa, insan kimliğini destekleyen mutluluk, sağlık, deneyimler, ilham ve öğrenme gibi soyut katkılar sağlar. Araştırmalar, ağaçlar, çalılar ve çimenler gibi bitki örtüsüne yakın olmanın stresi, kaygıyı ve depresyonu azaltarak ruh sağlığını iyileştirdiğini bulmuştur. Doğa aynı zamanda bir öğrenme kaynağıdır. Çeşitli şekil ve renklerde bitki ve hayvanların yanı sıra şimşek, kar yağışı, kuş cıvıltıları gibi olaylar da farklı deneyimler sunuyor. Doğanın yakından gözlemlenmesi sayesinde birçok keşif ve teknoloji yapılmıştır. Örneğin, dulavratotu tohumları, ayakkabılarda, ceketlerde ve daha fazlasında kullanılan Velcro bağlantı elemanları için ilham kaynağıdır. Dulavratotu tohumları, yüzlerce küçük kanca kullanarak giysilere ve saça sıkıca yapışabilir. Kancaları saç halkalarına takma yöntemi, Velcro klipslerin geliştirilmesine yol açtı.
Bu maddi olmayan hediyeler, insan refahı için çok önemlidir. Dolayısıyla, biyoçeşitliliğin kaybı, öğrenme için mutluluk ve fırsatlar getiren yeni ilhamın kaybı anlamına gelir. Ancak doğanın somut olmayan katkılarına pek dikkat edilmez çünkü bunlar kolayca tanımlanamaz. İncelemeler, doğanın görünmez armağanları hakkında bilgi edinmenize yardımcı olabilir.
Düzenleyici nitelikteki katkılar – tozlaşma
Yukarıda bahsedildiği gibi, gıda yapımında birçok doğal süreç yer alır. Bu süreç, arılar ve yarasalar gibi hayvanların çiçeklerden nektar ve polen toplamasıyla gerçekleşir. Hayvanlar yiyeceklerini toplamak için çiçekten çiçeğe dolaşırken, bitkiler arasında polen taşırlar ve böylece üremelerine ve meyve, sebze veya tohum üretmelerine yardımcı olurlar. Polen tanelerinin çiçekler arasında taşınmasına tozlaşma denir. Dünyanın önde gelen mahsul türlerinin dörtte üçünden fazlası tozlaşma için hayvanlara bağımlıdır.
Hayvanların tozlaşması olmasaydı insan hayatı tehlikede olurdu. Bugün dünyadaki pek çok tozlayıcı tehdit altındadır ve bazıları, doğadaki insan değişiklikleri nedeniyle çoktan ortadan kaybolmuştur. Çiftliklerde büyük makine kullanımı için sulak alanlar kurutuldu ve bir zamanlar tozlayıcılara ev sahipliği yapan küçük vahşi alanların kalıntıları ortadan kayboldu. Ayrıca haşerelerden kurtulmak için pestisitler kullanılır ve bu pestisitler tozlayıcılara zarar verebilir. Tarımdaki tüm gelişmeler daha fazla insanın beslenmesini sağlarken doğaya zarar vermekte ve tozlayıcı kayıplarına neden olmaktadır. Tozlaşma gibi düzenleyici nitelikteki katkıların değerlendirilmesi, topraklara veya tozlayıcılara zarar vermeden gıda üretimi için çözümler bulunmasına yardımcı olabilir.
Doğa, insan hayatını ve refahını birçok yönden etkiler. Bilim adamları ve politika yapıcılar, doğanın insanlara katkılarını ve insan faaliyetlerinin doğanın armağanlarını nasıl etkilediğini daha iyi anlamaya çalışırlar. Bu, insanların doğal dünyayı nasıl etkilediğini ve ona nasıl bağlı olduğunu anlamaya yardımcı olur. Bununla birlikte, doğanın pek çok armağanı belirsiz ve gizli kalıyor, bu da daha iyi bir gelecek için doğru karar vermeyi engelliyor. İnsanlık şu anda doğayla yaptığını yapmaya devam ederse, doğanın bahşettiği armağanları kalıcı olarak kaybedebilir. Bu nedenle herkesin doğaya sahip çıkması ve onun yaşam kalitesine katkısına değer vermesi çok önemlidir.
kaynak:
https://www.researchgate.net/publication/331773520_Nature’s_contributions_to_people_and_quality_of_life
https://ipbes.net/news/natures-contributions-people-ncp-article-ipbes-experts-science
yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]