Artan kamu harcamaları ile artan kamu kaynakları arasındaki dengeyi güçlükle yakalayabilmek, devletleri bütçe belirlemeye zorlamaktadır.
– Osmanlılar “bütçe” yerine bilanço-maliye, bilanço-defter ve uluslararası denge kavramlarını kullanmışlardır.
Türkiye’de bütçe kavramı ilk kez 1961 anayasasında köklü bir kavram olarak yerini almıştır.
Bütçe, kamu sektörü tarafından üretilen hizmetlerin finansman aracıdır.
– Geleceğe yönelik gelir ve gider tahminleri bütçelere konur.
Bütçe, yürütme ile halk arasındaki bir sözleşmedir.
Bütçelerin siyasi niteliği, hükümet tarafından hazırlanmaları ve Parlamento tarafından onaylanmalarıdır.
Bütçelerin hukuki niteliği, bütçe sürecinin belirli bir yasal çerçeve içerisinde uygulanmasıdır.
Bütçelerin ekonomik niteliği, eldeki sınırlı kaynaklarla insanların ve toplumun ihtiyaçlarını karşılayabilmesi ve ekonomiye yön vererek ekonomik istikrarsızlığı ortadan kaldırmaya çalışmasıdır. İktisadi tabiatın ortaya çıkış sebebi, müdahaleci devletin gelişmesi, toplumsal durum anlayışıdır.
Bütçenin en basit tanımı. Gelir ve giderleri gösteren belgedir.
Bütçe kavramının bazı tanımları.
1- Devletin gelecekteki gelir ve giderlerini tahmin etmek
2- Hedefe kaynaklarla ulaşmanın yolları
3- Bir fiyata hedef kitle
4- Kıtlık nedeniyle alternatifler arasında seçim yapma mekanizması
Bütçe ile eşanlamlı olan “bütçe” kelimesi ilk olarak İngiltere’de kullanılmıştır.
“Bütçe” kelimesi, “para çantası” kavramıyla uyumludur.
– Devlet bütçesinin siyasi ve hukuki niteliği, “kamu sektörü gelir ve giderlerinin belirli bir döneme ilişkin olarak tahmin edilmesini ve uygulanmasını sağlayan yasal bir belgedir.” tanımda vurgulanmıştır.
Paul Leroy-Beaulieu bütçeyi “belirli bir dönem için gelir ve giderlerin tahmini ve karşılaştırmalı tablo ile gelir ve giderleri gerçekleştirmeye yetkili organların verdiği yetki” olarak tanımlıyor. k kimliği
Edgar Alex, bütçeyi “belirli bir süre için hükümetin gelir ve giderlerini tahmin eden ve bunların gerçekleşmesini sağlayan bir tasarruf” olarak tanımlıyor. k kimliği
Rene Storm, bütçeyi “gelirlerin ve kamu harcamalarının önceden yetkilendirilmesini içeren tasarruflar” olarak tanımlamıştır.
Gülay Koza, bütçenin, en geniş ulusal amaçlara hizmet etmek üzere kaynakları kamu ve özel sektöre dağıtan, ülke ekonomisinin gelişmesi, tam işleyişi ve fiyat istikrarı için devletin gelir ve giderlerini yansıtan ekonomik bir belge olduğunu söyledi. . Pozitif ödemeler dengesi, yasama organında ve kamuda hükümetin geçmiş harcamalarının bir hesabı. “Rapor verme” olarak tanımlanır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu bütçeyi, “belli bir döneme ait gelir ve giderlerin tahmin ve uygulamasına ilişkin hususları açıklayan ve usulüne uygun olarak uygulamaya konulan belge” olarak tanımlamaktadır.
– 1050 sayılı Muhasebe Umumi Kanunu, bütçeyi “kamu kesiminin yıllık gelir ve gider tahminlerini gösteren ve uygulanmasına imkan veren kanun” olarak tanımlamaktadır.
– bütçenin mali işlevi; Bütçeler, kamu hizmetlerinin maliyetlerini ve finansmanını gerektirir.
Bütçenin mali işlevine göre kamu hizmetlerinin finansmanında vergiler en önemli paya sahiptir.
Klasik iktisatçılar gelir borçlanmasını reddederler.
– bütçenin mali işlevi; Kamu harcamalarının finanse edilmesi amaçlanır ve gelir-gider dengesi kurulmaya çalışılır.
Bütçelerin çıkış nedenlerinden ilki, bütçelerin siyasi niteliği ile ilgilidir.
İlk etapta bütçe yapmanın nedeni. Devletin hizmetlerini ve bu hizmetlere halkın katkısını tanımlama arzusudur.
– Bütçenin siyasi işlevine göre hükümetler, halkın isteklerini bütçe aracılığıyla gerçekleştirmeyi amaçlayan siyasi bir organdır.
– Bütçenin siyasi işlevine uygun olarak, hükümetlerin siyasi tercihleri parlamentolar aracılığıyla onaylanmakta ve uygulanmaktadır.
Bütçelemenin siyasal işlevi demokratik ülkelerde geçerlidir.
-Bütçenin siyasi işlevi gereği, bazı baskı grupları temsil ettikleri grubun istek ve çıkarları için lobi yapmakta, konferanslar düzenlemekte, gösteriler düzenlemekte ve demokratik yöntemlerle bütçeleri etkilemektedir.
– Mali hukuk, gelir toplama, harcama harcamaları ve borçlanma gibi bütçe denetimini düzenleyen hukuk dalıdır.
Mali hukuk kanunları.
1- Kamu gelir ve giderlerini belirleyen tüm kanunlar
2- Bütçenin hazırlanması, uygulanması ve izlenmesine ilişkin kanunlar
3- Sayıştay Kanunu
4- Kesin hesabın kanunları
5- Vergi kanunları
6- Borçlanma kanunları
7- Diğer ülkelerle mali anlaşmalar
– Bütçenin hukuki işlevi gereği tüm bütçe işlemleri kanun, yönetmelik ve sistemlere uygun olarak yürütülür ve bunlara uymayanlar cezalandırılır.
– Bütçenin hukuki işlevi gereğince, bütçenin uygulanmasında halk ile vatandaş arasındaki uyuşmazlıklar yargı organları tarafından çözümlenir.
Bütçenin hukuki niteliğini formel olarak düşünenler, bütçeyi yasal niteliği itibariyle kanunlara göre kabul ederler.
Bütçenin kalıcı, düzenleyici, yasaklayıcı ve cezalandırıcı hükümler içermediğini savunanlar, bütçenin hukuki niteliğini şarta bağlı bir işlem (idari karar) olarak kabul etmektedirler.
– Şarta bağlı tasarruf (idari karar), bütçenin kanuni niteliğine göre harcanma şeklidir.
Kanunlar, bütçenin hukuki niteliğine göre bütçe gelirlerinin şeklidir.
Parlamentonun hükümete verilen yürütme iznini mali yılın sonunda yeniden gözden geçirmek istemesine siyasi gözetim denir.
İdarenin, kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirip getirmediğini tespit etmek için kendi kendini denetlemesine idari (idari kontrol) denir.
En az kaynakla en fazla toplumsal faydayı sağlayacak bütçenin belirlenmesine etkinlik denetimi denir.
– Bütçe etkinliği kontrolü için Türk denklemleri; Verimlilik, etkinlik ve ekonomi
Bütçe işlemlerinin yasallığının doğrulanması, yasal denetim, yasama denetimi veya resmi denetim olarak adlandırılır.
– Bütçenin klasik işlevleri. Mali iş, siyasi iş, yasal iş, denetleyici iş
Geçici bütçe işleri.
1- Kaynakların daha verimli tahsisi
2- Gelir dağılımında adalet
3- Ekonominin istikrarı
4- Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanın
Kaynak tahsisinde verimlilik. Kamu tarafından karşılanması gereken ihtiyaçlar ile toplumsal faydanın artırılması için özel sektöre bırakılması gereken ihtiyaçların araştırılması ve düzenlenmesi.
Kaynak tahsis etkinliği fonksiyonuna göre devlet, yarı kamusal mal ve hizmetlerin üretiminde özel sektörü tamamlayıcı bir rol oynamaktadır.
– kaynakların tahsisinde etkinliği zayıflatan faktörler; Yarı kamusal mallar, dış etkenler, piyasa ekonomisinin kusursuz işlememesi, risk ve belirsizlik.
Dışsallıklar, iki ekonomik birimin ekonomik faaliyetinin, fiyat mekanizması dışındaki üçüncü tarafları etkilemesidir.
– Temel eğitim hizmetleri tamamen özel sektöre bırakılırsa, bunu karşılayamayanlar eğitimsiz kalacaktır. Bu gibi durumları düzenlemek için kaynak tahsis etkinliği fonksiyonu ortaya çıkmıştır.
Denetim işlevi, kamu hizmetlerinin amaçlarına en iyi şekilde ulaşılmasını ve amaçlara yönelik gelir ve harcamaların yasallığını kontrol etmektir.
Gelir dağılımı türleri. Bireysel gelir dağılımı, sektörel gelir dağılımı, bölgesel gelir dağılımı.
Adaletin gelir dağılımındaki işlevine göre devlet, zenginleri daha çok bünyesine almakta ve nüfusun geniş kesimlerine hizmet sunmaktadır.
Ekonomik istikrar, tam istihdamı, fiyat istikrarını, ödemeler dengesini ve ekonomik kalkınmayı içerir.
Ekonomide enflasyon, deflasyon ve işsizlikle mücadele etmek ve ödemeler dengesini korumak ekonomik istikrar demektir.
– Ekonomik istikrar, ithalatı azaltmak için vergi alınması, ihracatı teşvik etmek veya dış ticaret açığını kapatmak veya ödemeler dengesini sağlamak için vergilerin geri alınması ilkesidir.
– Ekonomik istikrar, sürdürülebilir ve istikrarlı kalkınma ve büyümenin sağlanması ve bu açıdan bazı sektörlerin güçlendirilmesi gibi uygulamalarla ilgilidir.
Kaynak:
Murad Yayınları, İktisat, üçüncü yıl, dönem, soru-cevap
katip:Halil İbrahim Arık
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]