Deve, uzun bacakları, uzun kıvrık boynu ve sırtındaki kamburluğu ile tanınan iri gövdeli bir geviş getiren memelidir. Develer otoburdur ve geviş getiren hayvanlar oldukları için yenilebilir ve kurbanlık hayvanlardır.
Bir devenin ömrü yaklaşık 40-50 yıldır. Bu hayvanların ölümü genellikle böbreklerde üre birikmesi ve kana karışması sonucu meydana gelir. Asya, Avrupa ve Amerika’nın çöl bölgelerinde yaşar. Tarih boyunca özellikle Sümerler, Hititler ve İranlılar deveyi ordularında kullanmışlardır. Araplar ve Romalılar da develerden yararlanmışlardır. Bu güne kadar Sahra çölü ve diğer çöl bölgelerinde sürü ve binek hayvanı olarak Bedevi kabilelerinin yaşamında önemli bir yer tutmakta, eti ve sütü de büyük ölçüde kullanılmaktadır. Açlığa ve susuzluğa günlerce hatta aylarca dayanabildiği için sıcak ve kurak ülkelerde atın yerini almıştır.
Arap ülkelerinde bir deveye deve veya deve denir. Tüylü olana naka, dişi boor veya mai yavrusuna bobuk, kosk, turok veya çalı denir. Aynı yaştakilere kazak, iki yaşındakilere yelek, üç yaşındakilere kapşonlu verilebilir. Develer sallandığı için çöl gemisi de denilir.
Develerin hörgüçlerinde su olduğu ve çölde yaptıkları uzun yolculuklarda bu suyu kullandıkları doğru değildir. Develerin hörgüçleri suyla dolu olsaydı, bu su sırtlarında sağa sola hareket ederek dengelerini kaybetmelerine ve yürümekte güçlük çekmelerine neden olurdu. Devenin hörgücünde 30-35 kilo yağ bulunur ve bu yağ enerji deposu olarak kullanılır. Hörgüçler develer için besindir. Hörgüç deveyi çöl sıcağında korumak için çalışmaktadır.
Hörgüçlerinde biriken bu yağ birikimi, yiyecek bulamadıkları zamanlarda periyodik olarak beslenmelerini sağlar. Bu yüzden şişman insanlar aç olduklarını söylediklerinde buna havan topuna atılmak denir. Hörgüçlü bir deve normalde günde 30-50 kilo yemek yerken, günde sadece 2 kilo kuru otla zor koşullarda bir aya kadar hayatta kalabilir.
Bir devenin ağız ve dudağının yapısı (üst dudakları çatallıdır), ayakkabı derisini delen keskin tırnakları bile yemeyi kolaylaştırır. En sert dikenli bitkileri bile ağızları kanamadan yiyebilirler. Dört yüzlü midesi ve sindirim sistemi, yoluna çıkan her şeyi öğütecek kadar güçlüdür. Normal şartlarda gıda sınıfına girmeyecek olan kauçuk gibi malzemeleri çok zor durumda kaldıklarında nasıl kullanacaklarını bilirler. Çok acıktıklarında önlerine çıkan her şeyi yiyebilir ve kemirebilirler. Lastik bardaklardan ipe ve tele kadar her şeyi yiyebilecek ağızları ve çeneleri vardır. Uzun boyunları sayesinde yerden 3 metre yüksekliğe kadar olan yapraklara rahatlıkla ulaşabilirler.
Develer ideal bir su kullanım birimine sahiptir. Develerin çok az suya ihtiyacı vardır. Suyu depoladıkları yer ise vücutlarındaki su depolama cepleri ve özellikle dolaşım sistemidir. Bu nedenle dokularından su kaybederler, bu nedenle kandaki su oranı etkilenmez ve bu özellikleri ile günlerce, aylarca su içmeden yaşayabilirler. Devede yağın bir yerde birikmesi, vücudun tüm bölgelerinden yağa göre su tahliyesini engeller ve bu da devenin suyu en az oranda kullanmasını sağlar.
Bir deve 40-60 derece sıcaklıkta 8-10 gün susuz kalabilir. Bu kuru dönemde vücut ağırlığının %33’ünü kaybeder. Aynı koşullar altında kişi ağırlığının %68’ini kaybeder ve yaklaşık 36 saat içinde vücut suyunun tamamen kaybı nedeniyle ölür. Develer, yiyecek buldukları çölde 6-7 ay susuz yaşayabilirler. Çünkü yiyeceklerden aldıkları su yeterlidir. Kış mevsiminde hiç su içmeden yollarda yürüyebilirler. Yazın 10 gün su içmeden yürüyebilirler. Develer 10 dakikada ağırlıklarının üçte biri kadar su içebilirler. Bu miktar bazen 150-200 litreyi bulabilmektedir. Sonra bir haftaya kadar hiç su içmezler. Ayrıca develer, insanlardan 100 kat daha geniş bir alanı kaplayan burun mukozasına sahiptir. Bu geniş ve kıvrımlı burun mukozası sayesinde deve havadaki nemin %66’sını tutabilmektedir.
Deve, her türlü araziye uygun ayakları, yiyecek depolamaya yarayan hörgüçleri, ısıyı yalıtan kürkü ve kumdan korunan başları ile çok özel bir hayvandır. Develeri bu kadar özel bir canlı yapan, en zorlu ve en elverişsiz koşullardan bile etkilenmeyen vücut yapılarıdır. Develer, aylarca açlığa ve susuzluğa dayanabilecek, sırtlarında yüzlerce kilo ağırlıkla günlerce hiç durmadan yürüyebilecek sağlam bir vücut yapısına sahiptirler.
Kaynak:
Hayvanlar dünyasının ansiklopedisi
katip:derya talas
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]