Daha önce ilgili sayfalarımızda bir cümlede ve bir kelimede vurgunun nasıl yapıldığını anlatmıştık. Bir cümlede vurgulanan öğe, sözcük ve cümle düzeyindeki vurgudan farklıdır. Vurgu temel olarak “konuşma ve okuma sırasında bir hece veya kelime üzerinde diğerlerinden farklı olarak yapılan vurgu ve vurgu” (TDK) olarak tanımlanmaktadır. Bu argoda hakim olan düşünceyi göstermek anlamındadır. Bir cümlede vurgulanan öğe dediğimiz şey, cümleyi kuran kişinin ilgilendiği öğe veya sözcükleri ifade eder.
Bir cümlede vurgulanan öğeyi bulmak için öncelikle cümlenin öğeleri belirlenir. Türkçede cümlenin temel unsuru yüklemdir. Bu nedenle cümlede vurgulanan öğe yüke en yakın olandır. Diğer bir deyişle, yüklem olduğunda yanındaki öğe cümlede en çok vurgulanan öğedir. Bu kolay kuralı bir örnek vererek ifade etmek gerekirse;
“Yarın büyük bir toplantı yapacağız.” Cümlede – gruplandırılmış altı çizili kelimelere göre – öğelerin sırası, şekil 2’deki “ZT – BN’siz – Y” şeklindedir. Bu cümle normal bir cümledir ve tecrübesi sonundadır. Sonunda yüklem bulunan cümlelerde ayırt edici unsur, yüklemden önce gelendir. Yani “büyük buluşma” (belirsiz nesne) bu cümledeki vurgu unsurudur. Başka bir örnek gösterecek olursak;
“Dün telefonumu denize düşürdüm.” Cümlede (B – DT – ZT – Y ile N), “Düşürdüm” kelimesi yüklemdir. Cümle esas olduğundan, “dün” yüklemi (zarf tamlaması) cümlede vurgulanan öğedir. Bu şekilde, vurgulanan öğeyi normal cümlelerde bulmak çok kolaydır. Ama cümle ters çevrildiğinde vurgulanan unsuru bulamıyoruz. Çünkü tesisin yakınında birden fazla eşya bulunabilir. Bu durumda yapmamız gereken bu cümleyi kurallı yapıp yüklemi sonuna kadar almaktır. Bunu bir örnekle açıklayalım:
“Sonunda güzel memleketime geldim.” Cümlede (ZT – Y. – DT), fiil ‘erişimim vardı’ şeklindedir. Bu cümle ters çevrilmiştir. Çünkü yüklemi sonda değildir. Bu nedenle, bir cümlede öne çıkan öğeyi bulmak için onu birincil yapmalıyız. Cümlenin standart biçimi şudur: “Nihayet güzel memleketime ulaştım.” Şeklinde olmalıdır. Bu cümlede yüklemden önce gelen unsur “güzel memleketim”in dolaylı tümlecidir. Yani bu cümlede vurgulanan öğe dolaylı nesnedir.
Vurgulu öğeler hakkında bilinmesi gereken başka bir şey de isim tamlamalarındaki vurgudur. Yalın cümlelerde, vurgu yüklemin kendisindedir. Yüklem zaten nominal kökenli olduğundan, vurguyu kendisine almıştır. Bir örnekle açıklayalım:
“Bahçede iki kiraz ağacı vardı.” Cümlenin yüklemi (DT – B olmadan N. – Y.) “vardı” kelimesidir. Bu kelime isim çekimine girdi ve isim “var” ve ek fiil “was” (geçmiş zaman görüldü) alarak bir yüklem haline geldi. O zaman bu cümle bir isim cümlesidir ve isim cümlelerinde odak yüklemdedir. Bu cümledeki tanımlayıcı öğenin ‘was’ yüklemi olduğunu söyleyebiliriz.
Vurgu yapan kelime ve cümleler hakkında detaylı bilgi için Vurgu Yapan Kelime ve Cümleler başlıklı yazımızı kullanabilirsiniz.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]