Büyük Selçuklular döneminde camilerde olduğu gibi türbelerde de gelişme Karahanlılar ve Gazneliler’e atfedilir. İlk yıllardan Toğrul Bey zamanından günümüze iki türbe anıtı kalmıştır. Bunlar İsfahan’ın güneyindeki Abarkeh’teki Kumpet Ali ve Damghan’daki Sehel Dotran (Kırk Kız). Her ikisi de 1056’da yapılmıştır.
Eberkuh’taki kubbe, daha önce İran’da yapılan kubbelerden birçok açıdan farklıdır. Burada alçak sekizgen gövdeli, düz çatılı, kubbeli bir yapı karşımıza çıkıyor. Üst kenar, Arap-Ata türbesi ve diğer Karahanlı yapılarından bildiğimiz sırtlara benzer, mukarnaslı, geniş bir plastik kuşakla çevrilidir. Bunun altında kufi yazıtlardan oluşan ince bir şerit var. Kubbenin üzerinde sekizgen piramidal bir kubbe olup olmadığı belli değildi.
Kümbet-i Ali’nin taştan bir anıt olması ilginçtir, oysa İran’daki diğer kubbeler hep tuğladandır. On birinci. Yüzyılın ilk yarısında Güney Hazar Denizi’ndeki Lasim, Reshet ve Batı Radjan’daki mahzenler gibi diğer cenaze anıtları, yukarı doğru bantlanmayan tuğladan düz silindirik yapılardır ve anıtsal karakterleri zayıftır. Kümbet-i Ali ise alt gövdesine rağmen geniş mukarnas frizi ve üstündeki desenli kuşağıyla anıtsal bir etki yaratır.
Toğrul Bey dönemine ait ikinci türbe anıtı Damghan’da bulunan Ceyhel Dotran (Kirk Kızılar) tuğladan yapılmış silindirik gövde üzerine konik külahlı bir kubbedir.Tuğla gövdenin üst kenarında geniş bir kufi yazı kuşağı yükselir. düz, üzerinde tuğlaların farklı dizilişinden oluşan geometrik bir kemer Altında, kenarları taştan yapılmış çift kirpi frizi ve baklavaların oluşturduğu ince bir kuşakla konik çatıya ulaşır.
Bu kubbe, aynı şehirdeki 1027 tarihli Pir Alemdar Kümbeti’ne benzemekle birlikte, sert ve tekdüze dış görünümünden ziyade olgun orantılarıyla daha anıtsal bir etki kazanır. Selçuklularla birlikte mezar anıtlarının mimarisinde büyük ve parlak bir gelişme olmuştur. Son yıllarda yapılan araştırma ve buluşlar bu durumu açıkça göstermektedir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]