Türkçede her cümle bir cümleyi ifade etmelidir. Cümleyi cümle üzerinde birleştiren ve diğer unsurların anlamını tamamlayarak cümleyi oluşturan unsur “yüklem”dir. Bu nedenle her cümlede en az bir yüklem bulunmalıdır. Bununla birlikte, yüklem gibi tam bir cümleyi ifade etmeyen, ancak yüklemin anlamını farklı şekillerde tamamlayan kelime veya kelime grupları da vardır. Bir cümlede yardımcı fiil görevi görürler ve ana cümlede yan cümlecikler olarak adlandırılırlar. Yan tümcelerin kullanıldığı cümleler yapı bakımından birleşik cümle sayılır.
Bileşik cümlelerde yüklemin cümleyi ifade eden ve yardımcı ögeleri anlam bütünlüğü ile birleştiren kısmına ‘ana cümle’ denir. Ana cümlecik, bileşik cümlelerde yüklemi ve onunla doğrudan ilişkili kelimeleri ifade eder. Örneğin, “Yağmur yağarken denize gittik.” Cümledeki ana cümle “denize gittik” şeklindedir. cümledir. Bu kısım cümlede anlatılmak istenen kısımdır. Bu nedenle bu kısma ana cümle adı verilir. Bir önceki kısım, kısaca tanımlayacağımız gibi bir yan cümle olan ana cümlenin anlamını destekleyen bir cümledir. Kısacası yüklemi içeren kısım ana cümle, ulaçları içeren kısım ise yardımcı cümledir diyebiliriz.
Yapılarına göre birleşik cümlelerde, ana tümcenin anlamını destekleyen ve genellikle ulaç ve dönüşlü fiillerle kurulan sözcük ve tamlamalara “yardımcı tümce” denir. Yan tümceler belirli bir cümleyi ifade etmezler ve kendi başlarına tümce olamazlar. Ana cümlenin anlamını desteklemek için kullanılırlar. Bazı kaynaklarda yan tümce olarak da kullanılırlar. Cümleden çıkarıldığında anlam daralması olur ama kalan kısım yine cümle niteliğini taşır, cümleyi duyurur. Örneğin, “Bu resmi görünce eski güzel günleri hatırladım.” Cümledeki anahtar kelime “Eski güzel günleri hatırladım” dır. cümledir. Bu ana cümleyi destekleyen yan cümle “bu resmi gördüğümde” dir. Bu bölüm bir zarf fiilinden oluşur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere iki terim ana cümlede, birleşik cümlelerde ise yan cümlede kullanılmaktadır. Ana cümle, yüklemin cümlenin ana cümlesini ifade eden kısmıdır. Bir yan tümce, yüklemin anlamını tamamlayan bir ulaç veya çekim fiili tarafından oluşturulan bir kelime grubudur. Ana cümleyi oluşturan yüklemi kaldırdığımızda geriye anlamsız bir kelime yığını kalır. Yan cümleyi oluşturan kısım cümleden çıkarılabilirken, kalan kısım yine cümle niteliğini taşır. Ayrıca, yan tümceler genellikle ulaçlar ve dönüşlü fiiller (kipler) kullanılarak oluşturulur.
İçindekiler
Birincil ve ikincil cümle örnekleri
– Bugün Salim’i görürsen yarın görüşme olduğunu söyle.
– Denize düşen yılana sarılır.
– Son sözümü söyledim ve çıktım.
-Yağmur yağdığında işimiz çok azalır.
– Bu oyunu oynadığımda çok heyecanlanıyorum.
– Önceden hazırlanmış malzemelerle salonu güzelce dekore ettik.
– Bu balığa iyi bakarsanız on yıl yaşayabilirsiniz.
– Eşyalarımı evde bırakıp size geleceğim.
– Neşeyle şarkı söyleyen kuşların sesinde huzur buldum.
Çok çalışacağım ve bu sınavı geçeceğim.
Önceki cümlelerde altı çizili kısımlar yan cümle, geri kalan kısımlar ana cümledir. Tüm alt cümlelerin, subjektif kip ile konjuge edilmiş bir fiil veya nesne içerdiğine dikkat edin. Bu kısımlar, ana cümlenin yükleminin anlamını tamamlayan, yargılayıcı olmayan unsurlardır.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]