Basmakalıp tehdit, bir kişinin grup üyelerinin kendisi hakkında olumsuz düşünebileceğinden endişe etmesi durumunda ortaya çıkan strestir. Bu durumla karşı karşıya kalan kişi kendini stresli hissedebilir ve performansında düşüş yaşayabilir. Örneğin, bir kadın, matematik derslerinde kadınlarla ilgili klişeler nedeniyle matematik sınavına girmek konusunda gergin hissedebilir veya düşük bir puan almanın, diğerlerinin kadınların yüksek matematik becerilerine sahip olmadığını düşünmesine neden olacağından endişelenebilir.
İnsanlar, davranışlarının parçası oldukları bir grup hakkında bu kaygıyı geliştirirler ve kaygı yaşadıklarında kalıp yargı tehdidine maruz kalırlar. Araştırmacılar, basmakalıp bir tehditle karşılaşmanın yarattığı stresin, standartlaştırılmış bir testteki puanınızı veya zorlu bir kurstaki puanınızı düşürebileceğini düşünüyor. Basmakalıp tehdidin etkileri, insanlar kendilerini değerli hissettiklerinde ve kendilerini onayladıklarında zayıflar.
İçindekiler
Stereotip tehdidinin tanımı
İnsanlar kendi grupları hakkında olumsuz bir klişenin farkına vardıklarında, başkalarının kendi grupları hakkındaki düşüncelerinin onları bireyin performansı hakkında bilgilendireceğinden endişelenirler. Psikologlar, stereotip tehdidi terimini, insanların bir grup stereotipini onaylama konusunda endişeli oldukları bu duruma atıfta bulunmak için kullanırlar. Basmakalıp tehdit, onu deneyimleyen insanlar için stresli ve dikkat dağıtıcı olabilir. Örneğin, stereotip tehdidi, zor bir sınav verildiğinde bir kişinin bir sınava odaklanmasını ve dikkatini vermesini engelleyebilir ve bu da normalden daha düşük bir puan almasına neden olabilir.
Bu fenomenin durumsal olduğu düşünülür: insanlar bunu yalnızca gruplarının olumsuz klişelerinin kendilerine daha açık olduğu bir ortamdayken yaşarlar. Örneğin, bir kadın bir matematik veya bilgisayar bilimi dersinde klişeleştirme riskiyle karşılaşabilir, ancak bunu beşeri bilimler dersinde yaşaması beklenemez. (Kalıp yargı tehdidi genellikle akademik başarı bağlamında incelense de, başka alanlarda da ortaya çıkabileceğini belirtmek önemlidir.)
Basmakalıp tehdit üzerine temel çalışmalar
Araştırmacılar Claude Steele ve Joshua Aronson, bazı katılımcıların zor bir kelime dağarcığı sınavına girmeden önce kalıp yargı tehdidi yaşamalarına neden olan kalıpyargı tehdidinin sonuçları üzerine ünlü bir çalışma yürüttüler. Basmakalıp tehditlerle karşılaşan öğrencilerden bir ön test anketinde ırklarını belirtmeleri istendi ve puanları, ırkla ilgili bir soruya cevap vermeleri istenmeyen diğer öğrencilerle karşılaştırıldı. Araştırmacılar, ırkları sorulan siyahi öğrencilerin kelime dağarcığı testinde daha kötü performans gösterdiğini ve beyaz öğrencilere göre daha düşük puanlar aldığını buldu.
Daha da önemlisi, öğrencilere ırkları sorulmadığı zaman beyaz ve siyah öğrencilerin puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. Diğer bir deyişle, siyahi öğrencilerin karşılaştıkları klişeler, bu tehdidi sınavda daha da kötüleştirdi. Ancak tehdidin kaynağı ortadan kaldırıldığında beyaz öğrencilerle benzer puanlar aldılar.
Psikolog Stephen Spencer ve meslektaşları, STEM alanlarında kadınlarla ilgili klişelerin kadınların matematik sınavı puanlarını nasıl etkileyebileceğini inceledi. Bir çalışmada, hem erkek hem de kız lisans öğrencileri zorlu bir matematik sınavına girdiler. Ancak deneyi yapanlar, katılımcıların test hakkında söylediklerini değiştirdi. Bazı katılımcılara erkeklerin ve kadınların testte farklı puanlar aldıkları söylendi; Diğer katılımcılara, erkeklerin ve kadınların girmek istedikleri testte eşit derecede iyi puan aldıkları söylendi (aslında, tüm katılımcılar aynı testi yaptı).
Katılımcılar test puanlarında cinsiyet farkı beklediğinde, stereotip tehdidi devreye girdi ve kadın katılımcılar erkek katılımcılardan daha düşük puan aldı. Ancak, katılımcılara testin cinsiyet yanlılığı olmadığı söylendiğinde, kadınlar kadar erkek katılımcılar da vardı. Başka bir deyişle, test puanları yalnızca akademik yeteneği değil, aynı zamanda beklentileri ve çevredeki sosyal bağlamı da yansıtır. Kadın katılımcılar, kalıp yargılarla tehdit edildiklerinde daha düşük puan aldılar, ancak bu cinsiyet farkı, katılımcılar tehdit edilmediğinde fark yaratmadı.
Basmakalıp tehdit çalışmalarının etkisi
Modüler araştırma, yüksek öğrenimdeki mikro saldırganlıklar ve önyargılar üzerine araştırmaları tamamlar ve marjinal grupların deneyimlerinin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olur. Örneğin, Spencer ve meslektaşları, bu tehditle tekrarlanan deneyimlerin, kadınların gelecekte kadın sporcularla özdeşleşmelerine yol açabileceğini öne sürüyor.
Bu nedenle, stereotip tehdidi, bazı kadınların neden STEM alanlarında kariyer yapmamayı tercih ettiğini açıklayabilir. Klişe tehdit araştırmalarının toplum üzerinde de önemli bir etkisi vardır, klişe tehdidini azaltmak için eğitimsel müdahalelere yol açmıştır ve Yargıtay davaları klişe tehdidine işaret etmiştir.
Bununla birlikte, basmakalıp tehdit konusu eleştirisiz değildir. Sosyal psikolog Michael Inzlicht, Radiolab ile 2017 yılında yaptığı bir röportajda, araştırmacıların klişe tehdidi üzerine klasik araştırma çalışmalarının bulgularını her zaman tekrarlayamadıklarını belirtti. Kalıpyargı tehdidi birçok araştırmanın konusu olmasına rağmen, psikologlar hala kalıpyargı tehdidinin bireyleri nasıl etkilediğini belirlemek için daha fazla araştırma yapmaktadır.
Basmakalıp tehdidin etkileri nasıl azaltılabilir?
Kalıpyargı tehdidi bireyler için olumsuz sonuçlar doğurabilse de, araştırmacılar psikolojik müdahalelerin kalıpyargı tehdidinin bazı etkilerini azaltabileceğini bulmuşlardır. Özellikle, kendini olumlama olarak bilinen kendi kendine müdahale, bu etkileri hafifletmenin bir yoludur.
Kendini olumlama, herkesin kendisini iyi, yetenekli ve ahlaklı insanlar olarak görmek istediği fikrine ve kendi imajları tehdit altında göründüğünde bir şekilde yanıt verme ihtiyacına dayanır. Bununla birlikte, kendini olumlama kuramıyla ilgili önemli olan, bir kişinin yaptıklarını onaylayarak bir klişenin etkilerini azaltmanın mümkün olmasıdır. Örneğin, bir kişi bir sınavda düşük not almaktan endişe ediyorsa, kendisi için önemli olan diğer şeyleri hatırlayabilir. Bunlar en sevdiğiniz hobiler, yakın arkadaşlar, bazı kitaplar ve müzik olabilir. Kendisi için de önemli olan bu şeyleri kendine hatırlattıktan sonra, kötü test puanları hakkında daha az stres yapar.
Araştırma çalışmalarında, psikologlar genellikle katılımcıların kendileri için önemli ve anlamlı olan kişisel bir değer hakkında düşünmelerini sağlayarak kendi kendini olumlamalarını sağlarlar. Ortaokul öğrencilerinin okul yılının değerleri hakkında yazdıkları bir alıştırmayı tamamlamaları için bir dizi çalışma istendi. Kritik değişken, kendini olumlama grubundaki öğrencilerin daha önce kendileri için kişisel olarak alakalı ve önemli olarak tanımladıkları bir veya daha fazla değeri yazmalarıdır. Karşılaştırma grubundaki katılımcılar, nispeten önemsiz olduğuna karar verdikleri bir veya daha fazla değeri yazdılar. (Katılımcılar, bir başkasının bu değerleri neden önemsediğini yazdılar.)
Araştırmacılar, kendini onaylama görevlerini tamamlayan siyah öğrencilerin, tarama görevlerini tamamlayan siyah öğrencilerden daha iyi puan aldığını buldu. Ek olarak, kendini onaylama müdahalesi, siyah ve beyaz öğrencilerin puanları arasındaki farkı azaltabildi.
2010 yılında yapılan bir çalışmada araştırmacılar, atılganlığın bir lisans fizik dersinde erkekler ve kadınlar arasındaki başarı farkını azaltabileceğini buldu. Araştırmada, kendileri için önemli olan bir değer hakkında yazan kadınlar, kendileri için nispeten önemsiz olan bir değer hakkında yazan kadınlardan daha yüksek puan alma eğilimindeydiler. Diğer bir deyişle atılganlık, basmakalıp tehdidin test performansı üzerindeki etkilerini azaltabilir.
kaynak:
https://www.wnycstudios.org/story/stereothreat
http://science.sciencemag.org/content/313/5791/1307
https://www.apa.org/research/action/stereotype.aspx
yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]