1882 yılında Uşak’ta doğan Besim Atalay, Türk dilbilimci, yazar ve siyasetçidir. Özellikle dilbilim alanındaki çalışmalarıyla tanınır. Uşak Lisesi’nden mezun olduktan sonra Uşak’ta bir yeşivada okudu. 1909’da okul diploması (icazet) aldı. 1912’de Yüksek Öğretmen Okulu’ndan mezun oldu. Konya Öğretmen Okulu’nda öğretmenlik; Trabzon’da İdare, Ankara’da Öğretmen Okulları; İstanbul Darüşavaka Lisesi’nde öğretmenlik yaptıktan sonra Konya Öğretmen Okulu’nun müdürü oldu. Maraş, Aigil ve Niğde’de milli eğitim müdürlüğü yaptı.
Silifke’de Müdafaa Hukuk Cemiyeti’ni kuranlar arasında yer aldı. Milli Mücadele’ye destek için çalışmalarını Uşak’ta sürdürdü. 1920’de Kütahya’dan bağımsız milletvekili olarak TBMM’ye girdi ve yedi dönem milletvekilliği görevini sürdürdü.
Milli Eğitim Bakanlığı’nda Kültür Müdürlüğü görevinde bulundu ve bu görevi sırasında halktan söz toplama çalışmaları yaptı. 19 yıl (1932-1951) Türk Dil Kurumu’nda müdür olarak çalıştı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde ve Polis Enstitüsü’nde (1937-1942) Farsça öğretmenliği yaptı. Türkçenin Morfolojisi Üzerine İncelemeler: Türk Dilinin Grameri (1931), -Türkçe Bir Adamdan (1940), Türk Soyadları ve Kökleri Üzerine Bir Deneme (1942), Türkçe Kelime Kurma Yöntemleri (1946) adlı kitaplarını yayınladı.
Türk dilinin tarihi dönemleriyle ilgili bazı dilbilimsel eserleri günümüz Türkçesine tercüme etti ve bilimsel yayınlar yayınladı: Divani lügat it-türk (5 cilt, 1939-1943), Et-Tuhfet üz-zekiyye fi’l lügat it-Türkiyeiyye. 1946), Müyessiret ululum (1946). Destan ve hikâyeler de yazmıştır: Tan Destanı (1925), Onuncu Yıl Destanı (1933), Suna ile Çoban (1938). Ayrıca Head Problems adlı üç perdelik bir oyun var.
7 Kasım 1965’te Ankara’da öldü.
İçindekiler
Türk diline katkılar
Kaşgarlı Mahmut’un büyük eseri Divanü Lûgati’t-Türk, Araplara Türkçeyi öğretmek için yazılmış bir sözlüktür. Dilimizin bilinen ilk sözlüğü olan bu eserde Türkçe kelimeler, Arap sözlükbilimi kurallarına göre düzenlenmiştir. Bassem Atalay eseri Türkçeye Türkçeye çevirmiştir. Tercümede Türkçe kelime önce Arap harfleriyle yazılır, ardından telaffuzuna ve diğer yorumlarına yer verilir. 1. Cilt 1939’da, 2. Cilt 1940’ta, 3. Cilt ve tıpkıbasım 1941’de ve 4. Cilt, Dizin Cilt 1943’te yayınlandı. Dizinde, sözlükteki tüm kelimeler Yeni’ye göre sıralanmıştır. Türk alfabesi, anlamları verilmiş ve ekleri ile yerleri gösterilmiştir.
Divanü Lûgati’t-Türk ve Kitabü’l-İdrak’tan sonra üçüncü önemli eser olan Et-tuhfetü’z-Zekiyye Fi’l, 15. yüzyılın ilk yarısında (H. 829’dan önce) Araplara ders vermek için yazılmıştır. Kıpçak Türkçesi – Türk dillerinden oluşur ve iki bölümden oluşur. Birinci bölüm sözlük, ikinci bölüm ise Türkçe dilbilgisi ile ilgili bilgilerin yer aldığı bölümdür. Besim Atalay tarafından Türkçeye çevrilen eser 1945 yılında yayımlanmıştır.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]