Asansör, insanları ve yükleri belirli yüksekliklere taşıyarak çalışan, elastik olmayan bir yük taşıma ilişkisine sahip, yatay düzlemle 15 dereceden fazla açı oluşturan kılavuzlar boyunca hareket eden, insan ve yüklerin taşınmasına yardımcı olan bir taşıma aracıdır.
Asansörler ile ilgili fikir ve uygulamalar eski çağlara kadar dayanmaktadır.
MÖ 285-212 yılları arasında yaşayan Arşimet’in MÖ 236’da basit bir el kaldıracı şeklinde bir kaldırma makinesi yaptığı Romalı mimar Vitruv’un yazılarından anlaşılmaktadır.
on altı. 16. yüzyılda Fransız şirketi Villiers tarafından inşa edilen ilk karşı ağırlık asansörüne “uçan sandalye” adı verildi.
Doğrudan hidrolik yük asansörleri ilk olarak 1830’larda İngiltere’de inşa edildi.
1835 yılında, bir buhar motoruyla çalışan bir transmisyon milinden bir kayışla tahrik edilen “Teagle” adlı bir asansör inşa edildi.
1853’te düşmeye karşı güvenlik cihazı olan ilk asansör, Elisha Graves Otis (1811-1861), New York’ta inşa edildi ve bir seyirci önünde ipi kendisi keserek güvenliğini gösterdi.
Otis, sürekli çalışan bir transmisyon şaftından düz ve ters kayışlarla sürmek yerine, 1855’te buhar motoruyla çalışan kendi asansörünü yaptı.
Bir buhar motoruyla çalışan ilk insan asansörü, 1857’de Broadway’de kuruldu. New York City’de bir buhar boruları ağının inşası, buharlı asansörlerin yaygın olarak kullanılmasına izin verdi.
Büyük şehirlerde basınçlı su şebekesinin oluşturulması da hidrolik asansör yapımına geçişte etkili olmuş ve ilk “güvenli hidrolik asansör” Léon Edaux tarafından Paris’te yapılmış ve 1867 Paris Fuarı’nda sunulmuştur.
1878’de Otis, dolaylı süspansiyon sistemi kullanan bir hidrolik vinç yaptı. Aynı yıl, Otis bir hız regülatörü ekledi ve asansör kanopi düzenlemesini iyileştirdi.
01.05.1889 tarihinde hizmete giren Eyfel Kulesi’nde üç farklı firma tarafından inşa edilen hidrolik asansörler, insanları üç aşamada ve toplam 7 dakikada (300 metre) kaldırabilmektedir.
İlk elektrikli asansör 1880 yılında Werner Von Siemens tarafından imal edildi, tasarımı rafa tırmanan asansör modeliydi.
1889 yılında, ünlü asansör firması Otis, sonsuz vida mekanizmalı ve halat tamburlu elektrik motorlu, doğrudan bağlantılı bir asansör asansörü yaptı.
Ward-Leonard motoru 1892’de Otis tarafından hayata geçirildi ve 1894’te buton kontrolünü geliştirdi.
1900’de Fransız de Buren, New York’ta dişlisiz asansör asansörleri yaparak Alman Amerikan Evi’ni yarattı.
1904 yılında, ünlü Otis şirketi dişlisiz ve tahrikli kasnak kaldıraçlı vinç yaptı ve tahrikli makaralı vinç, asansör tahrikinde uygulanan diğer tasarımlara göre büyük avantajlara sahip.
1915 yılında Otis mühendisleri tarafından “Tam Seviye Tablosu” geliştirildi ve bu çoğunlukla savaş gemilerine uygulandı.
1927’de Profesör Inge Hemnans ve Hilborn bunu bir kasnak motorunda kullandı. Donat’ın bilimsel araştırmaları ve yayınları sonucunda çeşitli oluk şekilleri ve yapım biçimleri gelişimini tamamlamış ve günümüze kadar gelmiştir.
Geçen yarım asırda özellikle elektrik ve elektronikte işletme emniyetinin, rahatlığın ve kullanım kolaylığının artırılması yönünde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir.
Asansör hızları son yirmi yılda hızla arttı. En hızlısı dakikada 500 metre (8,33 m/s) hıza ulaşabilen asansörler artık dakikada 750 metre (12,5 m/s) hıza kadar çıkabiliyor.
1892 yılında Türkiye’de İskender Vadisi’ne yapılan ilk asansör Beyoğlu’ndaki Perpa Palas Oteli’dir.
1907 yılında Yahudi hemşehrimiz Nissim Levy, Karataş bölgesinde 55 metrelik seyir mesafesine sahip buharla çalışan iki asansör inşa etti.
kaynak:
Makine Mühendisleri Odası Yayınları
yazar: Meltem Yıldırım
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]