Asansör, yükleri ve insanları dikey olarak taşımak için kullanılan bir araçtır. Asansör özellikle şehirlerde vazgeçilmez bir araç haline geldi. Şehirlerde arsa değerlerinin artması sonucu yüksek binaların yapılması, insanların üst katlara ulaşabilmesi için asansörleri zorunlu kılmıştır. Ayrıca inşaat ve fabrikalarda yük taşıyan asansörlerin varlığı. Asansörler olmadan yüksek binalar ve gökdelenler yapılamaz, içinde çok sayıda insan yaşar ve birçok sanayi gelişemez. 19. yüzyılda bazı madenlerde ve fabrikalarda kömür ve gerekli malzemeleri taşımak için yük asansörleri kullanıldı. İnsanların güvenliğini tehlikeye atmayan ilk asansörler 19. yüzyılın ortalarında yapılmıştır. Bu döneme kadar şehirlerde binalar insanların merdiven çıkabileceği yükseklikte, en fazla beş altı katlı olarak yapılıyordu. Bu güvenli asansörler buharla çalışıyordu. Bu asansörlerde buhar makinesi bir tamburu döndürmekte ve asansör kabinini çeken halat tıpkı oltalarda olduğu gibi bu tambura sarılmaktadır. 1870 ile 1900 yılları arasında daha çok hidrolik asansörler kullanılıyordu. Bu sistemde asansör boşluğu, yarısı binanın tepesinden zemine inen, diğer yarısı ise temelin altında zemine gömülü olan çelik bir silindirden oluşmaktadır. Asansör kabini de bu silindir içinde aşağı yukarı hareket eden çok sert çelik bir piston üzerine oturtulmuştur. Silindire basınçlı su basıldığında aşağı indi. 1890 yılından sonra elektrik motorlarının yaygınlaşmasıyla hidrolik asansörlerin yerini elektrikli asansörler almıştır. Günümüzde kullanılan hemen hemen tüm asansörler elektriklidir.
Elektrikli asansörler
Eski asansörlerde kullanılan halata sarılı makaralı sistem, buhar makinesi yerine elektrik motoruyla tahrik edilir ve bazı asansörler günümüzde hala kullanılmaktadır. Ancak çoğu asansör artık sürükleme tipindedir. Bu asansörlerde askı halatlarının bir ucuna asansör kabini, diğer ucuna ise kabin ağırlığını dengeleyen bir karşı ağırlık takılmıştır. Askı halatlarının her biri, vincin tepesinde bulunan bir makara veya makara üzerindeki ayrı bir oluğa yerleştirilmiştir. Bu makara bir elektrik motoruyla çalışır ve dönerken halatları hareket ettirir. Böylece asansör bir yönde hareket ederken karşı ağırlık ters yönde hareket etmektedir.
Günümüz asansörleri, kabinin çok hızlı inip çıkmasını, üst veya alt kata inip çıkmasını ve üst veya alt katı atlamasını engelleyen birçok güvenlik cihazı ile donatılmıştır. Bu mekanizmalar çalışmasa dahi asansörün üst kattan geçerek üst donanıma ulaşması mümkün değildir. Çünkü kabin üst kata çıktığında karşı ağırlık kuyunun dibindeki tamponların üzerine oturduğundan halatlar gevşek olduğu için kabini yukarı çekemez.
Bazı modern asansörler de elektrikli pistonlu tiptedir. Paslanmayı ve donmayı önlemek için su yerine yağ kullanmaları dışında tıpkı eski hidrolik asansörler gibi çalışırlar. Elektrikli pompa ile silindir içerisine basınçlandırılan yağ, elektrikli valflere boşaltılır. Bu asansörler az katlı binalarda, özellikle ağır yüklerin kaldırıldığı fabrikalarda, uçak gemilerinin yükselen platformlarında ve oto yıkama yağlama istasyonlarında kullanılmaktadır.
Elektronik kontrollü asansörler
Elektrikli asansörler yaygınlaştıktan sonra bile, asansör inişlerini, kabin kapılarının açılıp yuvarlanmasını denetlemek için uzun süre asansör görevlilerine ihtiyaç duyuldu. Bu, yolcuların kabindeki düğmelere basarak asansörü kendileri çalıştırabildikleri 1890’lara denk geliyor. İlk başlarda bu küçük ve çok yavaş kabinli asansörler sadece konutlarda veya birkaç kişinin gelip gittiği çok katlı iş salonlarında kullanılabiliyordu.
Elektroniğin ilerlemesi ile kalabalık binalarda kullanılan yüksek hızlı asansörler için otomatik kontrol sistemleri geliştirilmiştir. Bu otomatik elektronik cihazlar, birden fazla asansör bulunan binalarda da görev dağılımı yapan bir “gösterge panosu” görevi görür. Bu cihazlar, belirlenen programa göre yolcuların hareketine göre asansörlerin iniş ve çıkış yönlerini düzenler. Yaklaşık 30 yıl önce, yüksek binalardaki çoğu asansör tam otomatikti. Bu asansörler, insan kontrollü asansörlerden daha verimli, daha hızlı ve daha güvenilirdir.
otomatik asansörler
Yolcular kabinde bulunan butonları kullanarak istedikleri kata ulaşabilirler.
Otomatik asansör kabinlerinde kapının bir veya iki yanında yer alan bir pano üzerinde binanın her katı için numaralandırılmış buton bulunmaktadır. Asansöre binen kişinin yapması gereken tek şey inmek veya çıkmak istediği katın düğmesine basmaktır. Asansörün hangi katta duracağını yolculara bildirmek için basılan düğmenin içinde bir ışık yanar. Butona bastıktan çok kısa bir süre sonra kapılar otomatik olarak kapanır ve asansör otomatik olarak çalışmaya başlar. Ayrıca duracağı yere yaklaştığında otomatik olarak yavaşlar ve kat kapısı ile aynı seviyeye geldiğinde durur. Asansör yukarı çıktıkça bina koridorlarında asansör kapılarının yanında bulunan panel çıkış butonlarına basan diğer yolcuların olduğu katlarda da durur. İniş sırasında da iniş çağrılarına cevap verir. Otomatik kontrol mekanizması tüm çağrıları sıralı olarak cevaplamak için hafızasında sakladığından, aynı iniş veya çıkış sırasında birden fazla yolcu asansörden faydalanabilmektedir. Asansör zemin seviyesine gelip durduğunda kapılar otomatik olarak açılır; Ayrıca tüm yolcular inip inmeyi bitirdiğinde yavaşça kapanır. Tüm kapılar kapalıyken iki kanat arasında yolcu bırakılırsa elektronik bir cihaz bu durumu algılar ve yolcuya zarar vermeden kapıların durmasını sağlar. Ama bu sadece geçici bir duraklama. Herhangi biri kapıları zorla açmaya çalışırsa, kapı kanatları yolcuyu nazikçe iterek asansörün yoluna devam etmesini sağlar.
asansör programlama
Çok sayıda asansör bulunan yüksek katlı binalarda, tüm asansörler bilgisayarlara bağlı otomatik cihazlar tarafından çalıştırılmaktadır. Bu cihazlar, asansörlerin iniş ve çıkışlarını yolcuların hareketine göre düzenlemek üzere programlanmıştır. Oldukça yoğun bir yapıda sabah ve akşam saatleri arasında yolcu trafiğinin akışına göre genellikle altı farklı program uygulanmaktadır. İnsanlar günün erken saatlerinde iş yerlerine koştuğunda çoğu asansör çıkışa doğru koşar. Sabahın geri kalanında inişler ve çıkışlar dengelenir. İnsanlar öğle yemeğine çıktıklarında inişler daha dik, öğle yemeğinden döndüklerinde ise çıkışlar daha yoğun oluyor. Sonra yine uzun bir süre dalgalanmalar dengelendi. İş gününün sonunda çoğu asansör bu kez aşağı yönde çalışacak şekilde programlanmıştır. Son olarak elektronik sistem, gece hizmeti için belirlenmiş bir veya iki asansör dışında tüm asansörleri otomatik olarak durdurur.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]