Fiil yönleri üzerinde durarak fiillerin anlamsal özelliklerini açıklamaya çalışacağız. Fiiller temelde eylem anlamına gelen kelimelerdir. Ancak fiilin üç farklı yönü olan fiil, görünüş ve hal anlamlarına göre fiilleri üç başlık altında tasnif etmek mümkündür. Fiiller, cümlede asıl görevle kullanılan fiillerin özne ile olan ilişkisine veya doğrudan karşılık geldikleri kavramın gerçekleşmesine göre bu isimler tarafından ayırt edilir.
Türk dilinin en derin temalarından biri olan fiillerin anlamlarına göre tasnifi ile yapılarına göre tasnif birbirine karıştırılmamalıdır. Fiilleri tanımlarken anlamlarına, hangi ekleri aldıklarına vb. görmedim. Fiillerin özünde bir hareket anlamı olmakla birlikte, bu hareketin üç yönünden hangisine ait olduğunu belirlemek gerekir. Bunun için fiillere bazı sorular sorulabilir; Ama aslında her fiilin anlamı düşünüldüğünde ifade ettiği hareketi bulmak kolaydır.
İçindekiler
1. Eylem ve eylemler
Bu fiiller esas olarak gerçekleştirilen göreve karşılık gelir. Bu eylemleri gerçekleştiren özne ve bu eylemden etkilenen bir nesne vardır. Özne belirtilen işlevi gönüllü olarak gerçekleştirir. Bir de eyleminden etkilenen ve bunu bulmak için “ne, kim?” diyen bir varlık vardır. Soru sormalısın. Bu soruya cevap verebilecek fiiller, eylem veya hizmet fiilleridir. Bu eylemlere genellikle ticari işler denir; Ancak kisq fiili olarak da adlandırılır.
Not: Fiil çerçevesinde “geçişli” olarak tanımlanan tüm fiiller iş fiilleridir. Bu fiillerin önüne is kelimesini getirdiğimizde anlamlı bir anlatım oluşur.
Örnek: kırmak (onun), okumak (onun), görmek (onu) …
Not: Eylem fiilleri “ne, kim?” Soruyu sorduğumuzda cevabın cümlede olması gerekmez. Bu soru için uygun herhangi bir kelime kelimeden önce gelirse, bu yeterlidir.
Örnek: “Göz açıp kapayıncaya kadar okudu.” Cümledeki fiil “ne okudu?” Böyle bir soru sorduğumuzda cümlede cevap yoktur. Ama aklımızdaki soruya “Notu okudu, kitabı okudu, yazıyı okudu…” şeklinde cevap verebiliriz. O halde bu fiil, fiil fiilidir; Çünkü soruya cevap verebilecek bir hareketi ifade ediyor.
İş fiillerine örnekler: at, çal, dinle, bil, izle, sat, getir, söyle, seç, kır, besle, gönder, sil, öldür, bul, kes …
Ticari fiil cümlelerine örnekler: – Bütün gün tarihi değeri olan konakları aradım.
– Sonunda ona ne yaptığını söyledim.
Hırsızlar döviz bürosundan yüklü miktarda para çaldı.
Kuru ve eskimiş ahşabı karıştırmayın.
Not: Bazı türemiş kelimelerin kökleri “ne, kim?” şeklindedir. Sorularına cevap veremezken, eki aldıktan sonra cevap verebilir hale gelir. Bu durumda kelimenin son haline yani gövdesine bakarak karar vermek gerekir.
Örnek: “Dün erken uyudun.” Cümledeki “uyku-” fiili, nesne alamayan durumsal bir fiildir. Yani, “ne, kim?” Soru sorduğumuzda cevap alamıyoruz. Ama bu kelimeye etimolojik bir ek ekleyerek “Dün gece kızımı erken yatırdım.” Cümle içinde olduğu gibi kullanırsak, o cümlenin fiili eylem fiili olur.
2. Durum fiilleri
Bu fiiller öznenin iradesinin eylemini gösterseler de onun nesnesini alamazlar. Yani yapılan işten hiçbir varlık etkilenmez. Bu fiiller öznenin sürekli bir durumunu ifade eder. Bir tavır ifade ettikleri için isimleri zarf fiilleridir. “Neden o?” İş fiillerini bulmak için de yaparız. Sorular soruyoruz ama modal fiiller bu soruları cevaplayamıyor; Çünkü bu eylemler onun etkisini alamazlar.
Durum fiillerine örnekler: dinlen, otur, uyu, öl, kalk, yüz, sus, kork, dur, gül, ağla, koş, gel, git, git, bulun…
Durum Fiili Örnekleri: – Yaptığı espriyi tüm sınıf paylaşınca biz güldük.
– Bugün toplantıya biraz geç geldim.
Günün yorgunluğunu atmak için biraz uzanıyorum.
– Haberleri bu kadar uzun süre duymadıktan sonra çok korkmuştum.
Not: Fiil çerçevesi tarafından tanımlandığı gibi nesne almayan fiiller geçişsizdir. Tüm durum fiilleri nesne alamadıkları için geçişsiz fiillerdir.
Örnek: “Kardeşim ve ben saatlerce denizde yüzdük.” “Neyi yüzdük, kimleri yüzdük?” Sorduğumuzda cevap alamıyoruz. Yani bu fiil zarf fiildir.
Not: Eğer eylem fiillerini anlıyorsanız, kiplik fiillerin onların zıttı olduğunu söyleyebiliriz. Bu kelimelerin önüne “is”i koyduğumuzda anlamsız bir ifade oluyor ve “ne, kim?” Sorular hiçbir şekilde cevaplanamaz.
3. Olma fiilleri
Bu fiiller, öznenin bilinçli olarak ve kendi gücüyle gerçekleştirmediği spontan eylemleri ifade eder. Bir durumdan başka bir duruma geçişi ifade ederler ve bu değişiklik belirli bir süre içinde gerçekleşir.
Örneğin, “Yıllar geçtikçe sen de yaşlandın.” Cümledeki “yaşlanmak” fiili, kişinin iradesi dışında, kendiliğinden ve belirli bir süre içinde gerçekleşen bir eylemdir. Bu yüzden bir oluş eylemidir. fiillerin “ne, kim?” Soru sorulmaz. Bu soru sadece eylem ve durum fiillerini bulmak için kullanılır. Oluşum fiillerini bulmak için soru kullanılmaz. Kelimenin anlamına bakın. Belirli bir süre içinde kendiliğinden meydana gelme anlamı taşıyorsa, o zaman gerçekleşen bir fiil olarak kabul edilir.
Fiil örnekleri: büyümek, solmak, çürümek, yeşile dönmek, oyalanmak, paslanmak, sararmak, çürümek, bayatlamak, aç kalmak, beyaza dönmek…
Tamlamadaki cümle örnekleri: – Bayramda sulayamadığımız çiçeklerimiz solmuş.
– Onu görmem uzun zaman aldı.
Masaya çarptıklarında ayaklarım morardı.
– Şu kadar aldığımız ekmek bayattı.
Gördüğümüz gibi, iş fiilleri varlığı etkileyen fiillerdir; Zarflar yalnızca öznenin eylemlerini ifade eder. Bu bakımdan bu kelimelerin başına “is” eki getirilerek ve bunun bir eylem fiili veya bir tavır olduğunu söyleyerek nesne olup olmadığını anlamak mümkündür. Öte yandan, olmak fiilleri, belirli bir zaman diliminde kendiliğinden meydana gelen alakasız bir hareketi ifade eder.
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]