Tanzimat edebiyatının 1860-1876 yılları arasındaki ilk döneminin temsilcileri Şenaşi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ahmed Mithat Efendi, Şemstin Sami ve Ahmed Fafek Paşa’dır.
Bu dönemde sanatın toplum için olduğu görüşü benimsenmiştir. Bu nedenle şiirde sohbete değil fikre önem verilir. Dilde sadeleştirme fikri savunuldu ancak uygulanmadı. Heceler ve popüler edebiyat da savunuldu ama kelimelerde kaldı. Divan edebiyatına tamamen karşı çıkmış ve sert eleştirilerde bulunmuştur. Fransız edebiyatını örnek alarak romantizmden etkilenmiştir.
Roman, oyun, deneme gibi Batılı türler ilk kez bu dönemde kullanılmıştır. Noktalama işaretleri de ilk kez bu dönemde kullanılmıştır. Romanlarda kölelik ve cariyelik sıklıkla işlenir. Romanlar teknik olarak biraz zayıf. Zaman zaman olayların akışı kesilerek okuyucu bilgilendirilir, uzun betimlemelere yer verilir, tesadüflere sıklıkla yer verilir.
Edebiyatın yanı sıra edebiyat yazarları aktif olarak devlet işleri ve siyasetle de ilgileniyorlardı.
İçindekiler
dönem kitabı
Şinasi (1826-1871): Türk edebiyatında yeniliklerin öncüsü. 1860’ta Tercüman-ı Ahval’i (İlk Özel Gazete), 1862’de Tasvir-i Efkar’ı çıkardı. İlk makaleyi (Tercüman-ı Ahval’ın Önsözü) ve ilk oyunu (Şairin Evliliği) yazdı. Noktalama işaretlerini de ilk defa o kullanmıştır. La Fontaine’den Fables’ı tercüme etti. Lamartine’den ayetlerin çevirileri de mevcuttur. İlk manzum çevirileri de o yapmıştır. Nesirlerinde dili açıktır. şiirlerinde ağır. Tanzimat Fermanını ilan eden Mustafa Reşid Paşa’ya yazdığı şiirler meşhurdur. Bu kasidelerdeki övgüleri, divan şiirindekinden daha abartılı. Başarılı bir şair ve yazar olmasa da Batı edebiyatından aldığı yeni türlerle edebiyatımızın Batılılaşmasına daha çok katkıda bulunmuştur.
Eserleri: Şairin Evliyası (edebiyatımızın ilk tiyatro eseri oyun), Müntehabat-ı Eşar (şiir), Divan Şinasi (şiir), Durub-ı Emsal-i Osmaniye (ilk ata sözleri kitabı), Tercüme -I Manzume (çevrilmiş şiirler)
Ziya Paşa (1829-1880): Doğu kültürü içinde büyümüş, daha sonra Batı edebiyatına yönelmiştir. Entelektüel bir yenilikçi olmasına rağmen divan şiiri geleneğini yazdığı gazel ve şiirleriyle eserlerinde sürdürdü. O, en ünlü şairimiz Terci-i bent ve terci-i’dir.
Harabat adlı Divan şiiri antolojileri vardır. Daha önce “Şiir ve Bina” adlı eserinde Divan şiirinin bizim şiirimiz olmadığını, asıl şiirimizin halk şiiri olduğunu söyleyen şair, kadim şiir geleneğini devam ettirmiş ve sessiz sinemada âşığın şiirini eleştirmiştir. Bunun yanında sade bir dili tercih eder fakat ağır bir dil kullanır. İçinde bulunduğu ikilem bu. Eskiyi eleştiriyor ve geleneği sürdürüyor.
Eserleri: Harabat: Divan Şiiri Antolojisi, Külliyat-ı Ziya Paşa / Eş’ar-ı Ziya: Divan Şiiri Üslubunda Şiirleri (Gazeller, Şiirler ve Şarkılar), Bint Bestesi, Tirci Bint: bugün bile diline düşmeyin. Zafername: hicivli bir şiir. Ali Paşa’yı tenkit etmek için yazdı. Rüya: Nesir, Defter-i mal: Hatıralar.
Namık Kemal (1840-1888): Tanzimat edebiyatının en hareketli ve heyecanlı ismidir. Milli şair olarak tanınır. Şiirinden çok düzyazısıyla tanınır. Özgürlük kavramını edebiyatta ilk kullanan şairdir. Şiirlerinde “hürriyet, vatan, hukuk, hak, adalet” kavramlarını işlemiştir. Hürriyet Cassidesi, Vatan Türküsü ve Vatan Ağıtı bu temaları içermektedir.
Namık Kemal de kadim kültür içinde büyümüş, divan şiiri okumuş, gazavat ve şiirler yazmıştır. Ancak sonrasında Divan edebiyatını da eleştirmiştir. Ziya Paşa’nın Harabat’ına karşı “Tahreeb Harabat” yazarak geçmişe tepkisini ortaya koymuştur. Namık Kemal, Şinasi’nin Paris’e kaçmasıyla kurduğu Tasfir Ifkar’ı yayınlamaya başladı. Daha sonra Ziya Paşa ile birlikte Paris’e kaçmış ve burada Hürriyet gazetesini çıkarmıştır. İstanbul’a döndükten sonra İbriet gazetesini çıkardı. Eserlerinde romantizmin etkisi görülür. Tiyatroyu sağlıklı bir eğlence olarak gördü.
Yazarlar: Entebbe: İlk edebi roman. Susam: İlk Tarihi Roman. Tahrib Harabat, Takip: İlk Edebiyat Eleştirisi. Ziya Paşa’nın savaş arabalarını eleştirmek için yazdı. Renan’ın Savunması: İlk Eleştiri. Yahot Silistre’nin Vatanı: Celal ad-Din Haruzamsha: The Game. Gyllenhaal: Oyun. En başarılı tiyatro eseridir. Âkif Bey: Fakir Çocuk Oyunu: Kara Bela Oyunu: Oyun, Osmanlı Tarihi, Kanije Fethi, İslam Tarihi: Tarih
Ahmed Mithat Efendi (1844-1912): Edebiyat, tarih, coğrafya, ziraat ve iktisat alanlarında eserler vermiştir. Edebiyat için değil, halka okuma sevinci aşılamak ve eğitmek amacıyla yazmıştır.
En üretken yazarımızdır. Daktilo olarak bilinir. Başlıca ilgi alanları gazetecilik, roman yazarlığı ve öykücülüktür. Otuz altısı roman olmak üzere iki yüze yakın eser yazmıştır. Romanlarının türü farklıdır: macera, aşk, suç, tarih… Dili basittir, çünkü eser yaratmadaki amacı halkı eğitmektir. Hatta romanlarında olay akışını kesintiye uğratarak okuyucuya bilgi vermiştir.
Eserleri: Romanları: Hassan Mallah, Hüseyin Falah, Felton Bey, Rakim Efendi, Paris’te Türki, Yeniçeriler…
Yayınladığı gazeteler: Bedir, Devir, Tercüman-ı Perakende
Hikayeleri: Latif Al-Roumi
Şemstine Sami (1850-1904): dil alanındaki çalışmalarıyla ünlüdür. Kamus-ı Türkî adlı sözlük, edebiyat ve dil alanındaki en önemli eserlerden biri olarak kabul edilir. Kamus-i Arabi ve Kamus-i Fransevî: Kamusul-a’lâm İçin Diğer Sözler: Ansiklopedik Sözlük
Sefiller: Hugo’dan Bir Çeviri.
Robinson Cruz: Çevrilmiş Bir Roman
Ahmed Fevik Paşa (1823-1891): Milliyetçilik ve Türk hareketinin en önemli isimlerinden biridir. Oyun uyarlamaları ve çevirileri var. Bursa’da bir tiyatro yaptırmış, çevirdiği eserleri çevirmiş, seyirciyi tiyatroya yönlendirmiştir.
Moliere’in neredeyse tüm eserlerini tercüme etti. Ayrıca tarih ve dil alanında da çalışmaktadır. İbulgazi Bahadır Han’ın Secere-i Türk’ü Çağatayca’dan tercüme etti.
Osmanlı Lehçesi: Bir Sözlük
Ata Sözü: Ata Sözleri Dergisi
Hikmet Tareh ve Fazelki Torah Osmani adli tarihi eserleri de bulunmaktadir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]