Yer çekiminin etkisiyle Dünya’yı saran gaz ve buhar tabakasına atmosfer denir. Atmosferi oluşturan gazlar genellikle gezegenin iç katmanlarından volkanik aktivite ile ortaya çıkmış ve gezegenin tarihi boyunca dünya dışı kaynaklardan da beslenmiştir. Atmosferdeki gazların %78’ini azot, %21’ini oksijen oluşturur. Kalan %1 ise karbondioksit, neon, helyum, kripton, ksenon ve hidrojen gibi gazlardan oluşuyor.
Atmosferdeki bu gazlar üç grupta incelenebilir;
- Atmosferde sürekli olarak bulunan ve çoğunlukla miktarları değişmeyen gazlar (azot, oksijen ve diğer inert gazlar).
Atmosfer, Dünya’daki canlı organizmalar için koruyucu bir perde görevi görür. Gündüzleri güneşin ısısını, geceleri ise uzayın serinliğini engelleyerek Dünya’nın sıcaklığını dengeler.
atmosferin katmanları
Dünyayı çevreleyen gazların yoğunlukları ve bileşimleri birbirinden farklı olduğundan yerçekimi etkisiyle katmanlar oluştururlar.
Atmosfer temel olarak 5 katmandan oluşur.
1) Troposfer Atmosferin Dünya’ya değen en alt katmanıdır. Gazların en yoğun olduğu katmandır. Ekvator üzerindeki kalınlığı 16’17 km, 45 enleminde 12 km ve kutuplarda 9’10 km’dir. Ekvatorda ve kutuplarda tabaka kalınlıklarının farklı olmasının nedeni, ekvatorda sıcak havanın hafifçe yükselmesi ve merkezkaç kuvveti olması, kutuplarda ise havanın soğuyarak çökmesi ve merkezkaç kuvvetinin olmamasıdır. Yani bu değişimler sıcaklık farklarından ve merkezkaç kuvvetinin etkisinden kaynaklanmaktadır.
Troposfer atmosferdeki en önemli tabakadır diyebiliriz çünkü gazların %75’i ve su buharının tamamı bu tabakadadır. Buna göre hava akımları, bulutlar, nem, yağış, basınç değişiklikleri gibi bilinen tüm meteorolojik olaylar bu katmanda meydana gelir ve bu katmanda kuvvetli yatay ve dikey hava hareketleri meydana gelir. Troposfer genellikle yerden yansıyan güneş ışığı ile ısıtılır, bu nedenle alt kısım daha sıcaktır ve yerden yükseldikçe sıcaklık her 200 metrede 1°C düşer.
2) stratosfer Troposferden 50 km. yüksekliğe kadar uzanır. Yatay hava hareketleri (rüzgar) görülür. Su buharı olmadığı için dikey hava hareketleri oluşmaz. Sadece yatay hareketlerin oluşması, diğer katmanlar ile bu katmandan kaynaklanan stratosfer arasında herhangi bir geçişe neden olmaz. Bu durum çok tehlikeli olabilir çünkü örneğin bir yanardağ patlamasından çıkan kül troposferi aşıp stratosfere ulaşırsa orada birikerek kalıcı kirlilik yaratır. Ayrıca bu katmanda sıcaklık değişimi yoktur ve katman sıcaklığı yaklaşık -45°C’dir. Stratosferde yer çekimi azaldıkça cisimler gerçek ağırlıklarını kaybederler. Bu tabakanın üst kısımlarında ozon gazları bulunur ve güneş ışığını çeken bu gazlar tabakayı ısıtır.
3) mezosfer : Stratosferden 80 km. yüksekliğe kadar uzanır. Küçük göktaşları bu katmanda sürtünmenin etkisiyle buharlaşarak kaybolur.
Ozon ve kemosfer olmak üzere iki bölümden oluşur.
- ozonBu tabaka ozon gazlarını içerir. Ozon gazları güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınları hapseder. Bu nedenle canlı organizmalar için koruyucu bir tabakadır.
- kimyasal zarfZararlı ışınların yakalanması da burada küçük miktarlarda görülür. Aynı zamanda gazların iyonlara ayrılmaya başladığı yerdir.
4) Termosfer Mezosferden 400 km. Yüksekliğe kadar uzanan katmandır. Bu katmanda güneş ışınları en yoğun şekilde hissedilir. Sıcaklık, güneşin etkisine bağlı olarak 200 ile 1600 santigrat derece arasında değişir. Bu katmanda gazlar iyon halindedir ve iyonlar arasındaki elektronik alışveriş çok yüksektir. Bu nedenle, iletişim sinyalleri ve radyo dalgaları çok iyi iletilir.
5) Ekzosfer Atmosferin üst tabakasıdır. Az miktarda hidrojen ve helyum atomlarından oluşur. Kesin sınırı bilinmemekle birlikte, üst sınırının Dünya yüzeyinin yaklaşık 10.000 km üzerinde olduğu varsayılmaktadır. Bu katmandan sonra, artık bir sınırın olmadığı boşluğa geçiş başlar. Bu katmanda uydular var, yerçekimi çok düşük ve çok az gaz var.
Dünya atmosferinin önemi
- İklim olayları meydana gelir, canlı yaşam için gerekli gazları içerir, zararlı güneş ışığını hapseder, Dünya’nın sıcaklığının yükselip soğumasını engeller, Dünya ile birlikte döner, sürtünmeden dolayı yanmayı önler ve gölgeleri de aydınlatır. Yani gölgelerin tamamen karanlık olmasını engeller, ışığı, sesi ve ısıyı iletir ve iletir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]