Atmosferi oluşturan gazlar, ağırlıkları ile nesneleri güçlü bir şekilde etkiler. Bu kuvvete atmosfer basıncı denir. Atmosfer basıncı bir barometre ile ölçülür ve milibar (mb) cinsinden ölçülür. Normal hava basıncı, 15 santigrat derece sıcaklıkta, 45 enleminde deniz yüzeyine düşen 1 cm havanın ağırlığıdır. Bu ağırlık 1033 gr olup 1013 MPa hava basıncına eşittir.
1013 mbar’lık normal basınç kabul edilir. Bu değerin üzerindekilere yüksek basınç (siklon), altındakilere ise alçak basınç (siklon) adı verilir. Dünya üzerinde şimdiye kadar ölçülen en yüksek sıkıştırma değeri 1079MB’dir. Ölçülen en düşük sıkıştırma 886MB’dir. Hava basıncı ilk olarak 1643 yılında İtalyan bilim adamı Torricelli tarafından cıva ölçeği kullanılarak ölçüldü. Toricelli deneyini deniz seviyesinde 15 santigrat derecede gerçekleştirdi. 1 metre uzunluğunda ve 1 cm çapında, ucu tamamen kapalı bir cam tüp cıva ile doldurulmuş ve cıva dolu bir kaba daldırıldıktan sonra açık olan ağzı kapatılıp açılmıştır. Tüpteki civanın tamamen damara boşaltılmadığı ve 76 cm-1’de dengede kaldığı gözlendi. Atmosfer basıncı yer ve zamana göre değişir.
Atmosfer basıncını etkileyen faktörler şunlardır;
1. Sıcaklık
Hava sıcaklığı arttıkça genleşir ve hafifler. Soğudukça sıkışır ve ağırlaşır. Yani havanın soğuk olduğu yerde basınç yüksek, sıcak olduğu yerde ise düşüktür. Yani sıcaklık ile basınç arasında ters bir ilişki vardır. Bu nedenle ekvatorda alçak basınç alanı, kutuplarda ise yüksek basınç alanı vardır.
2. Sezon
Sıcaklık mevsime göre değiştikçe atmosfer basıncı da değişir. örnek; Türkiye’de yazın alçak basınç alanları, kışın ise yüksek basınç alanları oluşur.
3. Yükseklik
Yükseklik ve basınç arasında ters bir ilişki vardır. Daha yükseğe çıktıkça atmosfer basıncı azalır. Bunun nedeni, atmosferin kalınlığı ile ağırlığının azalması ve yükseldikçe gazlarının yoğunluğunun artmasıdır.
4. Yerçekimi
Yerçekimi ve basınç arasında doğrudan bir ilişki vardır. Yerçekimi arttıkça basınç da artar. Eşyaların ağırlığı yerçekimine bağlıdır. Yerçekimi, Dünya’nın şeklinden dolayı ekvatorda daha az ve kutuplarda daha fazladır. Sonuç olarak, ekvatordaki hava basıncı kutuplara göre daha düşüktür.
5. Dinamik faktörler
Hava kütlelerinin alçalarak birikmesi veya hava kütlelerinin yükseltiye göre incelmesi sonucu oluşur. Örneğin troposferin üst kısımlarında ekvatordan kutuplara doğru esen ters alize rüzgarları dünyanın günlük hareketinden dolayı yaklaşık 30 enlem alçalarak yüksek basınç alanları oluşturur.
Batı rüzgarları ve kutup rüzgarları 60. paralel etrafında buluşup yükselerek burada alçak basınç alanları oluşturur. Bu şekilde hava hareketlerinden dolayı oluşan basınç merkezlerine dinamik basınç merkezleri denir.
6. Rüzgar
Rüzgar, hava yoğunluğunu ve sıcaklığını etkileyerek atmosferik basıncı değiştirir.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]