Bölgenin kuzey sınırı, Güneydoğu Toros Dağları’nın güney eteklerinden geçer. Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgeleri ile komşudur. Güneyde, Suriye ve Irak sınırları bölgeyi sınırlar. Bölge bölge olarak en küçük bölgemizdir.
Yer şekilleri
Güneydoğu Anadolu basit bir topografik yapıya sahiptir. Yaylalar ve ovalar bölgede geniş bir alanı kaplar. Başlıca yaylaları Gaziantep, Adıyaman ve Şanlıurfa’dır. Yaklaşık 500-600 m yüksekliktedir. Bölgedeki yüksek yerler Karacadağ (1938 m) ve Mardin eşiğidir. (MS 1200-1300)
akarsular ve göller
Bölgenin en önemli iki nehri olan Dicle ve Fırat, kaynaklarını Doğu Anadolu’dan almaktadır. Bölgenin batısındaki Adıyaman ve Şanlıurfa yaylalarına gömülen Fırat Nehri güneye akmaya devam ederek ülkemizden ayrılmaktadır. Dicle Nehri ise Diyarbakır Havzası’ndan geçerek ülkemizden ayrılmaktadır.
Fırat Nehri’nin Nizip ve Göksu kolları ile Dicle Nehri’nin Botan, Jarzan ve Batman kolları da diğer önemli nehirlerdir. Bölge gölleri Dicle ve Fırat nehirleri üzerine kurulmuş baraj gölleridir. Doğal göl yoktur.
İklim ve bitki örtüsü
Güneydoğu Anadolu’nun batısında, özellikle Gaziantep ve çevresinde Akdeniz ikliminin genel özellikleri hakimdir. Kış en yağışlı mevsimdir. Yaz sıcak ve kuraktır. Güneydoğu Anadolu, Türkiye’de yaz sıcaklıklarının ve buharlaşma yoğunluğunun en yüksek olduğu yerdir. bunun nedenleri; Türkiye’nin güneyinde yer alır, deniz etkisine kapalı olup, güneyden esen sıcak ve kavurucu rüzgarlara (samyeli) açıktır. İç Anadolu’ya göre daha fazla yağış almasına rağmen Güneydoğu Anadolu’da kuraklık daha etkilidir. Bu nedenle bu bölgede yağış veya sulama ihtiyacı diğer bölgelere göre çok daha fazladır.
Bölgenin doğusundaki Dicle bölümü karasal iklime sahiptir. Bölgedeki en yaygın bitki örtüsü bozkırdır. Güneydoğu Toroslar’ın eteklerinde, Karakadağ’da ve Mardin’in eşiğinde çalılar ve meşe ormanları bulunur.
Tarım ve hayvancılık
Bölgenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Geniş ovaların varlığı tarımı kolaylaştırır. Yüksek yaz kuraklığı ve yaz buharlaşması birçok tarım ürününün üretimini sınırlar. Yetiştiricilikte çeşitliliği, verimi ve kaliteyi azaltır. Uygulama nadası zorunlu hale getiriyor. Ancak son yıllarda GAP sulamasının gelişmesiyle tarımsal üretim artmıştır.
Bölgedeki doğal koşullar özellikle hububat ve mercimek üretimi için uygundur. Ayrıca antep fıstığı, pamuk, pirinç (pirinç), susam ve tütün üretilmektedir. Üzüm yetiştiriciliği önemlidir.
Bozkır alanının geniş olması nedeniyle küçükbaş hayvancılık önemlidir. Özellikle koyun yetiştirilir. Kıl keçisi ve Ankara keçisi de yetiştirilmektedir. Küçükbaş hayvancılık son yıllarda gerilemiştir.
Nüfus ve yerleşim
Bölgenin nüfusu MS 2000 nüfus sayımına göre 6,6 milyon kişidir. Yüzölçümünün küçük olması nedeniyle nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üzerindedir. Nüfus daha çok Orta Fırat bölümünde yoğunlaşmıştır. Elverişli iklim, daha verimli toprak, daha basit arazi ve son yıllarda sanayinin gelişmesi bunda etkili oluyor. Nüfus, yağışın yüksek olduğu dağ eteklerinde ve nehir kenarlarında yoğunlaşmıştır. Bölgedeki başlıca merkezler Gaziantep, Adıyaman, Diyarbakır, Batman, Mardin ve Şanlıurfa’dır.
Madenler ve endüstri
Yeraltı zenginliği olarak petrol ilk sırada yer almaktadır. Petrol, Diyarbakır, Adıyaman, Siirt ve Batman çevresindeki yataklardan çıkarılmaktadır. Sezar Adası ve Silopi çevresinde linyit çıkarılmaktadır. Fosfatlar Mardin-Mazdağı civarında çıkarılmaktadır. Bölgedeki en önemli tesis Batman’daki petrol rafinerisidir. Ayrıca son yıllarda GAP ile birlikte Gaziantep, Şanlıurfa ve Diyarbakır’da sanayi hızla gelişmiştir. Özellikle Gaziantep’te sanayi çok ilerledi.
Bölgedeki Diyarbakır ve Şanlıurfa illeri ile Nemrut Dağı’nda (Adıyaman) bulunan tarihi eserler bölgenin en önemli turizm potansiyelini oluşturmaktadır.
bölgenin bazı kısımları
a) Dicle Bölümü
Bölgenin doğusunda ise Diyarbakır havzası ile Mardin eşiğinden oluşmaktadır. Yaz evapotranspirasyonu ve kuraklığın yoğunluğu Diyarbakır Havzası’nda çok yüksektir. Bölümün başlıca tarım ürünleri buğday, mercimek ve pamuktur. Ayrıca bağcılık, tütün, kavun ve sebze üretimi de önemlidir. Dicle kesiminde nüfus, yağışın daha fazla olduğu Mardin ve Diyarbakır’ın hemen yanı başında yoğunlaşmıştır. Karasal iklim etkindir. Sıcaklıklar kışın düşer ve yazın çok yükselir.
Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Raman, Jarzan ve Kurtalan’dan çıkarılan petrol, Batman Petrol Rafinerisi’nde işleniyor.
b) Orta Fırat bölümü
Burası Dicle bölümüne göre daha az engebelidir. Gaziantep ve Şanlıurfa yaylaları oldukça geniş bir alanı kaplamaktadır. Bölümün güneyinde Altınbaşak, Ceylanpınar ve Suruç ovaları yer alır.
Kısmen Akdeniz iklim özellikleri bu bölümde etkilidir. Kışın en soğuk ayın ortalama sıcaklığı hiçbir zaman sıfır derecenin altına düşmez. Hububat, mercimek, üzüm, zeytin, antep fıstığı ve pamuk üretim alanı geniştir. Elverişli iklimi ve arazi yapısı nedeniyle nüfusu yoğundur. Gaziantep, kavşakta bulunan önemli bir ticaret, sanayi ve hizmet merkezidir. Gaziantep ve Şanlıurfa’da son yıllarda tarım, sanayi ve ticaretin gelişmesiyle birlikte önemli nüfus artışları meydana gelmiştir. Çimento ve tekstil fabrikaları var.
GAP projesinin Güneydoğu Anadolu bölgesinde tamamlanmasıyla birlikte;
– Sulanabilir araziler artırılacak ve nadas tarım büyük ölçüde ortadan kaldırılacaktır.
– Tarımsal ürün çeşitliliği artacak, üretim ve verimde önemli artışlar sağlanacaktır.
– Tarıma dayalı gıda sanayi gelişecektir.
– Barajların yapılmasıyla elektrik üretiminin artırılması.
– İşsizlik azalacak ve diğer bölgelere göç tersine dönecek.
– Tarım, sanayi, ticaret, sağlık, eğitim ve kültür hizmetlerinde büyük değişimler olacak.
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]