Toplumsal bir gerçeklik olan din, insanların kalplerindeki birçok hareketin kaynağıdır. İnsan, dinî inancının dışında, hayır ve şerrin, yani hayır ve günahın ölçüsünü belirleyebilir. Dinin varlığı sayesinde bireyler, hayatın ötesinde bir hayatı kavrarlar. Bir dine bağlı olan bireyler, dinlerinin isteklerine göre yaşamayı bir yaşam felsefesi haline getirebilirler.
Din psikolojisi, dinin insan ruhunda yaşanan ve kendi özellikleri etrafında gelişen çeşitli davranış biçimleriyle dışa yansıyan iç ve dış etkilerini bir bütün olarak incelemeye çalışır. Dini psikologlar dini metinleri, dini metinleri, dini figürleri, dini deneyimleri vb. incelemezler. İnsanlara ne verdikleri ve ne aldıklarıyla ilgilenirler.
İnsanı anlamak için insan psikolojisini bilmek gerekir. Din, insan psikolojisini doğrudan etkilediğinden, psikolojik etkilerine başvurulmalıdır. Dini bağlılık birini barışa götürebilirken, diğerini zayıflatabilir.*. Diğer bir deyişle, olumlu bir yaşam tarzına sahip olan dindar bir insanın psikolojisini bilmek, psikolojik sağlığı yerinde olan dindar bireylerin yetişmesine katkı sağlamaktadır. Hele Müslüman bir ülkede yaşadığımıza göre, “Rahmet Peygamberi (asm)”nin elçiliğinde dünyaya gelen bu dinin insan psikolojisi üzerindeki müspet yansımalarını bu kadar göz ardı etmek, bir insanın durumu gibidir. Mevlana’nın sözleri, “hazine üzerinde otururken kendini fakir sanıyor”.
Din psikolojisi birçok disiplinle ilişkilidir. Bunlardan bazıları şunlardır; Sosyal Psikoloji, Gelişim Psikolojisi, Tefsir, Hadis, Fıkıh, Kelam, Tasavvuf, Din Sosyolojisi, Din Felsefesi, Din Antropolojisi…
Din psikolojisi, dini tecrübeler, dini kavramlar vb. bunun için bazı yöntemleri inceler ve kullanır; Anlamsal analiz ölçütleri, istatistiksel analiz, klinik yöntemde kullanılan derinlemesine analiz, deneyler, yorumlama ve değerlendirme, anketler, görüşmeler, kişilik testleri, sistematik gözlemler, davranışsal analizler vb.
Din Psikolojisi’nin araştırma konuları şunlardır: Dindarlığın Kaynakları, Dini ve Manevi Tecrübe, Dini Gelişim, İnanç ve Şüphe, Dindarlığın Tanımlanması ve Ölçülmesi, Dua ve Dini Ritüeller, Din ve Ahlak, Tanrı Kavramları, Dönüşüm, Dini Tutumlar, Dini Birey ve Gruplar, Din ve Ruh Sağlığı, Ölüme ilgi, tasavvuf, kişilik ve din, din ve manevi hayat, hayattan memnuniyet, fazilet.
Kuran’da içgüdü kavramı** dikkat çeker (Yunanca 30/30). Doğayı inanma yeteneği olarak yorumlayabiliriz. Ayrıca Kuran’da üç yüze yakın yerde geçen ruh kavramı, insanın kişilik yapısını, iç dünyasını ve davranış eğilimlerini ifade etmektedir. Kuran’a göre tüm psikolojik fonksiyonların yeri “kalp”tir. Psikolojinin tüm yönleri kalpte test edilir. Öz farkındalık kalpte belirir. Öz farkındalığın farklı derecelerdeki derinlikleri Kuran’da sadr, kalb, gönül, küspe, niha gibi kavramlarla ifade edilir.
Din psikolojisi konusunda Müslüman alimlerin çeşitli çalışmaları bulunmaktadır. Haris al-Mahasibi, insanın iç dünyasını psikolojik olarak inceleyen ilk İslam alimidir. Er-Riaye li Hukuk’ı-Allah psikoloji analizlerinin yer aldığı önemli bir eserdir. Kanadalı bir eser olan Risale fi mahiyetin nevm ve r-ru’ya / The Nature of Dreaming and Sleep, İslam dünyasında rüya psikolojisi üzerine yapılmış ilk eserdir. El Munkizu mayınlı dalal / Delalet’ten Kurtuluş Gazali’nin otobiyografisidir ve onun entelektüel gelişimi, depresyonu ve ruhsal deneyimlerini ele aldığı bir kitaptır. W. James, din psikolojisinin orijinali ve atası olarak kabul edilir. Din Türlerini Deneyimlemek adlı eseri, din psikolojisinde bir klasik olarak kabul edilir.
G. Allport; Din ve kişilik arasındaki ilişki, The Individaul and His Religion adlı çalışmamda inceleniyor. Psikanalizin kurucusu olarak bilinen Freud, dinin çeşitli yönlerini ele almadan sadece korku ve faydaya dayalı indirgemeci bir yorumu benimsemiştir.
Din psikolojisinin ne olduğunu anlamanız için elimden geldiğince bilgi vermeye çalıştım. Din psikolojisinin insanlar üzerindeki etkilerini başka bir yazıda anlatmayı umuyorum. Selim.
*: Birçok okuyucu burada ne demek istediğimi anlamayabilir. Aslında burada sadece İslam’dan bahsetmiyorum. Diğer tek tanrılı dinlerden (Yahudilik ve Hristiyanlık) bahsetmiyorum. Burada tüm dinlerden bahsediyorum. Öyle dinsel öğretiler (Satanizm vb.) var ki, tarihte yetişmiş insanlar bir şekilde insanları insanlıktan çıkardığına inanıyor, Allah korusun.
**: Konudan uzaklaşmamak adına dipnot olarak yazmayı uygun gördüm. Putperest bir babanın oğlu olan İbrahim Peygamber (asm), gök cisimlerine tapınan bir kültürde büyümüştür. Ancak fıtratının hidayetiyle heykellerin ve batan varlıkların (güneşin) tapınılacak kadar yüksek olmadığını anladı ve bu sayede Allah’ın varlığına ve birliğine kavuştu.
katip: rad
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]