Zeka, bilim adamları tarafından farklı şekillerde açıklanmaktadır. Problem çözme yeteneği en yaygın tanımlardan biridir. Zeka kavramına farklı bir bakış açısı getiren kavram çoklu zekadır. Çoklu zeka kuramı Howard Gardner tarafından ortaya atılmıştır. Bu teorinin temel önermesi, herkesin bir veya daha fazla alanda bir tür zekaya sahip olmasıdır. Bu teoriye göre; İnsanlar tüm zeka durumlarıyla doğarlar. İnsanlar zekaları bakımından birbirlerinden farklılık gösterirler. Zekâ durumları arasındaki ilişki dinamiktir, zekânın her yönü belirli bir düzen içinde birbiriyle uyum içinde çalışır. Bu teori, zekanın öğretilebilen ve geliştirilebilen bir kavram olduğunu ileri sürmektedir. Zekânın bir ölçüsü olarak yalnızca matematiksel veya sözel boyutu da görmez. Müzik, spor, dans, iletişim, resim vb. Alanlarda başarılı olanların akıllı olduğunu söylüyor. Howard’ın teorisi özellikle eğitim bilimleri alanında kabul görmüş ve öğretim sürecinde etkili bir şekilde ele alınmıştır. Zekayı öğretilebilir bir kavram olarak kabul eden bir teori bu alanda doğal olarak var olacaktır.
Çoklu zeka kuramına göre zekanın 8 farklı boyutu vardır ve bu kurama göre hepsinin değeri aynıdır. Diğer bir deyişle, sadece birkaç boyutu ön planda tutup geri kalanını göz ardı etmek çoklu zeka kuramının temel ilkelerine aykırıdır. Çoklu zeka kuramına göre tasarım ve ürünün gelişebilmesi için 3 farklı gereksinimin karşılanması gerekmektedir. Öncelikle geriye dönük zekanın boyutlarının eğitimle geliştirilmesi gerekmektedir. İkincisi ise süreçte birden fazla anlama hitap etme ihtiyacıdır. Son gereklilik ise tasarlayarak öğrenmeyi kolaylaştırmak ve etkili bir şekilde kullanmaktır.
Çoklu zeka kuramının sekiz boyutu derinlemesine incelendiğinde şu şekildedir:
1.) Sözel/Dilsel Zekâ: Dilin temel fonksiyonlarını kullanabilme becerisi olarak görülür. Dil zekası aynı zamanda dili bir iletişim aracı olarak etkili bir şekilde kullanma becerisini ifade eder. Okuma, yazma, dinleme ve konuşma bu zekanın en belirgin özellikleridir. Bu zeka, tüm dil biçimlerini yönetir. Yazarlar, şairler, edebiyatçılar ve politikacılar sıklıkla bu zeka boyutunu kullanırlar.
2.) Mantıksal/Matematiksel Zeka: Günümüzde zekayı en çok açıklayan bilişsel yeteneklerden biridir. Mantıklı düşün, akıl yürüt, sayıları etkin kullan, problemlere bilimsel çözümler üret, kavramlar arası ilişkiler kur, genelleme yap, sınıflandır, hipotez kur, hesap yap vb. Buna beceriler de dahildir. Bu boyutu yoğun olarak kullananlar matematikçiler, mühendisler, bilgisayar programcıları ve araştırmacılardır.
3.) Somatik/Kinetik Zeka: Bireyin vücudunu ve hareketlerini kullanma biçimini ifade eder. Zekanın bu boyutu, vücut hareketlerinin kontrolü ve yorumlanması ile beden ve zihin arasındaki uyumu içerir. Fiziksel zekası yüksek olan bireyler ritmik ve ritmik oyun ve hareketleri rahatlıkla uygulayabilirler. Koordinasyon, denge, hız ve el becerisi bu kişilerde fark edilir. Balerinler, aktörler, atletler, dansçılar, sürücüler, pilotlar ve cerrahlar bu boyutu simgeler.
4) Görsel/Uzamsal Zeka: Bu zeka boyutu, üç boyutlu bir nesnenin şekil ve görüntüsünün algılanması ile ilgilidir. Zihin gözüyle şekli, rengi, şekli ve dokunmayı görme ve somutlaştırma yeteneğini içerir. Görsel zeka, görsel düşünme ve gördüklerini şekil, çizim ve kompozisyonla ifade etme gibi davranışları içerir. Mimarlar, dekoratörler, moda tasarımcıları, ressamlar ve tasarımcılar bu akıllı boyuta hakimdir.
5.) Sosyal/Bireysel Zeka: Bu zeka, bireylerle ilişki kurma, onları anlama ve davranışları yorumlama becerisini içerir. Liderlik, empati, işbirlikçi çalışma vb. vakaları kapsar. İnsanların sosyalleşmesinde araçsal bir boyuttur. Liderler, psikologlar, politikacılar, eğitimciler ve turizm profesyonelleri bu zeka boyutunu kapsamlı bir şekilde kullanırlar.
6.) Müzikal/Ritmik Zeka: Bu zeka, müziği duygularını ifade etmek için bir araç olarak kullanan kişilerin müzikal gücünü ifade eder. Bu kişilerde ritim, melodi, ton hassasiyeti vb. onun. Enstrüman çalma, kompozisyon, perküsyon becerileri vb. Kapasite kapakları. Güçlü bir IQ boyutuna sahip kişiler, müzisyenler, solistler, besteciler, orkestra şefleri vs.’dir. o
7.) Bireysel Zeka: Bireyin kendini duyması ve anlaması ile ilgilidir. Kim olduklarını, hissettiklerini, olumlu ve olumsuz yanlarını kendilerine itiraf edebilmeleridir. Bu kişiler kendilerini tanıma, özgüven, disiplin ve kişisel sorunlarını çözme yeteneğine sahiptirler. Bu boyuta ait farklı meslek türleri yoktur. Çünkü bu zeka boyutu her mesleğe mensup kişilerde görülebilir.
8.) Doğanın zekası: Gardner bu zeka boyutunu teorisine ancak 1996’da ekledi. Doğanın zekası çeşitli bitkileri, mineralleri, hayvanları, toprağı, denizleri, mevsimleri vb. içerir. Tanıma ve sınıflandırma yeteneği. Biyologlar, botanikçiler, agronomistler ve zoologlar bu zeka boyutu için ideal profesyonellerdir.
Nitekim Gardner bu teori ile zekanın yokluğuna karşı çıkmaktadır. Bu fikrinden dolayı çeşitli eleştirilere maruz kaldı. Ayrıca bu teori ile IQ testlerinin çok sınırlı olduğunu savunuyor. Gardner, çözebildiği 8 zeka dışında yüzlerce zeka olabileceğini söylüyor.
katip: Gürkan Demirci
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]