Son yıllarda adı oldukça netleşen, ünlü romancı ve oyuncuların roman ve filmlerinde bile konu olan déjà vu olayı patolojik bir durumdur. İnsanların gerçeklik algısı ve farkındalığı bazen etkilenebilir. Bu gibi durumlarda ilk kez görülen bir olay veya yer, insanlara daha önce görüldüğü veya deneyimlendiği gibi gelebilir. Deja vu, bilinç durumundaki bozukluklar nedeniyle daha önce meydana gelen bir bilinç durumudur.
En basit haliyle déjà vu, daha önce gördüğümüz bir olayı ya da herhangi bir yeri görme hissidir ve tam anlamıyla bu anlama gelmektedir. “deja” Fransızca eski, “voir” ise görmek demektir. Sözcük, “voir” fiilinin geçmiş zaman kipi olan “deja” ve “vu”dan türetilmiştir.
Bazı durumlarda beyin, görüntü ve ses gibi girdileri beyne giriş anında algılayamayabilir. Yorgunluk ve stres bu durumun sebepleri arasındadır. Beynin bu sebeplerden dolayı algılamakta güçlük çekmesi deja vu’ya neden olabilen bir durumdur. İlk başta algılanamayan girdiler daha sonra algılanır ve algılandığında kişi bu girdileri daha önce deneyimlediğini hissedebilir. Beyinde birkaç lob vardır. Sol ve sağ loblar bir milisaniyeden daha kısa bir zaman farkıyla çalışmasına rağmen, deja vu için zemin hazırlanabilir. Burada bir lob diğerinden önce algıladığı için geciken lob geç algılanan bu durumun çoktan gerçekleştiğini hisseder. Bunun nedeni nöronların aksonlarındaki küçük sapmalardır. Bu da déjà vu’nun başka bir nedenidir.
Deja vu daha önce hiç yaşanmamış gibi görünse de bu durumun tersi de vardır. Adı jamais-vu. Bu olursa, insanlar bildikleri yerlere yabancı hissedecekler. Bu durum aynı zamanda déjà vu oluşumunda yer alan sebeplerden dolayı da ortaya çıkmaktadır. Deja vu üzerine pek çok araştırma yapılmıştır. Böyle bir çalışma, insanların %50’sinden fazlasının hayatlarında en az bir kez deja vu yaşadığını ortaya koydu. Bir süre sonra Dejavu’nun en son ne zaman yaşandığı unutulur.
Deja vu yaşamak için farklı teknikler var. Bir yaklaşıma göre, olay beyin tarafından ezberlenir. Akabinde bu olay gerçekçi bir şekilde zihne yansır. Bu, deja vu ile ilgili bir yaklaşımdır ve flashback olarak tanımlanır.
Beyinde farklı türde anılar vardır. Bir olay olurken bir ses duyulur, görülür vs. Bu gibi durumlarda öncelikle o andaki bilgi kısa süreli belleğe alınır. Bilgi daha sonra uzun süreli belleğe aktarılma sürecinden geçer. Bu uzun süreli belleğe bilgi aktarımı sırasında bir kayma olabilir. Bu sapma yolu bir kısayol şeklindedir. Bilgi normal yoldan saparak uzun süreli belleğe aktarılır. Sonuç olarak, o andaki algı uzun süreli hafızadan geliyormuş gibi görünür ve bu nedenle bir deja vu hali yaşanır. Bu durum déjà vu’ya farklı bir yaklaşım olarak gerekçelerde yer almıştır.
Ek olarak, deja vu çeşitli sinir hastalıklarından muzdarip olabilir. Bu, epileptik nöbetlerden önce en yaygın olanıdır. Bir kişide sık sık deja vu tekrarı da bir tür epilepsinin belirtisi olabilir.
Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde çok fazla deja vu acısı yaşanıyorsa doktora başvurulmalı ve epilepsi olup olmadığı anlaşılmalıdır. Yetişkinlerde bunun nedeni stres, yorgunluk veya başka nedenler olabilir.
katip:Erdoğan Gül
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]