Türkçede cümle kurmak için gerekli olan en önemli unsur yüklemdir. Yüklemsiz cümleler düşünülemez çünkü yüklem, cümleyi cümlede bir araya getiren ve diğer tüm unsurların anlamlarını birleştirerek mantıksal anlam oluşturan unsurdur. Bunun için de kural olarak Türkçede yüklemsiz cümle olmaz. diyoruz. Bu kuralın tek istisnası oval devedir. Bu cümlelerde, bir cümlede yüklem görevi görebilecek birleşik fiil veya yardımcı fiilli bir isim yoktur. Bu nedenle cümle eksik olduğu için bu cümlelere eksiltili cümleler denir. Ama eksik olan kısım okuyucu veya dinleyici tarafından zihinde tamamlanır ve yargıda kalmaz.
Eksiltilmiş cümleler “Cümle oluşumu için gerekli olan temel öğe olan yüklem kullanılmamış, eksik olan kısmın okuyucunun ya da dinleyicinin zihninde tamamlandığı cümlelerdir.” olarak tanımlayabiliriz. Bu cümlelere “kesilmiş cümleler” de denir. Genelde konuşma cümlelerinde kullanılsa da atasözlerinde ve uygulamalı cevaplarda sıkça karşımıza çıkar. Bu cümlelerde çekimli fiil veya yardımcı fiilli isim bulunmaz. Okuyan veya işiten kişi, konuşmanın akışına bağlı olarak zihnindeki eksikleri tamamlar ve hüküm verir.
“Elde nikah, rüzgâra karışma…” cümlesinin sonundaki üç noktadan da anlaşılacağı üzere bu cümle omurgası belirtilmeyen ve yarım bırakılan bir atasözüdür. “Düğün elle yapılır rüzgar yapılır / Çok güzel” diye düşünürüz. Modelin verisini tanıtarak bitiriyoruz. Ancak cümlenin kökü bu yüklemi içermediğinden, bu cümle eksiltili bir cümle örneğidir. Cümlede ek bir fiil ile çekimlenmiş fiil veya isim olmadığını fark ederseniz. Aynı durum “Yerden kayalık, yerden kızı, ablası olan…” cümlesinde de sorgulanmaktadır. Cümlenin sonunda yüklem belirtilmez ve okuyucunun bu kısmı tamamlaması istenir. Yüklem telaffuz edilmediği için bu cümle de eksik cümledir.
Eksilt cümlelerin sonunda üç nokta olmalıdır. Ancak sonunda üç nokta bulunan cümle, eksiltili bir cümle değildir. Buna dikkat etmek gereklidir. Ayrıca bazı cümlelerde yardımcı fiilin paralaks eki düşürülür, yani söylenmesine gerek kalmaz. Bu cümleler eksiltili cümleler olarak kabul edilmez. Çünkü üzerinde yargı toplayan ek bir fiili olan bir isim var.
Örnek: “Mart, bela ayı.” Cümlenin sonundaki yüklem, aslında fiil ekinin şimdiki zamanda kullanılan “-dir” ekini alır; Ancak bu ek, yerel dilde azalma eğiliminde olduğu için genellikle görünmez. Yani “Mart sıkıntı ayıdır” cümlesi. Bunun hakkında düşünebiliriz. Bu nedenle, bu cümlenin etimolojisi kaybolmaz. Bu cümle eksik bir cümle olarak kabul edilemez.
Not: Türkçenin sentaks yapısına pek uymayan eksiltili cümle yapısı ‘ki’ bağlacı ile oluşturulmuş cümle yapısıdır. Bu cümleler aslında bağlantılı cümlelerdir ancak bağlacın bağlaması gereken ikinci kısım söylenip okuyucuya bırakılmıştır. Dolayısıyla cümlenin ikinci kısmında yüklem bulunmadığı için bu cümleler eksiltili cümle olarak kabul edilir.
ÖRN: – Baktı…
Bu şehri çok seviyorum…
Uyarı: kesme elemanları bulunabilir. Yüklemi olmayan bir cümlede tüm soruları kime soruyorsun diye düşünebilirsiniz. Önce cümlede eksik olan fiil tamamlanır ve onun var olduğuna inanılır. Tüm sorular kendisine sorulur ve diğer maddeler bulunur.
Örnek: – hayatımız (konu) evden okula, okuldan eve (zarf cümlesi) … (pass | fiil)
Eliptik cümleler genellikle atasözlerinde, konuşmalarda, pratik konuşma sözlerinde veya ustaca sözler kullanılır. Bazen diyaloglarda isim bile bir önceki cümlenin gelişine göre eksik cümleyi gündeme getirebilir.
ÖRN: – Ne tür filmlerden hoşlanırsınız?
Romantik Komedi…
İçindekiler
eliptik cümle örnekleri
– Dışarıda hafif bir rüzgar, ılık sonbahar havası…
İşte hayallerimi süsleyen bilgisayar…
Herkesin gergin bekleyişleri, derin düşünceleri vardır…
Önce yemek, sonra tatlı.
Artık bunları düşünmemeye karar verdim…
Giderken bana son bakışın…
– Ve bu koydaki sayısız canlı bir akvaryum gibidir…
Elden, yonca ile düğün…
– Mekik ne zaman gelecek? / 5’te …
– Onca kusura karşı sende olan bu özgüven…
Aşağıda aşk için yanan bir kalbin hüzünlü hikayesi…
– Birinin parası, birinin işittiği…
– Ben bir Türk Kıpçak’ım. / Ben de…
– Bir daha ne zaman buluşacağız? / iki gün sonra…
Belki yarın, belki yarın…
Beklenmedik güzel bir haber…
– Deniz kenarında bir salıncak, köpeğin, kitaplarım ve ben…
YerelHaberler
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]