Ameliyat çoğu insan için korkutucu bir deneyimdir. Ameliyattan bir hafta önce başlayan korku ve korkular, ameliyat için hastaneye başvuru anında en üst düzeye ulaşır. Bunun en büyük sebebi ise kişinin ne olacağını bilmemesidir. Bunun dışında, halkımızda anestezi almakla ilgili inanılmaz miktarda efsane var. Bu durum korkunun giderek artmasına ve ameliyat öncesi stresin artması ile kişinin kötü şeylere açık hale gelmesine neden olur. Acil ameliyatlar dışında ameliyat üç aşamada yapılabilir;
İçindekiler
ameliyat öncesi aşama
Birinci aşama, ameliyatı gerçekleştirme kararı alındıktan sonra başlayan preoperatif aşamadır ve bu aşama hasta ameliyat masasına yatana kadar devam eder.
• Bir iş kararından sonraki ilk adım. Anestezi uzmanının operasyona engel bir durum olup olmadığını ilk değerlendirmesidir. Bu muayene sırasında kişinin anestezi alma konusunda herhangi bir endişesi varsa muayeneye katılmalıdır. Anestezi hakkında detaylı bilgiye sahip olmak, ameliyat olan kişinin rahat etmesini sağlayacaktır. Hasta kafasındaki soru işaretlerini giderdikten sonra ameliyatın tahmini süresini, anestezi türünü ve ameliyat olacağını doktoruyla konuşmalıdır.
• Muayenede bir sorun yoksa ameliyat tarihi belirlenir. Bu noktada hastaya refakat edecek kişiye göre planlama yapmak uygun olacaktır. Şunu unutmamalıyız; Hafta sonları hastaneler en az personele sahip olduğu gibi hasta yoğunluğu da çok düşük. Ayrıca ameliyat için hastaneye gitmeden önce doktorla tahmini kalış süresini konuşmak, katı görmek ve oradaki hemşirelerle görüşmek de ihtiyaçların belirlenmesine yardımcı olabilir.
• Ameliyatın türüne göre değişmekle birlikte iyileşme genellikle ameliyattan önceki gece veya ameliyattan önceki sabah gerçekleşir. Hastanede hastanın yanında olması, daha önce kullanmış olduğu ilaç olup olmadığı ve bunun hemşirelere bildirilmesi çok önemlidir. Bu süreçte hastaya bazı testler (akciğer filmi, kan tahlilleri vb.) yapılır. Hasta çeşitli alanlardan uzmanlar tarafından muayene edilir ve ameliyatı kabul ettiğini gösteren belgeleri imzalaması istenir. Bu belgeler okunmadan imzalanmamalıdır. Öte yandan bu modellerin en kötü senaryolara göre hazırlandığını ve tüm riskleri net bir şekilde ifade etmesi gerektiğini unutmamalıyız.
• İster devlet hastanesi ister özel hastane olsun operasyon öncesi muhasebe departmanı ile görüşmek gerekmektedir. Bu görüşme hasta için sürprizlerle karşılaşma riskinin önüne geçecektir.
• Ameliyattan bir gece önce işlem yapılacak bölge tıraş edilmeli ve bu işlem geciktirilmemelidir. Aksi takdirde enfeksiyon riski artabilir.
• Farklı uygulamalar olmakla birlikte ameliyattan 2 saat önce çay, 6 saat önce hafif bir kahvaltı, 8 saat önce ağır bir yemek gibi konsantre olmayan sıvıların içilmesinde sakınca yoktur. Hemşireler hastayı bu konuda bilgilendirecektir.
• Bazı ameliyat türlerinde sonda (idrar torbası) takılabilir ve lavman yapılabilir.
• Ameliyat öncesi hastaya cerrahi önlük giydirilir. İç giyim dahil giysiler bu önlüğün altında olmamalıdır. Ayrıca ameliyathaneye gitmeden önce tüm takılar, varsa ojeler çıkarılmalı ve takma dişler odada bırakılmalıdır. Tüm bu hazırlıklar tamamlandığında hasta dosyasıyla birlikte sedyeye alınır ve evrakların ameliyathane hemşirelerine teslim edilmesi ile ilk aşama tamamlanır.
ameliyat aşaması
İkinci aşama hastanın ameliyathaneye girmesiyle başlar. Bu aşama, cerrahi işlemlerin bitiminden sonra ameliyathaneden ayrılmadan önce hastanın tamamen iyi olduğundan emin olmak için hastanın takip edildiği ayılma odasına transferi ile devam eder. Bu en kısa aşama olsa da, kaygının temel nedeni genellikle bu aşamayla ilişkilendirilir.
• Ameliyathaneye sedye ile girerken hasta hala uyanıktır. Bu sırada hastayı ameliyat edecek ekip yeşil önlüklerle bekliyor. Hasta ameliyat masasına alındıktan sonra son hazırlıklar başlar.
• Hasta önlüğünü çıkararak ameliyat masasına gider. Soyunmak rahatsız edici olabilir. Ancak hastanın vücut pozisyonu ameliyat edilecek bölgeye göre ayarlandıktan hemen sonra hastaya yeşil başlık takılarak sadece ameliyat bölgesi açıkta bırakılır. Bu noktada cerrahi ekibin bu durumu birçok kez yaşadığını düşünmek rahatlatıcı olabilir.
• Ameliyathane ortamı hastaya çok soğuk gelebilir. Bu durum normaldir, ameliyathanelerin belli bir sıcaklıkta tutulması gerekir. Ayrıca bu süre zarfında hazırlıklara bağlı olarak farklı sesler, ışıklar ve arabalar duyabilirsiniz. Doktor ameliyathaneye geldiğinde son hazırlıklar tamamlanır. Hastaya anestezi verilir ve operasyon başlar.
ameliyat sonrası aşama
Üçüncü aşama, hastanın uyanma odasına girmesiyle başlar ve tüm iyileşme sürecini kapsar. Ameliyat sonrasında hasta anestezinin etkisi geçene ve yaşamsal bulguları normale dönene kadar ayılma odasında gözlem altında tutulur. Hemşireler ve anestezi teknisyenleri, hastayı yaklaşık bir veya iki saat kaldığı uyanma odasına kadar takip eder. Bu aşama en uzun ve “bitti geçtik” algısının aksine en çok dikkat edilmesi gereken aşamadır.
• Ameliyatın türüne göre ameliyattan sonraki ilk saatler ağrılı olabilir veya hasta tamamen uykuda olabilir. Bu dönemde ağrı olduğunu söylese de söylemese de ağrı kesiciler düzenli olarak verilir.
• Uyuyan hasta uyanmaya başladığında genel vücut ağrısı, balgam, boğaz ağrısı, kusma, mide bulantısı hissedebilir. Bunların geçici olduğu unutulmamalıdır.
• Hastanın biraz toparlandıktan sonra bir an önce ayağa kalkması vücudun dengesini bulması ve normal sistemine dönmesi için çok önemlidir. Erken taburcu olmanın sırrı, hemşireler ve refakatçiler eşliğinde iki saatte bir, bir öncekinden daha uzun süre yürümektir.
• Su ile beslenme ameliyatın tipine göre doktorun belirleyeceği saatte başlar, yarı katı ve katı yulaf lapası şeklinde kademeli olarak devam eder. Normal beslenmeye dönüş genellikle ameliyata göre değişmekle birlikte bir veya iki gün içinde olur.
• Ameliyat sonrası deşarjı belirleyen kriterlerden biri de gaz varlığıdır. Bunun için kayısı ve rezene suyu gibi bağırsakları harekete geçiren içecekler özellikle bol yürüyüş yapılarak tüketilmelidir.
• Ameliyattan sonra düzenli olarak pansuman yapılarak ameliyat yarası izlenmelidir. Taburcu olduktan sonra yara enfeksiyonsuz iyileşene kadar önerilen şekilde ve sıklıkla pansuman yapılması çok önemlidir.
• Hastaneden taburcu olduktan sonra hastaya reçete verilir. Hastaneden taburcu olduktan sonra hastanın ağrı kesici ve önleyici olarak bir süre antibiyotik kullanması istenir. Bu ilaçlar için saatlere bağlı kalmak çok önemlidir. Ayrıca taburculuk sırasında acil durumlarda nereye başvurulacağı, nelerden kaçınılması gerektiği ve hastanın ne zaman normal hayatına dönebileceği netleştirilmelidir. Bu eğitim sırasında hastaya verilen tavsiyelere ve takip amaçlı verilen randevu programlarına uyulması çok önemlidir.
• Yara iyileşmesinin 90 günü bulabileceği unutulmamalı ve bu süre zarfında hasta kendine bakmalıdır.
kaynak:
Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 2014
yazar: Aydın lalesi
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]