edebiyat eleştirisi: İnsan varoluşundan kaynaklanan algılama ve somutlaştırma yeteneği, psikolojik bir olgu olan algı kavramını da doğurmuştur. İnsanoğlu çevresinde olup biten olayları iyi-kötü, yanlış-güzel-çirkin-faydalı-zararlı gibi belli yargılarla algılamaya çalışır. Edebî eserin konusu, eleştirmenin sunmak istediği ana fikir bağlamında bazı eleştirilere maruz kalır. “Eleştirel/eleştirel” kelimesi Türkçe’ye “mahzi, muhakeme, küskünlük, tenkit karşıtlığı, eleştiri, eleştiri ve eleştiri” olarak çevrilmiştir. En geniş anlamıyla eleştiri, bir kişinin algıladığı herhangi bir varlık, olay ve durumun güzel-çirkin, iyi-kötü, doğru-yanlış, faydalı-zararlı gibi bazı değer yargıları çerçevesinde değerlendirilmesidir. Bu durum ister istemez gönderen ile alıcı arasındaki ilişkiyi gündeme getiriyor. Edebiyat eleştirisinde asıl mesele, bir eserin edebîliği hakkında hüküm vermek ve onun edebî gelenek içindeki yerini belirlemektir. Eleştiren kişiye “eleştirmen” denir. Chesley’e göre edebiyat eleştirisi, edebi eser olduğu iddia edilen herhangi bir metnin edebi olup olmadığının, edebi ise estetik değerlerinin onu güzel kıldığının, varsa hata ve kusurlarının edebiyattaki yerinin tespit edilmesidir. Okuyucuya, sanatçıya ve edebî hayata yardımcı olmak ve yol göstermek amacıyla betimleme, tahlil, değerlendirmeye dayalı bir disiplin ve bu disiplin çerçevesinde her türlü çalışma.
metin analizi: analiz ve ayrıştırma anlamına gelen metin ayrıştırma, dil kullanılarak oluşturulan metinlerin ayrıştırılması ve ayrıştırılmasıdır. Metin çözümlemesinde edebî eser bir bütün olarak incelenir. Yapı, dil, üslup ve içerik başlıkları analizin adımlarını oluşturur ve sistemli bir şekilde yürütülür. Metin eleştirisi daha sübjektif ve yargılayıcı iken, metin analizi açıklayıcıdır. Eleştiri, tek bir eserle veya daha geniş olarak bir dönem veya sanatçıyla sınırlı olabilir. Ancak metin analizi metne odaklanır. Bir bakıma analiz çabası tek bir metinden hareket ederek geneli yakalamayı amaçlar. Analist, eleştirmenden daha ciddi ve ciddi davranır.
Metin yorumu: “Açma, açıklama, tefsir, genişletme, ayırma, bölme” anlamlarına gelen şerh, anlam sırlarının çözülmesi, açıklanması ve yorumlanması ve bir metnin kavram olarak ifade edilmesidir. Dini metinleri (ayet ve hadisleri) anlamak için oluşturulan metin tefsiri, okuyucunun metnin derin yapısını anlayamadığı yargısından yola çıkarak semantik yorumlar sunmaktadır. “Bu metin ne diyor?” Metin yorumunun cevaplamaya çalıştığı soru budur. Bu nedenle kelimeleri, mecazları, kelime birleşimlerini, deyimleri ve cümleleri ayrı ayrı değerlendirir; Şiirin ritmini, biçimini ve türünü ortaya koyar.
Edebiyat Teorisi / Teorisi / Teorisi: Türk edebiyatında edebiyat teorisi iki şekilde tanınır. Birincisi edebiyat hakkında teorik bilgi veren eserlerdir. Bu sayıda bahsettiğimiz ikinci konu ise edebiyat eleştirisi. Modern edebiyat eleştirisi olarak adlandırılan edebiyat kuramı, bir edebi metnin belirli ölçütlere ve bakış açılarına göre tenkit edilmesi ve buna göre sonuçlar çıkarılmasıdır. Teori mantığı açısından disiplinler arası bir çalışmadır. Bir edebî eseri başka bir disiplinden gelen bilgi ve bulgular ışığında anlamak, edebiyat teorisinin temel görevidir. Örneğin, psikolojide uzmanlık, bir eleştiri kuramı/yöntemi olan analitik eleştirinin üretilmesine, sosyolojideki çalışmalar toplumsal eleştirinin, tarih bilimindeki gelişmeler ise tarihsel eleştirinin üretilmesine yol açmıştır. Tüm bu disiplinlerin sonuçları, edebi eserin kısmi ve dar bir şekilde anlaşılmasını sağlar. Ama elbette bunlar nihai sonuçlar değil. Yani yanılıyor olabilirler. Bu bağlamda edebiyat kuramları, modern edebiyatta eleştirinin gerçekleşmesini sağlayan varsayımlardır. Edebiyat kuramları, dış dünya ve toplum eleştirisi, okur, sanatçı ve eser eleştirisi olmak üzere dört başlık altında toplanır. Bunlar toplumsal eleştiri, psikanaliz, yapısalcılık/postyapısalcılık, Marksist eleştiri, postmodern eleştiri ve feminist eleştiridir.
edebiyat tarihiBir milletin yüzyıllar boyunca edindiği edebî birikimlerini tarihsel tahlil yöntemiyle ortaya koyan edebiyat alt dalıdır. Edebiyat, kültür, folklor, dil ve medeniyet tarihinden yararlanır. Edebi olayları baştan görüntüler. Edebiyat tarihinde dönem tarihi, yazar biyografisi, edebî eserlere giriş, edebiyat ekolleri ve kısmi tahliller kullanılır.
Edebiyat tarihi alanında yapılan ilk çalışma Abdullah Mamdouh’un Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye adlı eseridir. Bu alanda ciddi çalışmalar xx. YY. Ben de yaptım. Fuat Köprülü Türk Edebiyatı Tarihi, Tanpınar XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatı Tarihi, Nihat Sami Banarlı’nın resimli Türk Edebiyatı Tarihi bu alandaki en iyi ve en önemli çalışmalardır.
Karşılaştırmalı/karşılaştırmalı edebiyat: Benzer nitelikteki iki farklı edebî metnin farklı bakış açıları ve standartlarla karşılaştırılmasıdır. Karşılaştırmalı edebiyat ilk kez dünya edebiyatlarını karşılaştırarak ortaya çıkmıştır. Daha sonra milli görgü kuralları da bu bağlamda karşılaştırılmıştır. Bu metinler roman-şiir-kasıde-hikâye-hikâye türünden olabileceği gibi hikâye-anlatı, hikâye-mesnevi, efsane-destan gibi farklı metin türleri de olabilir. Kıyaslama yapılırken bazı kriterler aranır. Karşılaştırılacak bir açı olmalı. tarihsel, sosyal, genel vb. Edebi eserler karşılaştırılabilir. Karşılaştırmalı eserler aynı milletin edebiyatına ait olabileceği gibi farklı milletlere ait olabilir. Son zamanlarda türler arası karşılaştırma çalışmaları yapılmıştır. Örneğin, filmi olan bir roman, tiyatro oyunu olan bir roman.
Edebiyat Sosyolojisi: Sosyoloji / Toplumu farklı açılardan ve ölçütlerden inceleyen sosyoloji, edebî eserleri anlamak ve tahlil etmek için kullanılır. Edebi bir eserde toplumsal yapılar, aile kurumu, kastlar arası ilişkiler, kültürel değişimler, coğrafya ve toplum ilişkisi, yazar/şairin toplumla ilişkisi vb. bu çalışmaların kapsamına girmektedir. Madame de Stael temellerini attı. Taine, Hippolyte’da bu alanı sistematize etmiş ve onu bir eleştiri teorisine dönüştürmüştür.
edebiyat eğitimiEdebî eğitim ve öğretim faaliyetleri ile ilgilenen edebiyat eğitimi, aynı zamanda edebî metinlerin eğitimdeki rolüne de odaklanmaktadır.
kaynak:
Ismail Chechli, Edebiyat Sanatı ve Bilimi, Kiosk Yayınları
yazar: Sarpil Altunyay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]