Âşıklık, özellikle on altıncı. Anadolu’da 19. yüzyıldan itibaren usta-çırak ilişkisi içinde gelişen ve gelenekselleşen bir türdür. Şarkıcıların mesleğe yönelmesinde ve gelişmesinde bazı aşamalar vardır.
• Rüya görmek ve şarap içmek
• Bir başlık alın
• hedef
• Âşıklar, ümmî-arif, mecazi-doğru, berduş gibi sıfatlar alırlar. Aşıklar eserlerini genellikle saz eşliğinde sunarlar.
İçindekiler
Yönetmek
• 11 hecede yazılan dört heceden oluşur. Aşk, tabiat, aşk gibi konuların işlendiği bir şiir türüdür.
• 6+5 veya 4+4+3 yazılı stoplar. Ancak 4+3 veya 4+4 çeşitleri de bulunmaktadır.
• Kafiye düzeni aaab-cccb-ddddb’dir.
• Şair mahlasını son hecede söyler.
• İlk hece için kafiye düzeni xaxa veya bbba olabilir.
• Melodili okunuşlarına göre farklı isimler alırlar: Kerem, Kesik Kerem, Gevheri, Farsça koşu.
• Lirik konularda yazıyor: aşk, ayrılık, yurtsuzluk, kavuşma isteği, şikayet…
• En önemli koşu şairlerimiz Erzurumlu Köroğlu, Pir Sultan, Karacalan, Ceviro, Emrah ve Şek Ömer’dir.
• Bir de söyleşi şeklinde yazılı koşular vardır. “Ben dedim – o dedi” şeklinde yazılanlara “murakka” denir. İki tür vardır: dize sorusu ve dize yanıtı olanlar; Sorular ve cevaplar aynı seride.
Yapılarına göre koşmak beşe ayrılır:
Koşmak ve şarkı söylemekBirincisi: bir korosu var. aBaB / cccB / dddB … (B korosu)
teknik: tüm tekerlemeleri kelime oyunlarıdır.
gözenekler Koşu: Dizelerde içsel bir kafiye vardır.
ayak koşusu: diğer dörtlüklerin birinci ve dördüncü kıtalarının sadece ikinci ve dördüncü dizelerinin yerine ayetlerin eklenmesinden ibarettir. ab (b) ab (b) / ccca (b) / ddda (b) … Parantez içindeki kısımlar kesikli çizgilerdir.
sekans: Kıtaların dördüncü mısrası için kafiyeli kelime, bir sonraki kıtanın ilk mısrasının başında tekrarlanan oyun türüdür.
epik
• Halk şiirinin dört mısradan oluşan en uzun şeklidir.
• Genellikle on birle yazılır ama sekiz tane de vardır.
• Kafiye kalıbı abab (xaxa) / ccca / ddda…. incirde.
• Son dörtlükte şair mahlasını söyler.
• Konularına göre savaş, deprem, yangın, veba, eşkıya ve kahramanlık, mizah, hiciv, atasözleri, hayvanlar, destanlar vardır.
ekmek
• Güney Anadolu’da yaşayan Türkmenlerin şairlerinin söylediği şiirlerdir.
• Çeyrek sayısı 3-5.
• Daha çok doğa, güzellik, ayrılık, kavuşma gibi duygusal ve lirik temaları işlerler.
• Göstergebilimin hece abaküsü yanında oklarla yazılanlar da vardır.
• Özel bir besteye sahiptir ve 8 hece ile söylenir.
• Birçok yönden koşmaya benzer. Aralarındaki tek fark 8 heceli Semais dizisidir; Rünler 11 hece ile yazılır.
Erzurumlu Karacaoğlan ve Emre en güzel örnekleri verdiler.
• Kafiye kalıbı aaab, cccb… şeklindedir.
stok, mevcut
• Özel bir melodi ile söylenen popüler şarkı türüdür. semai’ye benzer.
• Güney Anadolu’da yaşayan Farsak Türkleri tarafından ilk kez söylendiği için bu adı almıştır.
• Dörtlük sayısı 3-5 olup 8 ölçü ile yazılır.
• Varsa cesurca okuyunuz. Sık sık “bre”, hey, hey gidi” gibi ünlemler vardır.
• Popüler edebiyatta en çok konuşulan aşık Karacaoğlan’dır.
Şarkıcı edebiyatında şiir türleri
güzelleştiriciŞair edebiyatında insan ve tabiat güzelliklerini konu alan aşamalardır. En ünlü şair Karacaoğlan’dır.
Cochaklama: Bunlar savaş, cesaret ve kahramanlık temaları olan popüler edebi şiirlerdir. Coşkulu, yüksek tempolu şarkı sözleri var. Popüler edebiyatımızda bu türün en güzel örneklerini Köroğlu ve Dadaloğlu verir.
bilemeBir insanı veya toplumun yozlaşmış yönlerini eleştirmek için yazılan şiirlere hiciv denir. Halk edebiyatı bir nevi manzumdur.
ağıtDoğal afetler, ölüm, hastalık vb. Umutsuzluk karşısında korku, heyecan, üzüntü, isyan gibi duyguların dile getirildiği melodik yapımlardır. Yas tutma eylemine ağıt, yas tutanlara yas tutan denir.
Gösterilerde yazılan popüler şiirsel şiir biçimleri
divanBunlar Arzun Falton – Filaton – Filaton – Filun şeklinde Gazel, Cem, Muhammed, Musidis şeklinde yazılan şiirlerdir.
ekmek: Aruzun Mefâîlün – Mefâîlün – Mefâîlün – Mefâîlün gazel, dörtlük, kavrulmuş ve yardımlı tarzda yazılmış manzumelerdir.
takvimler: Aruzun Mefûlü-Mefâîlü-Mefâîlü-Faûlü dizeleriyle yazılmış şiirlerdir.
Celis: Aruz üsluplarından Feilâtün- Feilâtün- Feilâtün-Feilün şeklinde yazılmış bir manzumedir.
satrançAruzun Müfteilün- Müfteilün- Müfteilün- Müfteilün şeklinde yazılmış ceylan gözenekleri şeklinde yazılmış şiirlerdir.
Visen Ahar: Aruzun Müstefilâtün-Müstefilâtün-Müstefilâtün-Müstefilâtün üslûbu ile yazılır.
kaynak:
C. Dilçin, Örneklerle Türk Şiiri, TDK Yayınları
yazar: Sarpil Altunyay
Diğer gönderilerimize göz at
[wpcin-random-posts]